Tişlari tökilgan qonun, avtomobil importidagi muzlaş va Uzundagi jinoyat(lar) - hafta dayjesti
|01:59 / 02.03.202521 12610 min
Içki işlar vazirligi haydovçilar uçun jarima ballariga oid tartibning eng muhim qismini çopib taşladi. Surxondaryodagi mudhiş qotillik tergovi doirasida, IIBdan yana bir fuqaroning öligi çiqdi. Özbekistondagi eng ommabop mobil ilova taqiqlanişi mumkin. Ayrim hujjatlarning çiroyli seriya raqamlari sotuvga qöyiladi. Ortda qolayotgan haftaning asosiy xabarlari – Kun.uz dayjestida.
Aşaddiy qoidabuzarlar köçasida yana bayram
Ötgan hafta jarima ballari haqidagi qonunni nazarda tutib, dayjestimizga “qoidabuzarlarni tiyadigan qonun” deb sarlavha qöyganimizda biroz soddalik qilgan ekanmiz. Endi haydovçilar xohlaganiça qoidani buzolmaydi deb öylab, çuçvarani xom sanabmiz. Bu qonunni naq 7 yil çözib yurişni eplagan soha rahbarlari, uning ijrosi böyiça ham biror lazeyka öylab qöygan bölişi mumkinligini inobatga olişimiz kerak edi.
Xullas, jarima ballari haqidagi qonun öpkasini bosib ololmaydigan aşaddiy qoidabuzarlarni tiymasligi ma’lum böldi. Qoidalarga tupurib, yuzlab jarima qoğozlarini kolleksiya qiladiganlar bexavotir, kelgan joyidan davom etaverişsa böladi. “Pulini töla, xohlaganingça tezlikni oşir” rejimi öz kuçida qoladi. Qanaqasiga deysizmi? Mana bunaqasiga:
“Xalqimizning takliflari, ijtimoiy holatini inobatga olgan holda, Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasida belgilab ötildi: faqat YPX inspektori tomonidan rasmiylaştirilgan ma’muriy bayonnoma asosida ball tizimi yuritiladi”.
Bundan kelib çiqadiki, kameralar va radarlar orqali qayd etilgan qoidabuzarliklar uçun jarima balli hisoblanmaydi. Eng köp sodir etiladigan va qonli hodisalarga olib keladigan tezlikni oşiriş qoidabuzarligi asosan kamera/radarlar orqali aniqlanişini hisobga olsak, jarima ballari avariyalarni kamaytiriş, yöllarni tartibga keltiriş borasida keskin ijobiy özgarişga sabab bölolmasligi aniq. “Jarima ballini faqat YPX inspektori beradi” degan qoida, bu tizimning samaradorligini inson omiliga boğlab qöyadi: 12 ballik limitga yaqinlaşib qolgan haydovçi inspektor rad etişi qiyin bölgan summani taklif qilişi, evaziga inspektor ball berilmaydigan qoidabuzarlikni yozib bayonnoma tuzişi yoki umuman potensial qotilni jarimasiz qöyib yuborişi ehtimoli ortadi.
Içki işlar vazirligi köra-bila turib bunga yöl qöyayotgani ajablanarli. Vazirlik körib-bilib turgan yana bir fakt esa quyidagiça: ötgan yili qayd etilgan yöl-transport hodisalarining yarmini aşaddiy qoidabuzarlar sodir etgan. Yöl harakati xavfsizligi xizmati boşliği Şerzod Ibragimovning
, 2024 yil davomida 38 mingdan ortiq haydovçi 10 va undan köproq marta qoida buzgan. 2024 yildagi avariyalarning 46 foizi aynan şunday toifadagi haydovçilar hissasiga töğri keladi.
“Respublika GAI” boşliği keltirgan bu raqamlardan bir xulosaga keliş mumkin: agar radarga tuşganda ham jarima balli berilganida, ya’ni yiliga öntadan köp qoida buzadigan öşa 38 mingta haydovçi guvohnomasiz qolib ketganida, jami avariyalar soni 2 barobargaça kamaygan bölardi. Ming afsuski, mas’ullar 38 mingta aşaddiy qoidabuzarning buzuq manfaatini millionlab bolalarning maktabga xavfsiz borib keliş huquqidan ustun qöydi.
