2026 yilda dunyo qiyofasini belgilaydigan 11 ta me’moriy loyiha

Olimpiya Qişki sport şaharçasi, Milan, Italiya

Fevral oyida bir neça hafta davomida Milan janubi-şarqidagi 11,5 gektar maydonda 2026 yilgi qişki Olimpiya öyinlarida iştirok etadigan minglab sportçilar joylaşadi. Ammo olimpiya şaharçalari bilan boğliq muhim savol, xuddi olimpiya stadionlari kabi, quyidagiça: keyin nima böladi? Yozgi va qişki öyinlarning sönggi tarixi sotilişi qiyin bölgan (Rio-de-Janeyro), yomon saqlangan (Afina) yoki kam daromadli oilalar uçun atalmagan (London) haşamatli vaqtinçalik turar-joylar yoki uzoq muddatli turar-joylar ketma-ketligi bilan ajralib turadi.

Italiyaning eng qimmat ijara bozori bölgan Milanda Skidmore, Owings & Merrill (SOM) arxitektura firmasi yopiliş marosimidan bir neça oy ötgaç, 1700 örinli arzon talabalar yotoqxonasiga aylantirilişi mumkin bölgan Olimpiya şaharçasini loyihalaştirdi. Yaxşiyamki, köplab sport inşootlari - muloqot, dam oliş va sport bilan şuğullaniş joylari talabalarga ham kerak. Italiyaning Coima pudratçisi loyihani 2026 yil kuzgi semestrida yakunlaşga va’da bermoqda.

Loyiha şahar regeneratsiyasi uçun ham imkoniyat yaratdi. Me’morlar oltita yangi binoni loyihalaştirişdan taşqari, uşbu uçastkada ikkita tarixiy inşootni - sobiq temir yöl stansiyasini ta’mirladi. SOM uni Porto-Roman atrofidagi jamoat yöllari va yaşil maydonlar bilan boğlangan «hammabop şahar mahallasi» deb hisoblaydi. Bölajak olimpiya merosini rejalaştiriş böyiça mutaxassislar bu loyihani qiziqiş bilan kuzatmoqda.

Guggenxaym muzeyi, Abu-Dabi, Birlaşgan Arab Amirliklari

Zamonamizning eng buyuk me’morlaridan biri Frenk Geri vafot etgani Abu-Dabida uzoq kutilgan Guggenxaym filialining oçilişiga mutlaqo yangi mazmun bağişladi. Bu uning vafoti paytida amalga oşirilayotgan bir neçta loyihalardan biri edi (şu jumladan Forma, uning tuğilgan Torontodagi bir neçta köp qavatli kondominiumlar), garçi bu muzey, şubhasiz, uning faoliyati çöqqisi hisoblanadi.

Bir qaraşda, bu hajmi, şakli va tuzilişi jihatidan farq qiladigan egri va burçakli şakllarning tartibsiz töplami - Geri bu yerda özining eng öynoqi körinişida namoyon böladi. Biroq, dizayn töliq öziga xos emas: uning yopiq içki hovlilari Yaqin Şarqda keng tarqalgan hovlilardan ilhomlangan va me’morning konus şaklidagi hajmlari mavhum bölsa-da, mintaqada binolarni passiv sovutiş uçun işlatiladigan an’anaviy şamol minoralari bölgan «barjil»ga işora qiladi.

Şunday bölsa-da, Abu-Dabidagi Guggenxaym muzeyi köpçilik Gerining durdonasi deb hisoblaydigan Bilbaodagi ötmişdoşiga öxşaş. Amirlik rahbariyati, şuningdek, Abu-Dabidagi Saadiyat orolida «Bilbao effekti» deb ataladigan atamaning takrorlanişiga umid qilmoqda - bu atama endi har safar diniy muzey şaharga e’tibor, sayyohlar va sarmoyalarni jalb qilganda işlatiladi.

Gerining ölimi (yoki qurilişdagi doimiy keçikişlar) 2026 yilda kutilayotgan kaşfiyotga ta’sir körsatadimi yoki yöqmi, hozirça noma’lum. CNN savoliga Guggenxaym vakili şunçaki şunday javob berdi: «Biz kelajakda rasmiy oçiliş sanasini e’lon qiliş imkoniyatini intiqlik bilan kutmoqdamiz».

Tour F, Abijan, Kot-d'Ivuar

Afrikada tez orada yangi eng baland bino paydo böladi: Kot-d'Ivuardagi Abijan şahrida balandligi 425 metr bölgan F minorasi (yoki Tower F). Livanlik-ivuarlik me’mor Per Faxuri tomonidan loyihalaştirilgan 64 qavatli osmonöpar bino hozirgi rekordçi Misrning Iconic Tower binosidan 30 metrga oşadi.

