Bryusselni «egallagan» traktorlar: Yevropa fermerlari nimadan norozi?

Fransiya ham öz davlatida fermerlarning noroziligi kuçaygan bir paytda bitimga ovoz berişni keçiktiriş tarafdoriga aylangan.

Umuman olganda, rasmiy Parij kelişuvga uzoq vaqtdan beri qarşi çiqib kelgan. Uning talabi: "Mercosur kelişuvi" davlatlari Yevropa bilan ekologik, sanitariya-texnik işlab çiqariş standartlari böyiça özaro tenglikka erişişi kerak. Şuningdek, yevropalik fermerlar uçun kuçli himoya mexanizmlarini işlab çiqiş talabi ham bor.

18 dekabr kuni Emmanuel Makron, Yevropaning eng yirik qişloq xöjaligiga ega davlati rahbari sifatida kelişuv hozirgi şaklda qabul qilib bölmasligini bildirdi.

«Biz qoniqmadik. Matn mohiyatan özgarişi kerak, şundagina biz boşqa turdagi kelişuv haqida gapira olişimiz mumkin», deya uning sözlarini keltirmoqda Reuters.

Bitim Yevropa hukumatlari tomonidan ma’qullanişi kerak bölib, buning uçun Ittifoq aholisining 65 foizini ifodalovçi kamida 15 davlat roziligi talab etiladi. Polşa va Vengriya kelişuvga qarşi, Fransiya va Italiya esa mol göşti, şakar, parranda göşti va boşqa mahsulotlar importining köpayişidan xavotirda. Şunday holatda Italiyaning keçiktirişni söragan qarori hal qiluvçi ahamiyatga ega böldi.

Bitim tarafdorlari nima deydi?

Taxminan 25 yil davomida işlab çiqilgan "Mercosur kelişuvi" – Argentina, Braziliya, Paragvay va Urugvay bilan bojxona tölovlarini qisqartiriş hajmi böyiça Yevroittifoq tarixidagi eng yirik kelişuv böladi.

Germaniya, Ispaniya va Skandinaviya davlatlari bu bitim AQŞ va Xitoyga qarşi javob çoralari ekanini aytmoqda. Xususan, Lotin Amerikasi davlatlari – AQŞ boj tariflaridan zarar körgan eksportni qöllab-quvvatlaşi, minerallarga kirişni ta’minlaş orqali Xitoyga qaramlikni kamaytirişidan umid qilinmoqda.

Reutersʼning yozişiça, Germaniya bu bitim tezroq imzolanişini xohlamoqda. Kansler Fridrix Mers jurnalistlarga Meloniga öz hukumati va parlamentini işontiriş uçun bir neça qöşimça hafta berilişi muammo emasligini aytdi.

«Bu – "Mercosur kelişuvi" endi albatta kuçga kirişini anglatadi. Italiya hukumati roziligidan söng, Fransiya hukumati ham öz roziligini berişi mumkinligiga umid qilaman», - dedi u.

Yevropalik yetakçilar örtasidagi bu bitim böyiça muzokaralar nihoyatda keskin keçmoqda. Şu bilan birga, bitim tarafdorlari – uzoq davom etadigan ikkilaniş – "Mercosur" davlatlarini önlab yillik muzokaralardan söng butunlay çiqib ketişga undaşidan xavotirda.

17 dekabr kuni yevropalik qonunçilar «mol göşti va şakar» kabi mahsulotlar importini çeklaşga qaratilgan himoya mexanizmlari borasida dastlabki kelişuvga erişgan. Bu esa ayrim davlatlar qarşiligini yumşatişi kerak. Yevropa Komissiyasi, Fransiya talab qilganidek, işlab çiqariş standartlarini uyğunlaştirişni va’da qiluvçi deklaratsiya ustida ham işlamoqda.

Fermerlar namoyişlari

Belgiyada "Mercosur kelişuvi"ga qarşi asosan fermerlardan iborat keng kölamli norozilik namoyişlari ham bölib ötmoqda.

Reutersʼning yozişiça, payşanba kuni boşlangan Yevroittifoq sammiti doirasidagi namoyişlar zöravonlik tusini olgan. Bryusseldagi namoyişçilar kartoşka va toş otib, oynalarni sindirgaç politsiya közdan yoş oqizuvçi gaz va suv purkagiçlardan foydalandi.

Bryussel politsiyasining ma’lum qilişiça, aslida 50 tagaça traktor iştirokidagi namoyişga ruxsat berilgan. Biroq payşanba kuni tuşdan keyin Bryusselga asosan Belgiya davlat raqamlariga ega bölgan qariyb 1 000 ta traktor yetib kelgan. Politsiya namoyişçilar sonini 7 ming nafar deb baholadi.

“Zöravonlik kuçayganidan söng politsiya aralaşib, namoyişçilarning ayrimlarini hibsga olişga urindi. Bir holatda traktor tartibsizlikka qarşi saf tortgan politsiya qatoriga haydab kirgan. Ayrim namoyişçilar jurnalistlarni ham nişonga oldi”, deb yozmoqda naşr.

Payşanba kuni Bryussel köçalarini tösib qöygan ayrim traktorlar «Eng yaxşisini özimiz işlab çiqarayotgan bölsak, nega dunyoning narigi tomonidan şakar olib kelişimiz kerak? "Mercosur"ga yöq», degan bannerlarni olib yurgan.

Uşbu savdo pakti tanqidçilari Lotin Amerikasi eksportçilari arzon xomaşyo bilan bozorlarga oqib kirib, yevropalik işlab çiqaruvçilarga zarar yetkazişini ta’kidlamoqda.