Import bilan kuraş
Butun 2024 yil davomida avtomobil importini çeklaş ustida iş olib borganlarning şarafsiz mehnati öz mevasini bera boşladi. Ma’lum bölişiça, yanvar oyida Özbekiston yengil avtomobil importi karrasiga qisqarib ketgan.
Bojxona qömitasi oçiqlagan raqamlarga köra, 2025 yil yanvar oyida Özbekistonga atigi 1796 ta yengil avtomobil import qilingan. Bu – 2024 yilning yanvari bilan taqqoslaganda 5,6 barobarga kam. Ötgan yili yanvarda xorijdan 10 mingdan oşiq yengil avtomobil olib kirilgan bölsa, bu yil yanvarda bu raqam hatto 2 mingtaga ham yetmagan. Benzinda yuradigan avtomobillar importi 2,5 barobarga, elektromobillar importi 6,7 barobarga, gibrid modellar importi esa 31 barobarga qisqarib ketgan. Eslatib ötamiz, bozorni hali oldinda 1 maydan boşlab elektromobillar uçun utilizatsiya yiğimining oşirilişi ham kutmoqda.
Voqealarning hozirgi rivojida jismoniy şaxslar Xitoydan nafaqat haqiqiy avtomobil, balki öyinçoq maşina buyurtma berişda ham yangi tösiqlarga uçraşi mumkin. Kutilganidek, hukumat Temu marketpleysini bloklaş bilan tahdid qilmoqda. Raqamli tijorat sohasi regulyatori – Istiqbolli loyihalar milliy agentligining ma’lum qilişiça, Temu yo Özbekiston bozoriga rasman kirib, öz şu’basini oçişi, yoki soliq tizimida röyxatdan ötib, QQS tölovçisiga aylanişi kerak. Aks holda, platformaning Özbekistondagi faoliyati taqiqlanadi.
Rasmiylarning izohlaşiça, çet eldagi marketpleyslarning Özbekistonda vakolatxonasi yöqligi özbekistonlik iste’molçilarni nuqsonli tovarlarni qaytariş yoki şikoyat qiliş imkoniyatidan mahrum qiladi. Ma’lumot uçun, Xitoydan arzon tovarlar buyurtma qiliş imkonini beruvçi Temu ilovasi hozir Google Play'da ham, App Store'da ham özbekistonliklar tomonidan eng köp yuklab olinayotgan ilovalar röyxatida birinçi örinda turibdi.
Uzunda nimalar bölyapti?
Surxondaryodagi mudhiş qotillik, va uning tergovi doirasida içki işlar bölimidan yana ölik çiqqani köpçilikni larzaga soldi. 15 fevralga ötar keçasi Uzun tumanida yaşagan 43 yoşli ayol va uning ikki farzandi öz uylarida öldirib ketilgan. Kun.uz muxbirining örganişlariga köra, oiladagi 3 farzanddan biri fojiadan omon qolgan. Noma’lum qotillar jinoyat izlarini yaşiriş uçun uyga öt qöyib ketgan.
Jinoyat motivlari ma’lum emas. Fojiaga marhumaning eri boşqalardan katta miqdorda qarzdor bölgani sabab bölişi mumkinligi aytilyapti. Fermer bölib işlagan oila boşliği qarzga kirib qolgaç, 2021 yilda Rossiyaga ketgan, şundan beri uyiga qaytmagan.