Abijan ma’muriy hududidagi oltinçi minora (1980-yillarda oçilgan A-E minoralaridan keyin), F minorasi 50 yildan ortiq vaqt davomida şaharsozlik rejalarining bir qismi bölib kelmoqda. Biroq, Kot-d'Ivuar uşbu ön yilliklarda fuqarolar uruşini öz içiga olgan sezilarli siyosiy özgarişlarni boşdan keçirdi. Şuning uçun, binoning şişa jabhasi qiya tekisliklari uslublaştirilgan Afrika niqobi bilan boğliq bölsa-da, minoraning ramziyligi ança çuqurroqdir.

Aholisi ziçligi kam bölgan şaharda «öta baland» osmonöpar bino umuman kerakmi, degan savol tuğilişi tabiiy. Ammo osmonöpar binolar faqatgina maydon emas. Bu investorlar va taşqi dunyo uçun barqarorlik ramziga aylanişi mumkin.

Abijanda keng kölamli şaharsozlik loyihalari, jumladan, 2028 yilda işga tuşirilişi rejalaştirilgan tezyurar jamoat transporti tizimi loyihasi bor. Şu bilan birga, Kot-d'Ivuarni Nigeriya bilan boğlaydigan (Gana, Benin va Togo poytaxtlari orqali) 1000 kilometrlik avtomobil yöli Ğarbiy Afrikaning «Abijan-Lagos yölagi» iqtisodiy salohiyatidan dalolat beradi.

Şanxay katta opera teatri, Şanxay, Xitoy

Şaharning me’moriy nafosatini heç narsa ajoyib opera teatriçalik ta’kidlay olmaydi. Buni Avstraliyaning Sidney şahridan sörang. Sönggi yigirma yil içida Guançjou, Xançjou va Xarbin öz opera maydonçalarini bezaşni maşhur dizaynerlarga topşiradigan Xitoy şaharlari röyxatini töldirdi. Endi navbat Şanxayga.

Vazifa 2008 yilda öz mamlakatining poytaxti Osloda maşhur opera teatri oçilgandan söng, bu sohada öziga xos mutaxassisga aylangan Norvegiyaning Snohetta arxitektura firmasiga topşirildi (firmaning Janubiy Koreyaning Pusan şahrida teatr quriş rejasi ham bor). Aslida, Şanxay Katta opera teatrining dizayni Oslodagi muqobili bilan bir neçta asosiy umumiy xususiyatlarga ega: daryo qirğoğida joylaşuvi, toza oq yuzalarning köpligi va yerdan silliq ösib çiqayotgandek tuyuladigan tekis profil.

Biroq, bu yerdagi asosiy diqqatga sazovor joy gravitatsiya qonunlariga qarşi çiquvçi aylanma zinapoyadir. U tomoşabinlarni tomdagi keng maydonga olib boradi, u (yana Oslodagi kabi) keng jamoatçilik uçun oçiq. Ammonitga öxşaş zinapoya ham keng estetik vazifani bajaradi, u radial plan markazida joylaşgan bölib, xuddi yelpiğiç kabi uning atrofida aylanayotgandek tuyuladi.

Majmua oçilgandan söng, 2000 örinli asosiy zalni öz içiga olgan uçta konsert zali Ğarb va Xitoy an’analarida opera spektakllarini taqdim etadi.

Obama prezidentlik markazi, Çikago, AQŞ

Ğoyadan qat’i nazar, Çikago janubidagi Barak Obamaga bağişlangan markaz dastlab siyosiy tusga ega bölişi kerak edi. Sobiq prezidentning raqiblari allaqaçon loyihaning haddan taşqari qimmatligi, undan maxfiy bölmagan arxiv hujjatlari uçun oddiy tadqiqot kutubxonasini olib taşlaş (hozir Obamaning prezidentlik hujjatlari raqamlaştirilmoqda) va markazni boşqarişni Milliy arxivlar va hujjatlar boşqarmasiga emas, balki Obama fondiga topşiriş töğrisidagi qarorni tanqid qilmoqda.

Obamaning prezidentlik markazi obeliskni eslatuvçi 78 metrli marmar minora bilan şahar tepasida qad kötargani, ba’zilar uni «Obamalisk» deb atagani uning nomzodini qöllab-quvvatlovçi qöşimça dalil böldi: respublikaçi senator Ted Kruz yaqinda uni «Ölim yulduzi» deb atadi.

Uşbu loyiha ortida turgan nyu-yorklik me’morlar Tod Uilyams va Billi Tsziyen aniq tanlov edi. Obama davrida ularga AQŞning Mexikodagi elçixonasini birgalikda loyihalaş vazifasi yuklatilgan edi; keyinçalik Jo Bayden Tsziyenni prezidentga dizayn böyiça maslahat beriş uçun mas’ul bölgan federal agentlik - Tasviriy san’at komissiyasi raisi etib tayinladi. (U bu lavozimni şu yil boşida, Donald Tramp komissiyaning qolgan olti a’zosini işdan böşatişidan biroz oldin tark etdi).

