“Jazolaşdan maqsad nima?” – ma’muriy qamoq, sudyalar va adolat haqida katta suhbat

Sudyaga davlat organlarining ta’siri yöq. Faqat jinoyat işlari böyiça sudlarda qamoqqa oliş böyiça iltimosnoma şaklida keladi. Lekin ma’muriy huquqbuzarlikda aniq jazoni sörab hujjat kiritilmaydi. Bosim yoki boşqaça holatlarda «söraş» bölişi mumkin, lekin bunday holatlarda sudyaning özi qarorni imzolaydi va özi javob beradi. Bosim bölganda ham kimdir kelib sizga miltiq tiramaydi, «qamasang/qamamasang otib taşlayman» demaydi. Bu sudyaning adolati, şaxsiyati va qasamyodiga sodiq qolişiga boğliq.

Abdumalik Abdullayev, advokat:

– Endi amaliyotdan kelib çiqadigan bölsak, bosim yöq deb biz ayta olmaymiz. Bir neça huquqbuzarlik işlari böyiça qatnaşganimizda mayda bezorilik yoki boşqa moddalar bilan ayblanib qölga olinganlarga hali sud bölmasdan hozir senga 10 yoki 15 sutka berişadi, deyilgan böladi. Köp hollarda sudning qarori bilan şu aytilgan gaplar hamohang kelmoqda. Şuning uçun biz bosim yöq, deb ayta olmaymiz, inkor qila olmaymiz. Şuning uçun amaliyotda bu huquqbuzarliklar uçun ön beş sutka – qaysidir organning manfaatiga, ya’ni u işini bajarişda qaysidir holatlarda qöl kelyapti.

Abdurahmon Taşanov, inson huquqlari faoli:

– Sudyalardan tayanç nuqtasini qoçirib, ularni böynidan qandaydir bir mas’uliyatni oliş kerak emas. Ya’ni sudya şaxs sifatida, davlat hokimiyati bölagi sifatida özining pozitsiyasiga doimo ega bölişi kerak. Haqiqat va adolat bu şunçaki oson röyobga çiqadigan narsa emas. Ya’ni sizni kelib otib taşlamasliklari yoki sizni qamamasliklari mumkin va ayni paytda şunday qilişlari ham mumkin.

Lekin sudya, masalan, şaxs sifatida özining pozitsiyasiga ega bölib, özining mavqe darajasida, uni qonunga işoniş, siyosatga işoniş nuqtayi nazaridan harakat qiladigan bölsa va albatta natijaga erişadi. Mana, ötgan kuni tarmoqlarda öşa Ğayrat Döstovni birinçi instansiya sudida qamagan sudyaning bitta işini tahlil qildik. Sudya xonim bir şaxsga 18 yil mahrum qiliş jazosini beryapti bir şaxsga nisbatan, bir yildan keyin şaxs oqlanyapti. Agar şu holat, masalan, Jinoyat kodeksi yoki qonunçiligimizga köra ta’qib qilinmaydigan bölsa, sudyaga nisbatan bu rağbat böladi. Endi, masalan, ikkinçi tomonni olamiz: oğir zamon edi, unday edi, sudyaga aytilsa, uni qilardi, lekin sudyada öşa sudya bölib işlamaslik xohişi bor edi. «Men ketaman bu işdan, kerak emas menga, bunaqa soxta işga men birovni ön sakkiz yillik umriga zomin bölolmayman», deyişi mumkin edi. Demak, öşa irodasizligi uçun nima qiliş kerak – jazolaniş kerak. Mana, endi öşa sudya Döstov işida hukumatga işonçini sindirişga öxşagan işni boşlab berdi. Sudya mas’uliyati, özining kasbining ahamiyati va odamlar taqdirini tuşuniş kerak.

Yana bir narsa, hozirgi boşqaruv siyosatida, hozirgi uslublarida heç kimni rozi qilolmaysiz. Sudyalar ham jabrlanadi, jurnalist-blogerlar ham, Döstovga öxşagan fuqarolar ham jabrlanadi. Şuning uçun bu yerda köproq aql markazlari bölib, jamiyatning mana şunday zöriqayotgan tomonlarini tepaga çiqariş kerak. Bizning prezident bilan oramiz juda ham uzayib ketdi, oraga xar xil idora va taşkilotlar kirib oldi va vaziyatni şu ahvolga olib kelib qöydi.

Abdumalik Abdullayev:

– U yerda bitta narsani ham e’tiborga oliş kerak: sud öz qarori keyinçalik özgarsa yoki bekor bölsa, qonunda yozilgan himoya, ya’ni javobgarlikka tortilmasligi bor. Lekin şu yerda nozik joyi bor-da, ya’ni sudyani haqiqatan ham vijdoniga xilof qaror çiqarganligi masalasida buni isbotlaş oğir bölib qolyapti.

Masalan, yaqqol köringan, oçiq holatlardan ham adolatli qaror bölmaydi-da, «endi yuqori instansiyaga bir yozib körarsizlar», deydi. Qaror yoki hukm özgarsa, bekor bölsa, meni javobgarligim körilmaydi, degan kayfiyat trendga kirib qolyapti. Sudyada bunday kayfiyat bölmasligi kerak. Şuning uçun mana şu nozik masalada çegarani belgilaş, çegara çizib berilişi kerak. Sudning qarorini öqisak, vijdonan, ilm bilan öqiylik.

Bu yerda şovqin degan narsa ham bor, ya’ni jamoatçilikning şovqini yoki davlat boşqaruvidagi qaysidir tarmoqlardagi şovqinlar ham sud qarorini çiqarişga ta’sir qilmoqda, u bosim bölyapti. Misol olganda, hozir, biz ön beş sutkaga bermasak yoki ön sutkaga bermasak, boşqa fuqarolar yana xuddi şunaqa holat qilişi mumkin degan bir kayfiyat saqlanib qolmoqda. Biz şovqinga berilmasligimiz kerak, şovqin ta’siriga tuşib qolmasligimiz kerak. Muayyan keysmi, şu keys doirasida tahlilni zör qilib, barça yondaşuvlarimiz qonun doirasida, huquqbuzarning şaxsiga, aybdorlik darajasiga, uşbu javobgarlikning jazoni yengillaştiruvçi holatlar va oğirlaştiruvçi holatlariga mutanosib bölişi kerak.

Töliq intervyu bilan yuqoridagi video orqali tanişib çiqişingiz mumkin.

Farrux Absattarov suhbatlaşdi.