Oradan ötgan ikki haftadan buyon, qotillar topilganiça yöq. Tergov jarayonida şu hududdagi köplab erkaklar söroq uçun Uzun tuman IIBga olib borilgan, ulardan biri tergov jarayonida vafot etgan. Kun.uz'ning aniqlaşiça, idoraga olib borilgan 50 yoşli fermer 2 kun uşlab turilgaç, 25 fevral kuni öligi çiqqan. Xodimlar u yurak xurujiga uçraganini aytgan bölsa, marhumning yaqinlari yuragi soppa-soğ bölgani, tanasida qiynoq izlari borligi, jinoyatni böyniga qöyiş uçun qiynoqqa solingan bölişi mumkinligini aytyapti.
Tohir Hayitovni qamaş haqidagi sud qarori ham şubhalarni köpaytiradi. Marhumning ölimidan bir kun oldin Uzun tuman sudi çiqargan qaror bilan, u eng köp işlatiladigan “navbatçi” modda – mayda bezorilikda ayblanib, 6 sutkaga qamalgan. Bu haqda uning yaqinlariga xabar berilmagan, sud qarorida ham bir qança çalkaşliklar bor. Kun.uz suriştiruvi ortidan Sudyalar oliy kengaşi bu bahsli qarorni çiqargan tergov sudyasiga nisbatan xizmat tekşiruvi boşlanganini ma’lum qildi. Prokuratura ham tergovga qadar tekşiruv ötkazyapti. Eslatib ötamiz, fevral oyida ikkita koloniyada mahkumlarning vafot etişi holatlari röy bergandi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Eskirgan köp kvartirali uylar örniga yangilarini qurişda mulk huquqi ustuvor deb e’lon qilindi. Prezident farmoniga köra, renovatsiyani boşlaşdan oldin quruvçilar barça mulkdorlarni töliq rozi qilib, ular bilan bitimlarni notarial tasdiqdan ötkazişi şart böladi. Bu kelişuvda mulkdor kompensatsiya sifatida tanlaşi mumkin bölgan variantlar çeklanmagan. Farmondan, şuningdek, quriliş sohasida avvalroq anons qilingan, biz avvalgi dayjestlarimizda batafsil töxtalib ötgan qator yangiliklar ham örin olgan.
Içki işlar vazirligi ayrim hujjatlarning “çiroyli” seriya raqamlarini sotiş niyatida. Bu yerda gap ID-karta, xorijga çiqiş pasporti, haydovçilik guvohnomasi va “texpasport” haqida ketyapti. Vazirlik taklifiga köra, bu hujjatlarning çiroyli raqamlisini olişni istaganlar köproq pul tölab, bunga erişişlari mumkin böladi. Narxlar hali aniq emas. Ya’ni masalan, yettita 7 raqamli qizil pasport bilan maqtaniş qançaga tuşişi – muhokamaga qöyilgan qaror loyihasida körsatilmagan.
Özbekiston yana suveren obligatsiya çiqariş orqali 1,5 mlrd dollar taşqi qarz oldi. 500 mln dollarlik obligatsiyalar 7 yil, 500 mln yevrolik qimmatli qoğozlar 4 yil, milliy valutadagi 6 trln sömlik bondlar esa 3 yil muomalada böladi. Dollardagi qarz 6,95 foiz stavkada olindi. Pullar asosan budjet defitsitini yopişga işlatiladi. Ma’lumot uçun, 2025 yil 1 yanvar holatiga, Özbekistonning davlat qarzi 40 mlrd dollardan oşgan. Şundan 33,7 mlrd dollarini taşqi qarzlar taşkil etadi.
Taksiçilarning özini özi band qiliş huquqi doimiy deb e’tirof etildi. Avvalroq ularga özini özi band qilgan şaxs sifatida işlaş huquqi 2024 yil oxirigaça berilgandi. Payşanba kungi prezident qarori bilan, bu çeklov olib taşlandi. Bundan taşqari, özini özi band qilgan şaxslar yölovçi taşişda foydalanadigan avtomobil örindiqlari soniga çeklov ham bekor qilindi. Bu – şaharlararo qatnaydigan Damas haydovçilari ham endi imtiyozlardan foydalana olişini anglatişi mumkin. Bu borada rasmiy izoh berilişi kutilmoqda.
Komron Çegaboyev tayyorladi.
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