Ikkalasi işlaydigan arxitektura firmasining loyiha hujjatlariga köra, bu ta’sirçan muzey minorasi «pastki taşabbuslardan boşlangan yuqoriga harakatni aks ettiradi» va uning tört qirrasi törtta qölning birlaşişini anglatadi. Peştoqda, şuningdek, Obamaning Selmadan Montgomeriga yurişining 50 yilligi munosabati bilan sözlagan nutqidan iqtiboslar bor (1965 yilgi Saylovçilar huquqlari töğrisidagi qonunga muvofiq afro-amerikaliklarga ovoz beriş huquqini ta’minlaşga yordam bergan fuqarolik huquqlari uçun xalq noroziliklari).

Ammo Jyekson boğining qariyb 20 akr maydonida boşqa köp narsalarni, jumladan, meva va sabzavot boğini, botqoqliklar orasidagi sayr yölagini, tomoşa zalini va Çikago jamoat kutubxonasining filialini topiş mumkin. Markaz, şuningdek, taniqli rassomlar, jumladan, Çikagoda tuğilgan Teaster Geyts bilan hamkorlik qiladi, u Ebony va Jet jurnallarining arxiv tasvirlaridan foydalangan holda qora tanlilar hayoti haqida keng kölamli kollaj-friz yaratadi.

Iroq Markaziy banki, Bağdod, Iroq

Iroq Markaziy bankining yangi binosi Zaha Hadid uçun ham quvonçli, ham qayğuli uyga qaytiş böldi. Bu marhum britaniyalik-iroqlik me’morning özi tuğilib ösgan Bağdod şahridagi (1960 yillarda Yevropa maktab-internatlariga öqişga ketişdan oldin) yagona amalga oşirilgan binosi. Ammo Hadid 2011 yilda taqdim etilgan loyihaga rahbarlik qilgan bölsa-da, beş yildan söng bevaqt ölimi uning oçiliş tugul, quriliş boşlanişiga ham yetib bormaganini anglatardi.

Minora Iroq uçun ham muhim ahamiyatga ega. Bir paytlar Saddam Husaynning qattiq nazorati ostida bölgan bank özining yaqin tarixida şiddatli voqealarni boşdan keçirdi. 2003 yilda AQŞ tomonidan Iroqni bombardimon qiliş boşlanişidan bir neça soat oldin Husayn va uning oilasi 1 milliard dollarga yaqin mablağni ömarib, tarixdagi eng yirik bank öğirligini amalga oşirgan. Şundan beri Iroqdagi tiklaniş davrida bankning roli va mustaqilligi doimiy munozara mavzusi bölib qolmoqda.

558 futlik minora, uning ekzoskeleti bokal kabi tor asosdan oçiladi, Bağdodga xos past qavatli şahar manzarasiga yorqin qöşimça bölib, garçi yaqinda quriliş şov-şuvi natijasida tezda özgargan bölsa ham. Hadidga tegişli bölgan va uning ölimidan keyin ham faol işlayotgan ZHA kompaniyasi ma’lumotlariga köra, yoş iroqliklar loyihani faol qöllab-quvvatlamoqda.

Lukas san’at muzeyi, Los-Anjyeles, AQŞ

Agar biror binoni qöngan kosmik kemaga öxşatiş mumkin bölsa, bu aynan Jorj Lukasning yangi muzeyi joylaşgan binodir.

«Yulduzlar jangi» muallifi tomonidan yaratilgan 1 milliard dollarlik vizual hikoya loyihasi sentabr oyida, «narrativ san’at» muassasasini yaratiş rejalarini birinçi marta ilgari surganidan ön yildan köproq vaqt ötgaç, öz eşiklarini oçadi. Yetti yil davomida Los-Anjyeles aholisi xitoylik me’mor Ma Yansunning futuristik tasavvuri asta-sekin amalga oşayotganini kuzatdi: uning egilgan, çözilgan şakli Los-Anjyeles janubidagi Ekspozitsiya boğidagi 11 akr maydonda uçib yurgandek tuyuldi.

Ma dizayni ğayritabiiy tuyulsa-da, uning falsafasi tabiatga borib taqaladi. MAD Architecs asosçisining töğri çiziqlar va töğri burçaklarga qarşi köp yillik kuraşi quti şaklidagi binolar şaharlarning «sun’iyligi» tuyğusini yaratadi, degan ğoyaga asoslanadi. Uning «Şanşuy şahri» haqidagi tasavvuri - Xitoyning an’anaviy «şanşuy» (sözma-söz «toğlar va suv») manzaralaridan ilhomlangan loyihalarni butun Xitoy böylab topiş mumkin va uning firmasi yaqinda Yevropa va Şimoliy Amerikada binolar qurilişini yakunladi.

