Tezlikni oşirişga ruxsat, Temu'ga taqiq va eksportga bojlar - hafta dayjesti
|03:55 / 23.03.202523 99313 min
Markaziy bank inflatsiyadan xavotirda: sezilgan narx-navo oşişi 25 oylik maksimumga yetdi. Haydovçilar uçun jarima ballarining miqdori oçiqlandi: tezlikni sevadiganlar uçun “kompensatsiya” ham bor. Temu rasman Özbekistonga keldi, lekin baribir bloklandi. Ortda qolayotgan haftaning Özbekiston hayotiga oid şu va boşqa muhim voqealari – Kun.uz haftanomasida.
Jarima ballari: tafsilotlar ma’lum
Yöl harakati qoidabuzarlarini jarima ballari asosida baholaşga oid hukumat qarori loyihasi e’lon qilindi. Unda qaysi qoidabuzarlik uçun qança jarima bali beriş möljal qilinayotgani körsatilgan.
Şunday qilib, tezlikni ruxsat etilganidan 20, 40, 60 km/soatgaça va 60 km/soatdan ortiqqa oşirib yuboriş mos ravişda 0,5, 1, 1,5 va 2 jarima baliga sabab böladi. Lekin bu qoida amaliyotda işlamaydi, çunki jarima ballari faqat YPX xodimlari tuzgan bayonnomalar asosida hisoblanadi. Xodimlar tezlikni oşirgani uçun haydovçilarni töxtatmay qöyganiga esa ança bölgan.
Radar va kameralar orqali aniqlanadigan qoidabuzarliklar uçun ham jarima balli hisoblaş uçun qaror loyihasida bitta şart körsatilgan: unga köra, avvaliga kamera yoki radarga tuşgan qoidabuzarlikni aynan kim sodir etgan, ya’ni “rulda kim ötirgan” degan savolga javob beradigan mexanizm yaratilişi kerak. Bunaqa mexanizm qaçon yaratiladi, yaratiladimi yoki yöqmi, bu savollarga hujjat loyihasida javob yöq.
Boşqa jihatlarga kelsak, eng kam jarima bali töxtaş va töxtab qoidalarini buzganlik uçun belgilanişi kutilyapti: 0,3 ball. Qizil çiroqda ötib ketiş va davlat raqam belgisini yeçib olib harakatlaniş 1 ball, quvib ötiş qoidalarini buziş 1,5 ball, noqonuniy kortej bölib harakatlaniş va yölning qarama-qarşi tomoniga çiqib ketiş orqali avariyaviy xavfni yuzaga keltiriş esa 2 ballik jarimaga sabab böladi.
Loyihaga köra, oxirgi 12 oyda qoida buzmagan haydovçilarni rağbatlantiriş uçun ularga birinçi jarima bali hisoblanmaydi. Haydovçi qançadir ball töplaganidan keyin 6 oy davomida qoida buzmasdan yursa, töplagan balidan 2 ball ayirib taşlanadi. Agar 2 ball ayirib taşlanganidan keyin haydovçining hisobida jarima ballari qolmasa, unda hisob-kitob davri tugaydi va keyingi qoidabuzarlik sanasidan boşlab yangi davr boşlanadi. 12 oy içida 12 ball töplab qöygan haydovçilar kamida 6 oyga guvohnomasidan ayriladi. Qaror aprel oyida imzolanib, 1 maydan kuçga kirişi kutilmoqda.
Mavzuga oid
Jarima ballari tizimi maksimal yumşoq va bezarar şaklga keltirilganiga qaramay, köplab qoidabuzarlar şuni ham qabul qilolmayapti. Bu vaziyatda mas’ullar göyoki kompensatsiya sifatida, ularni xursand qiladigan boşqa bir yangilikni tayyorlab qöygan: radarlar qayd etgan tezlikdan 5 emas, 10 km/soat çegirib taşlanişi kutilyapti.
