Eron prezidenti Mas’ud Pizishkiyon Ozarboyjonga tashrif buyurib, Ilhom Aliyev bilan muzokaralar o‘tkazdi hamda Qorabog‘ni Ozarboyjonning ajralmas qismi deb atadi. Doim ham iliq bo‘lmagan ikki davlat munosabatlarida burilish yuz berishi mumkin. Pizishkiyonning ilk xorijiy tashriflarini Markaziy Osiyo va Kavkazga yo‘naltirishi — Tehronning mintaqaviy kuch muvozanatidagi o‘rnini qayta belgilashga urinish bo‘lishi mumkin. Bokudagi uchrashuvda Eron rahbariyati Isroil va Armaniston masalasidagi an’anaviy ritorikasidan ham tiyildi. “Geosiyosat” dasturida mavzu yuzasidan ozarboyjonlik siyosatshunos Samir Humbatov va professor Farhod Karimov fikr bildirdi.
Dastlab mavzuga sodda va umumiy nazar tashlasak, Pizishkiyon Bokuga nega bordi, tomonlar bir biriga nimalarni taklif qilishdi?
Farhod Karimov: Mas’ud Pizishkiyon Rossiyaga borganda ham aynan transport-logistika masalalarini muhokama qilgan edi.
Ozarboyjonga safar ham Eronning iqtisodiy zo‘riqishlarini yumshatish va shu maqsadda Boku bilan ma’lum darajada kelishuvlarga erishish edi.
Rasmiy Tehron uchun “Shimol janub transport yo‘lagi” juda muhim. Ozarboyjon bilan aynan ushbu masalani hal qilish kerak edi. Undan tashqari uzoq yillardan buyon arosatda qolayotgan “Resht-Astara temiryo‘l” chizig‘ini oxirigacha yetkazish masalasi bor, chunki bu temiryo‘lak bo‘g‘ini aynan Ozarboyjon hududidan o‘tadi.
Eron hozirgi kunda o‘zining geosiyosiy ambitsiyalarini chetga surib, asosiy iqtisodiy masalalarni hal qilishga kirishdi. Shunga ham oldingi hech qaysi bir Eron rahbarlari e’lon qilmagan gaplarini eshitdik. U ham bo‘lsa, Qorabog‘ masalasida doimiy ehtiyotkor bo‘lgan Eron prezidenti matbuotga bergan intervyusida Ozarboyjon Qorabog‘ning huquqiy egasi ekanini tan oldi va bu borada o‘z pozitsiyasini bildirdi.
Ozarboyjonga qilingan tashrif Eron uchun asosan iqtisodiy hamkorlik va iqtisodiy masalani hal qilishga qaratilgan ekan, Tehron Bokuga nima qildi degan savol ham bor. Birinchi navbatda muammoli bo‘lgan “Aras koridori” masalasini taklif qildi. Bilamizki, Ozarboyjon Nahichivonga chiqadigan yo‘lda o‘rtada bir qator Eron orqali o‘tadigan nuqtalar bor edi.
Bundan tashqari bu muzokaralarda meditsina, farmatsevtika va o‘sha Eronni qiynayotgan tashqi siyosat va tashqi iqtisodiy aloqalar bilan bog‘liqligi bo‘lgan masalalarni Ozarboyjon orqali hal qilish va mintaqada geosiyosiy vaziyatning o‘zgarganini, mintaqada Turkiyaning ta’siri oshishi sabab Ozarboyjon orqali muloqot masalasini ham qo‘ydi. Asosiy maqsadi bugun geosiyosiy ambitsiyalar emas, faqatgina iqtisodiy hamkorlik sezildi.
