Toshkentda O‘rta transport yo‘lagi istiqbollari muhokama qilindi

O‘rta transport yo‘lagi: mutaxassislar tahlili

Markaziy Osiyo – Kaspiy dengizi portlari – Ozarboyjon – Gurjiston – Turkiya – Yevropa yo‘nalishidagi O‘rta yo‘lakning tashish quvvati Markaziy Osiyodagi tarmoqlarga bog‘liq holda yiliga 2 mln tonnadan 10 mln tonnagachani tashkil etadi. Rejaga ko‘ra, bu ko‘rsatkichni 25 mln tonnagacha oshirish ko‘zda tutilgan.

Yo‘lakning asosiy muammolari:

• ikkita dengiz (Kaspiy va Qora dengiz)da qayta yuklash zarurati;
• Kaspiy dengizining sayozlashish muammosi;
• Kaspiyda ob-havo sharoitiga bog‘liq uzilishlar;
• Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz temiryo‘llarining Kaspiy va Qora dengizlardagi dengiz tashishlari hamda Yevropa Ittifoqi temiryo‘l tizimlari bilan yetarlicha integratsiyalashmagani. Bu transport huquqi, iqtisodi va texnologiyada turli yondashuvlarni keltirib chiqaradi;
• koridor bo‘yicha yuk oqimining asosan Xitoy – Yevropa yo‘nalishiga qaratilishi va bu jarayonning asosan Qozog‘iston orqali amalga oshirilayotgani.

Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temiryo‘li va Xitoy–Tojikiston–O‘zbekiston avtoyo‘li qurilgan taqdirda ham, Xitoy–Qozog‘iston–Kaspiy portlari–O‘rta yo‘lak marshrutidan yuk oqimini to‘liq O‘zbekiston orqali yo‘nalishga o‘tkazish kutilmayapti.

Chunki Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston orqali shakllantirilayotgan yo‘laklar masofa jihatdan qisqaligiga qaramay, uchta tog‘li dovon va oltita davlatlararo nazorat punktini o‘z ichiga oladi. Qozog‘iston orqali yo‘nalishda esa faqat ikkita davlatlararo nuqta va tekis yerda tezkor yuk tashish imkoniyati mavjud.

Janubiy transport yo‘lagi: mutaxassislar bahosi

Markaziy Osiyo – Eron – Turkiya yo‘nalishidagi Janubiy koridor orqali yuk oqimi hozircha past darajada. Yuk tashish salohiyati 1,8 mln tonnagacha bo‘lsa-da, bir qator to‘siqlar mavjud.

Asosiy muammolar:

• 1520 mm va 1435 mm kenglikdagi temiryo‘l standartlaridagi farq;
• temiryo‘l tizimlari o‘rtasida transport huquqi, iqtisodi va texnologiya bo‘yicha umumiy standartlar mavjud emasligi;
• temiyo‘l ma’muriyatlarini muvofiqlashtiruvchi xalqaro tashkilot yo‘qligi;
• yagona xalqaro yuk hujjatining (nakladnoy) yo‘qligi;
• vagonlar va tashish jarayonini muvofiqlashtirish vositalari mavjud emasligi.

Ammo Janubiy yo‘lak katta rivojlanish salohiyatiga ega. Ayniqsa, Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston temiryo‘li qurilgandan so‘ng, qisqa va monomodal yo‘nalish faoliyat boshlaydi. Shuningdek, Xitoydan Tojikiston orqali O‘zbekiston chegarasigacha bo‘lgan xalqaro avtomagistral qurilsa, eng qisqa multimodal yo‘l shakllanadi.

Bu yo‘lak Xitoyni nafaqat Yevropa va Yaqin Sharq bilan, balki Isroil va Misr o‘rtasida yetishmayotgan temiryo‘l uchastkasi qurilsa, Afrika temiryo‘llari bilan ham bog‘lashi mumkin. U Yevrosiyo mintaqalari va Afrikani bog‘lovchi quruqlikdagi «ko‘prik» vazifasini o‘tashi mumkin.

Janubiy yo‘lak Qirg‘iziston, O‘zbekiston, Tojikiston va Turkmaniston kabi davlatlar uchun transport xizmatlari eksportini bir necha baravarga oshirish orqali iqtisodiy o‘sish drayveriga aylanishi mumkin.

Yuqoridagi tahliliy hisobot Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, O‘zbekiston va Ozarboyjon mutaxassislari, shuningdek, xalqaro maslahatchilar ishtirokida tayyorlangan Xulosalar Toshkentda o‘tkazilgan konferensiyada taqdim etilgan.

Avvalroq Rossiya va O‘zbekiston Transafg‘on temiryo‘li loyihasi bo‘yicha hamkorlikni kengaytirishi xabar qilingan edi.