Ötgan hafta Vazirlar Mahkamasi bu haqdagi qonun loyihasini parlamentga kiritdi. Parlament matbuot xizmati esa hali ovozgayam qöyilmagan loyiha haqida, göyoki qabul qilib bölingandek xabar tarqatdi. Qonunçilik palatasiga köra, bu qonun albatta qabul qilinadi va kuçga kiradi, şundan keyin, masalan, tezlik 60 km/soat bilan çeklangan joyda haydovçiga hozirgidek 65 tezlikdan boşlab emas, 70 tezlikdan boşlab jarima qöllanadi.
Eslatib ötamiz, Özbekiston şaharlarida maksimal tezlik 70 dan 60 ga tuşirilganiga hali 2 yil ham bölmagandi. 2023 yil bahorida şaharlarda tezlik rejimi pasaytirilgaç, bir neça oy içida kamera örnatilgan joylardagi avariyalar 30 foizga kamaygandi. Xöş, jarimasiz çegara oşirilgaç, buning natijasida köpayadigan avariyalar uçun mas’uliyatni kim zimmasiga oladi? Katta ehtimol bilan, heç kim.
Temu bloklandi, Uzum – bozor “ustuni”
Özbekistonda Temu marketpleysi oxir-oqibat baribir bloklandi. 20 martdan e’tiboran bu ilova va uning saytiga Özbekistondan turib VPN'siz kirib bölmay qoldi. E’tiborlisi, bundan bir neça kun oldin Xitoy kompaniyasi rasmiylarning talablariga könib, Özbekistonda yuridik şaxs taşkil etgani ma’lum bölgandi. Aftidan, mas’ul idoralar Temu bilan muzokaralarni bundan keyin ham kuç pozitsiyasidan turib davom ettirişga qaror qilgan.
Soliq qömitasi bayonotida aytilişiça, Temu kompaniyasi yuridik şaxs – Özbekiston rezidenti sifatida röyxatdan ötgan. Ya’ni kompaniya belgilangan soliqlarni tölay boşlaydi va umuman, Özbekiston qonunlariga rioya qilib işlaşga majbur böladi. Lekin bu – Soliq qömitasi va Istiqbolli loyihalar milliy agetligini qoniqtirmayapti. Ular Temu oldiga Özbekistonda norasmiy işlagan davri uçun ham soliqlarni tölab qöyiş majburiyatini qöygan. Muzokaralar borayotgan vaqtda esa, 20 mart kuni Temu bloklab qöyildi.
Bu voqealar fonida, Uzum Market'ning marketpleyslar bozoridagi ustun mavqeyi rasman tan olindi. Raqobat qömitasi bu haqda bergan xabarida Uzum'ning bozordagi uluşini oçiqlamagan. Hafta davomida, şuningdek, “Yandeks” kompaniyasi Özbekiston bozoriga öz marketpleysini ham olib kirişini e’lon qildi. “Market Yandex Go” kelasi oydan boşlab Toşkent şahri va Toşkent viloyatiga buyurtmalarni 1 kun içida yetkazib bera boşlaşi kutilmoqda. Kompaniya Uzum bilan raqobat qiliş uçun katta reklama kampaniyasini boşlab, barça mijozlarga foizlarsiz va komissiyalarsiz 2 oylik bölib tölaşni taklif qiliş niyatida.
Asosiy stavka kötarildi
Oşib borayotgan inflyatsion risklar tufayli, Qozoğistondan keyin Özbekiston Markaziy banki ham foiz stavkalarini kötarişga majbur böldi. 20 mart kungi boşqaruv yiğilişida asosiy stavkani 0,5 foiz bandga oşirib, yillik 14 foiz deb belgilaşga qaror qilindi. Rasmiy izohga köra, bu qaror yuqori inflyatsion bosimlar, iqtisodiyotda talabning barqaror ösib borayotgani va inflyatsion kutilmalarning kuçaygani bilan boğliq. Markaziy bank öz relizida stavkalarni bundan keyin ham oşirib borişi ehtimolini istisno qilmagan. Eslatib ötamiz, asosiy stavka 17 foizga kötarilgan 2022 yil martidan beri faqat pasayib kelayotgandi.