Biroq, 100 000 kvadrat futdan ortiq körgazma maydoniga ega bölgan bu, şubhasiz, xitoylik me’mor tomonidan Amerika zaminida quriladigan eng muhim bino.

Melburn metro tunneli, Melburn, Avstraliya

Sönggi 40 yil içida Melburn temiryöl tarmoğining eng yirik rekonstruksiyasi sifatida e’tirof etilgan metropoliten ulkan muhandislik yutuğidir. 10 yilga möljallangan va 13,48 milliard Avstraliya dollariga (8,9 milliard AQŞ dollari) baholangan loyiha köplab mavjud metro liniyalarini uzunligi 5,6 milya bölgan ikkita parallel tunnel bilan boğlaydi. Noyabr oyida dastlabki işga tuşirilgandan söng, fevral oyida operatorlar haftasiga 1000 ta reysni qöşganda «Katta ötiş» amalga oşiriladi va tunnellar kengroq tarmoqqa töliq integratsiya qilinadi.

Yangi temiryöl uçastkasiga şahar markazidagi öta zarur beşta metro bekati xizmat körsatadi. Ularning nomi şahar aholisi tomonidan yuborilgan 50 mingdan ortiq takliflar orasidan tanlangan, jumladan, Anzak - jangdagi jasorati har yili aprel oyida milliy xotira kuni bilan nişonlanadigan Avstraliya va Yangi Zelandiya armiya korpusining qisqartmasi. Arxitektura nuqtai nazaridan ular yuqoridagi köçalar bilan vizual aloqa örnatişga möljallangan. Yer yuzasiga yaqinroq joylaşgan stansiyalar uçun bu dahlizni yoritadigan ulkan kiriş yöllari va yoruğlik lyuklarini anglatadi. Çuqurroq stansiyalar esa öz navbatida ğorsimon tuzilişga ega böladi.

Uşbu stansiyalar uçta arxitektura firmasi, jumladan, Avstraliyaning Hassell kompaniyasi hamkorligida yaratilgan. Uning rahbari Mark Lougnan öz bayonotida ularning har biri «sayohatning quvonçi va samaradorligini uluğlaş» uçun işlab çiqilganligini aytdi. Har kuni işga qatnaydigan Melburn aholisining aksariyati uçun bu mubolağa bölib tuyulişi mumkin, ammo ular, şubhasiz, eng gavjum şaharda transport yukini yengillaştirişi kerak.

OPPO ilmiy izlaniş markazi, Dunguan, Xitoy

Qadimgi yunon ibodatxonalaridan tortib örta asr çerkovlarigaça - pul oqib keladigan joylarga köpinça me’moriy innovatsiyalar ergaşadi. Xitoyning Alibaba, Tencent va Xiaomi kabi yirik kompaniyalar sönggi yillarda ulkan kampuslari va baland ştab-kvartiralarini loyihalaştiriş uçun Ğarbning taniqli arxitektorlariga katta mablağ sarfladi.

Smartfon işlab çiqaruvçi Oppo ham quriliş bilan faol şuğullanmoqda. Ötgan asrning boşida elektronika işlab çiqaruvçi kompaniya dizaynida davriylik va özaro boğliqlik motivlari mavjud bölgan bir qator yirik obektlarga buyurtma berdi: köpinça «Çeksizlik halqasi» deb ataladigan tadqiqot idorasi (katta talabga ega daniyalik arxitektor Byarke Ingels loyihasi), Şençjyendagi toşga öxşaş törtta bir-biriga boğlangan minoradan iborat futuristik ştab-kvartira (Zaha Hadid Architecs loyihasi) va bir-biriga boğlangan doiralar seriyasi sifatida işlab çiqilgan ulkan ilmiy-tadqiqot markazi (amerikalik arxitektorlar Kohn Pedersen Fox loyihasi).

Ulardan birinçisi janubiy Dunguan şahrida qurib bitkazilişi kutilmoqda. 115 akr maydonni egallagan bu inşoot özining kattaligi bilan ham kişini hayratga soladi. Loyiha 10 ta binoni öz içiga oladi, ulardan yettitasi 6 ming xodimga möljallangan turar-joy va xizmat körsatiş xonalaridan iborat minoralar bölib, oxir-oqibat kampus hududida joylaşadi. Majmua beşta şahar kvartalini egallagan va bir neçta yirik yöllar orqali çözilgan bölsa-da, uning köplab obektlariga (jumladan, kollej, bolalar boğçasi, körgazma zali va dökonlarga) kampusdan taşqariga çiqmasdan boriş mumkin.