Yevropalik kimyogarlar guruhi harbiy toifadagi zaharli moddalar va boşqa moddalar bilan zaharlanişning mumkin bölgan holatlarini aniqlaş uçun mass-spektrometriya ma’lumotlarini tezda tahlil qila oladigan dasturiy ta’minotni işlab çiqdi. Dastur 350 dan ortiq zaharlarni, şu jumladan Rossiyaning «Noviçok» guruhiga kiruvçi zaharlarni aniqlaydi. Dasturdan professional bölmaganlar ham foydalanişi mumkin.
«Sönggi paytlarda avtoritar rejimlar tomonidan siyosatçilar, jurnalistlar va boşqa tinç aholiga qarşi kimyoviy jangovar vositalardan foydalangan holda maqsadli hujumlar köpayib borayotgani juda taşvişli. Bunday holatlarda toksik moddalarni aniqlaşda fuqarolik tadqiqotçilariga yordam beriş uçun biz algoritm va kiçik, işlatiş uçun qulay dasturiy ta’minot, ToxicMassSceptic, köplab zaharli va portlovçi moddalarni öz içiga olgan 394 ta ommaviy spektr yozuvlaridan iborat ma’lumotlar bazasini işlab çiqdik. Dastur şuningdek, spektral fonni avtomatik ravişda olib taşlaş funksiyasiga ega. Bundan taşqari, biz molekulyar dinamikaga asoslangan yondaşuv yordamida massa spektrlarining nazariy hisoblarini amalga oşiriş orqali uşbu ma’lumotlar bazasi hajmini oşiriş uçun iş jarayonini taqdim etamiz. ToxicMassSceptic aniqligi eksperimental spektrlar bilan tasdiqlangan. Natijalarimiz şuni körsatadiki, taklif etilayotgan dasturiy ta’minot töplami zaharli va portlovçi moddalar izlarini dastlabki aniqlaşda yordam berişi mumkin», deb yozdi tadqiqotçilar.
Uşbu dastur jabrlanuvçining biomateriallarini ommaviy spektrometrik tahlili ma’lumotlariga ega bölgan deyarli har qanday şaxs tomonidan zahar yoki, masalan, «Noviçok» sinfining jangovar toksik moddasi bilan zaharlanişni tahlil qiliş imkonini beradi. Olimlarning ta’kidlaşiça, zaharni aniqlaş uçun mutaxassislarni va yadro-magnit rezonansi kabi qöşimça usullarni jalb qiliş kerak.
Avvalroq, Yevropadagi rossiyalik muxolifatçilarga qarşi zaharli moddalar yordamida bir qator hujumlar uyuştirilgan edi. 2023 yil oktabr oyida «Novaya gazeta» va «Meduza» jurnalisti Yelena Kostyuçenko Myunxenda zaharlandi, bir hafta ötgaç, «Exo Moskvy» jurnalisti Irina Babloyan Tbilisida şunday alomatlarni boşdan keçirdi. 2024 yil bahorida «Svobodnaya Rossiya» jamğarmasi rahbari Natalya Arno neyrotoksik modda bilan zaharlandi.
