Vashingtonda qayerlarga borsa bo‘ladi?

Kun.uz jurnalisti AQSh poytaxti Vashingtonda bo‘lib, qisqa muddatga keluvchilar uchun borish mumkin bo‘lgan ba’zi manzillarni bittta joyga to‘pladi. 3-4 kun bu shaharda bo‘lib, haqiqiy Vashington ruhini his qilish ko‘z bilan ko‘rish lozim bo‘lgan joylar anchagina, eng asosiysi - National Mall. Vashington yuragi hisoblangan bu manzilda deyarli barcha monumentlar joylashgan.

Vashington AQShning boshqa shtatlaridagi asosiy shaharlardan farqli o‘laroq osmono‘par, baland-baland binolari kam hudud. Dunyodagi eng kuchli davlatlardan birining poytaxti bo‘lgan Vashingtonni siz juda ham katta, aholisi ko‘p megapolis sifatida tasavvur qilishingiz mumkin. Lekin Vashington kichkina, uning hududi hattoki Toshkentdan ham kichik. Aholisi esa bor-yo‘g‘i 600-700 ming.

National Mall – Vashingtonning yuragi, shahar ramzlari joylashgan katta xiyobon. Vashingtonda bo‘ldim, degan hisni tuyish uchun birinchi navbatda National Mall'ga borish shart. Amerikaliklar bu yerni “Amerikaning old hovlisi” deb ham atashadi. Chunki yam-yashil zona, katta maydon – Potomak daryosigacha cho‘zilgan. Yodgorliklar, monumentlar – xullas shaharning qoq markazi. Butun Mallni aylanib chiqqani – bir necha soat yoki 1 kun vaqtingiz ketadi.

1-manzil – Vashington monumenti

Bu Amerika orzularining toshdan yasalgan timsoli. Qurilayotganda monumentga quyosh tushadi, u esa butun shaharni o‘z nuri bilan yoritib, o‘tgan asrlarning xotirasini so‘zlaydi, degan ideologiya bilan qurilgan. Bu monument birinchi prezident Jorj Vashington sharafiga bunyod qilingan.

Obelisk – hashamatdan yiroq, o‘ta sodda. Cho‘qqisida esa lotinchada – xudoga hamd, deya bitilgan. Amerikaliklar bu monumentni xayriya pullari evaziga qurishni boshlagan, lekin ishni davlat yakunlagan. Qurilish ishlari to‘xtab qolib, keyin davom etgani sabab – monument ikki xil rangda. Uni bugun Amerika bayroqlari bezab turadi.

Ikkinchi jahon urushi memoriali

2-manzil esa Vashington monumenti qarama-qarshisida joylashgan – Ikki jahon urushi memoriali. Obektga – jimlikdagi g‘alaba, deb ham ta’rif beriladi. 2004 yil ochilgan bu memorial urush faxriylariga ataladi. Markazdagi katta favvora atrofida 56 ta ustun qad ko‘targan. Ular urush davridagi AQShning 48 ta shtati va 7 hudud, District of Columbia’ni aks ettirgan. Har bir ustun esa millat birligining timsoli deya qaraladi.

Bu memorial bugun amerikaliklar va sayyohlar bilan gavjum. Vashingtonda namlik darajasi yuqori bo‘lgani uchun favvora atrofida o‘tirib, dam oladigan, salqinlaydiganlar ayniqsa shu kunlarda ko‘p. Favvora markazida esa 4000 yulduz bor, har bir yulduz 100 ta amerikaliklarni ifodalaydi, shunda jami 400 mingdan ortiq halok bo‘lganlar xotirasi bunda aks etgan.

3-manzil: Linkoln monumenti

Ikkinchi jahon urushi memorialidan to‘g‘ri yurilganda – Linkoln monumentini uchratasiz. National Mall’dagi balki eng yarqiragan, yarashib turgan obekt. AQShning 16-prezidenti, qullikka chek qo‘ygan Avraam Linkoln sharafiga qad ko‘targan binoga – tinchlik va tenglikning toshdagi ifodasi deb qaraladi. Lekin bugun amerikaliklar uchun marmardan bo‘lgan bu inshoot inson sha’ni, tenglik va adolat ramzi. Arxitektor Henry Bekon bu monument uchun neoklassik uslubni tanlagan. U qadimiy yunon ibodatxonalariga ham o‘xshaydi, 36 ta ustun bilan o‘ralgan. Bu esa Linkoln davridagi 36 shtatni ifodalaydi.

Linkoln monumenti ayniqsa Vashingtonda quyosh botayotgan vaqtda chiroyli ko‘rinadi. Ayni shu vaqtda tashrif buyuruvchilar monument zinapoyalaridan atrofni tomosha qilishni yoqtirishadi.

Vetnam urushi yodgorligi

4-manzil - Linkoln monumenti o‘ng tomonidagi Vetnam urushi yodgorligi. To‘g‘risi, bu monument o‘ta sodda, hatto memorialga ham o‘xshamaydi.

Ko‘z ilg‘amas mayin qora toshlar «V» harfini ifodalaydi, ya’ni Vetnam urushini. Toshda faqat yaqiniga borsa ko‘rinadigan ism-familiyalar bor, ular Amerika harbiylari, aniqrog‘i urushda halok bo‘lganlar. Devorda 58 281 kishining ismi bor, raqamlar har yili Pentagon bilan tekshiriladi. Xizmat joyi va vafoti aniqlangan harbiylar yana bo‘lsa, ro‘yxatga qo‘shiladi.