Oxirgi sörovlarga köra, fevral oyi yakunlari bilan sezilgan inflatsiya 15 foizdan oşgan. Bu – oxirgi 25 oydagi eng yuqori körsatkiç. Toşkent şahrida sezilgan inflatsiya 19 foizga yetgan. Oxirgi paytlarda göşt, sut, energetika tovarlari, yoğ, dori-darmon, yölkira narxlari sezilarli kötarilgan. Infyalsion kutilmalar ham oşişda davom etyapti. Markaziy bank tahlillariga köra, ötgan oyda aholining inflyatsion kutilmalari birdaniga 0,9 foiz bandiga yomonlaşib, 15,3 foizni taşkil qilgan. Bu – 24 oylik maksimum. Aholi va tadbirkorlar eng köp kommunal xarajatlarning oşişidan xavotir olyapti.
Birlamçi ehtiyojlarni qondiriş borgan sari qimmatlaşib borayotgani fonida, foydalanişda bölgan avtomobillar narxi tuşyapti. Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti örganişlariga köra, fevral oyida ikkilamçi bozorda Onix, Lacetti, Cobalt, Nexia, Spark va Damas – barçasi arzonlaşgan. BYD va KIA'ning qator modellari narxlarida ham pasayiş kuzatilgan. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazining xabar berişiça, oxirgi 1 yilda minilgan maşinalar oldi-sotdisi böyiça rasmiy şartnomalar salkam 2 barobarga kamayib ketgan. Eslatib ötamiz, ötgan yili 1 apreldan boşlab avtomobil oldi-sotdisini rasmiylaştiriş xarajatlari keskin qimmatlaştirilgan edi. Hozir 25 mln sömlik Matiz'ni öz nomiga ötkaziş xaridorga salkam 5,5 mln sömga tuşadi.
Kiçik va örta biznesga qöllov
Özbekistonda yuqori reytingga ega fermerlar imtiyozga ega böladi. Prezident Şavkat Mirziyoyevning ma’lum qilişiça, fermerlarning tadbirkorlik reytingi hosildorlik, işçi soni, mahsulot hajmi kabi mezonlar böyiça alohida böladi va yuqori reytingga ega fermerlar uçun kreditni suğurtalaş talabi bekor qilinadi. Ilğor fermerlar, şuningdek, yer soliğini 3 barobar, fermerlar kengaşiga badalni 2 barobar kamroq tölaydi. Bundan taşqari, paxta va ğallada me’yordan köp hosil olganlarga 25 foizgaça yerida çorva ozuqasi, sabzavot, dukkakli va boşqa ekinlarni almaşlab ekişga ruxsat beriladi.
Davlat rahbari boşqa bir yiğilişda soliqlarni öz vaqtida tölamagani uçun fermerlarga hisoblangan jami 1 trln sömlik penyalardan voz keçilişini e’lon qildi. Bu haqda Şavkat Mirziyoyev kiçik va örta biznes vakillari bilan uçraşuvda aytib ötdi. Prezidentning sözlariga köra, kiçik va örta tadbirkorlarga e’tibor yangi darajaga çiqadi. Bu yil kiçik va örta biznesni qöllab-quvvatlaş uçun 120 trillion söm resurs ajratiladi, bunça mablağ avval heç qaçon ajratilmagan, dedi Şavkat Mirziyoyev.