1993 yilda bu monument yoniga “Uch ayol” memoriali ham qo‘shilgan. Uch ayoldan biri tiz cho‘kib yaradorni bag‘riga bosgan, yana biri uni bog‘layapti, uchinchisi esa osmonga qaragan. Monument atrofi gullarga va bayroqqa to‘la, odamlar ziyorat qilib o‘tishmoqda.

Koreya urushi memoriali

5-manzil esa Linkoln monumentining chap tomonida – Koreya urushi xotirasiga bag‘ishlanadi. Bilasiz, Koreya yarimorolidagi 3 yillik urushda AQSh Janubiy Koreyani qo‘llagan. Vetnam urushi yodgorligidan farqli o‘laroq Koreya urushi yodgorligi yuqori did bilan ishlangan.

1995 yilda ochilgan monument 19 ta zanglamaydigan po‘latdan yasalgan haykallar va devordagi askarlar ishlanmasini o‘z ichiga oladi. Haykallarga e’tibor bilan qaralsa, Amerika armiyasining turli irqiy guruhlari ifodalangan. 12 oq tanli, 3 afro-amerikalik, 2 ispan, 1 osiyolik va bitta amerikalik tub irqdan bo‘lgan askar.

Devor esa 41 ta paneldan yasalgan, unda askarlar, avtomatlar, samolyot va urush sahnasi o‘yib aks ettirilgan.

Monument oldida esa xotira havzasi ham bor. Bu yerda “Freedom is not free” – “Erkinlik – bepul emas” deb ham yozilgan.

6-manzil - Martin Lyuter King monumenti

National Mall bo‘ylab yurilganda Potomak daryosi bo‘yida oq marmardan yasalgan ulkan tosh – Martin Lyuter King monumenti hisoblanadi. Memorial 2011 yilda, prezident Obama davrida ochilgan. U fuqarolik huquqlari uchun kurashgan King xotirasiga bag‘ishlanadi. Osiyolik arxitektor ishlagan bu monumentda Martinning o‘zi ham osiyolikka o‘xshab qolgan. Bu National Mall’da birinchi qora tanli inson uchun qo‘yilgan monument hisoblanadi. Yodgorlik hududiga kiraverishda “Inscription wall” ya’ni Kingning 14 ta eng mashhur nutqidan iqtiboslar keltirilgan.

Aynan Martin Lyuter King yodgorligidan sun’iy ko‘lning narigi tomonida oppoq Jyefferson memoriali ham ko‘rinib turadi.

Kapitoliy – AQSh parlamenti

7-manzil bu – National Mall’dan tashqarida, Vashingtonning madaniy ramziga aylangan – Kapitoliy tepaligi. Bu yerda AQSh parlamenti joylashgan, Senat va Vakillar palatasi.

Kapitoliy balki Vashingtondagi eng hashamatli, eng viqor va salobatli bino. Ayniqsa, binoning gumbazi shaharning har tomonidan ko‘rinadi. Kapitoliy markazda va uning to‘rt tomonidan kvartallar qutblarga bo‘linadi. Amerikaliklar manzilini aytganda shu qutblarga ham qaraydi.

Kapitoliy qurilishiga tamal toshni birinchi prezident – Jorj Vashington qo‘ygan. Loyihani esa uch arxitektor ishlagan. Bino stili – neoklassik, yunon-rim uslubini ham eslatadi. Gumbazning balandligi 88 metr, tepasida esa ayol kishining haykali bor. U erkinlik haykali hisoblanadi.

Kapitoliyning ikki tomonida Senat va Vakillar palatasi, o‘rtada markaziy zal joylashgan. Kapitoliyga amerikaliklar demokratiya timsoli deb qaraydi. Bino sayyohlar uchun ochiq, lekin har kuni emas. Tashrif buyuruvchilar qismiga kirish mumkin.

Oq uy

Vashingtonda siz ko‘rishingiz shart bo‘lgan yana bir manzil – prezidentlar qarorgohi Oq uy. Bino salobat va viqorli ko‘rinsa-da, yaqinidan juda sodda. Siz o‘ylaganingizdek baland emas, lekin oppoq.

AQSh prezidentlarining rasmiy ish joyi hisoblangan Oq uy kichkina ko‘ringani bilan 6 qavatli, 132 xonadan iborat. Prezidentning ish xonasi esa oval ofis hisoblanadi. Uning oilasi esa yuqori qavatlarda yashaydi. Yer ostida ham 3 qavat joylashgan. Oq uy qurilgandan beri yildan yilga xavfsizlik choralari kuchaytirilgan, ayniqsa 1960-1970 yillarda. 2019 yilda esa qo‘shimcha panjaralar ham o‘rnatildi, ungacha binoga yanada yaqinlashish mumkin edi.

Georgetown – asl amerikaliklar mahallalari

Vashingtonning asosiy tashrif qog‘ozlaridan yana biri – Jorjtaun. Bu yerga borish uchun Vashingtondan biroz yurib, Virjiniya shtati chegarasidan o‘tiladi. Shahar ichidagi maxsus, tarixan oq tanli amerikalik aristokratlar yashagan hudud. Binolar va uylar o‘ta tarixiy, go‘zal va o‘ziga xos arxitekturaga ega. Mahallalar bo‘ylab ko‘p odamlarni ko‘rmaysiz. Lekin cherkovlar juda serob.

Agar siz Vashingtonda kam muddatda bo‘lsangiz, mana shu manzillar shaharni his qilishingiz uchun albatta kerak. Ularni saqlab qo‘ying.

Shohrux Majidzoda tayyorladi.