Kiçik va örta biznesga qöşimça talab va majburiyat yuklaydigan normativ hujjatlar qabul qilişga 3 yillik moratoriy e’lon qilinadigan böldi. Kiçik biznesni tugatişni osonlaştiriş uçun, oxirgi 3 yillik aylanmasi 10 mlrd sömdan oşmagan, soliqdan qarzi yöq korxonani ixtiyoriy tugatişda tekşiruv ötkazilmasligi belgilandi. “Birinçi imkoniyat” tamoyili joriy etilib, ilk marta ma’muriy huquqbuzarlik qilgan tadbirkor javobgarlikdan ozod qilinadi. Bu bilan yangi iş boşlagan tadbirkorlar birinçi xato uçun “javobgarlikdan suğurtalangan” böladi, dedi prezident.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
“Taşabbusli budjet”ning 1-mavsum ğolib loyihalari e’lon qilindi. Bu mavsumda yakkaboğliklarning faolligi ança e’tiborli: eng köp ovoz töplagan 12 ta loyihaning barçasi Qaşqadaryoning şu tumanidagi mahallalarga tegişli böldi. Ohangaron şahridan qöyilgan loyiha esa eng kam – atigi 26 ta ovoz bilan ğolib bölgan. Bu safar “Taşabbus budjet”da respublika böylab 10 mln 450 ming kişi qatnaşdi. Bu soliq tölovçilar öz ovozlari bilan 3,2 trln söm budjet pulini qayerga sarflaşni belgilab berişdi. Eslatib ötamiz, bu mavsumda bitta loyihaning maksimal qiymati 1,5 mlrd söm deb belgilangan edi.
Jahon savdo taşkilotiga a’zolik yölida yana bir farmon imzolandi. Hujjat bilan, savdo qoidalarini xalqaro taomillarga moslaştiriş uçun, eksport bojlari joriy etilmoqda. 1 iyuldan boşlab 86 turdagi tovarlarni eksport qiluvçilar boj tölaşi kerak böladi. Bu yangi bojlar bir qator holatlarda bekor qilinayotgan yiğimlarning örnini egallaydi. Eksport boji miqdori, masalan, tabiiy gaz va çorva mollari uçun 20 foiz, don mahsulotlari uçun 30 foiz, mineral öğitlar uçun 10 foiz deb belgilandi. Deyarli taqiqqa teng 100 foizlik boj kiritiladigan mahsulotlar qatoriga paxta çigiti va tolasi hamda metallolom kiritilgan.
Toşkentda firibgarlar taşkil etgan koll-markaz aniqlandi. Poytaxt IIB xabariga köra, bir guruh şaxslar Mirzo Uluğbek tumanida bitta uyni ijaraga olib, u yerda koll-markaz oçgan va odamlarga telefon qilib, ularni aldab, mol-mulklarini talon-toroj qiliş bilan şuğullanib kelgan. Jinoiy guruhda 2 kişi taşkilotçi, qariyb 20 kişi operator bölib işlagan. Ularning qölida kamida 15 mingta vatandoşning telefon raqami va şaxsga doir ma’lumotlari bölgan. Tezkor tadbirda mana şu ma’lumotlar va 35 ta telefon, şuningdek, giyohvandlik moddalari aşyoviy dalil sifatida olingan. Ma’lumot uçun, özbekistonliklarga telefon qilib, kartasidan pul öğirlaş bilan şuğullanuvçi guruhlar bungaça asosan Rossiyada aniqlanayotgan edi.
Din işlari böyiça qömita noqonuniy işlayotgan “umraçi” turfirmalarga qarşi körilayotgan çoralar haqida ma’lumot berdi. Unga köra, oxirgi ikki oyda litsenziya olmasdan faoliyat yuritgani uçun 31 ta firmaga nisbatan firibgarlik moddasi bilan jinoyat işlari oçilgan. 19 ta turfirma esa litsenziyalovçi organ tomonidan 75 mln sömdan jarimaga tortilgan. Eslatib ötamiz, ötgan yili 1 mln dollarlik zaxira va boşqa talablarni öz içiga oluvçi Umra litsenziyasi joriy etilgaç, bu yangi çiğiriqdan 12 tagina kompaniya öta olgan edi. Ötgan hafta Din işlari böyiça qömita litsenziya uçun talabgorlardan yana arizalar qabul qilişni boşlagan.
Komron Çegaboyev tayyorladi.
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
