YeI–Janubiy Amerika: erkin savdo kelishuvi bo‘yicha qaror qabul qilindi

Yevropa Ittifoqi mamlakatlari va Janubiy Amerikadagi Mercosur ittifoqi (Braziliya, Argentina, Urugvay, Paragvay) o‘rtasida erkin savdo kelishuvini imzolash kelasi hafta Paragvayda bo‘lib o‘tishi kerak. Bryusselda YeI davlatlari vakillari uchrashuvida ishtirokchilarning ko‘pchiligi ana shu kelishuvni qo‘llab-quvvatlab ovoz berdi, deb xabar berdi 9 yanvar kuni dpa agentligi.

Hujjat ma’qullanishi uchun uni kamida 27 davlatdan 15 tasi qo‘llab-quvvatlashi va ular YeI aholisining kamida 65 foizini tashkil etishi talab qilinadi. Germaniya kansleri Fridrix Mers buni “Yevropa savdo siyosatida muhim bosqich” hamda YeIning strategik suvereniteti va amaliy salohiyatiga oid “muhim signal” deb atadi. Mers fikricha, ushbu kelishuv Yevropa iqtisodiyotini va umuman Janubiy Amerika bilan savdo aloqalarini mustahkamlaydi.

O‘z navbatida, Germaniya vitse-kansleri va moliya vaziri Lars Klingbayl AQSh prezidenti Donald Trampning bojxona siyosati fonida shunday dedi: “Boshqalar yopilib, tobora agressivroq savdo siyosati yuritayotgan bir paytda, biz yangi sherikliklarga tayanyapmiz”. Avvalroq Germaniya hukumati ham Mercosur bilan kelishuvni qutlagan — chunki u, jumladan, YeIning Xitoy bilan savdoga bo‘lgan qaramligini kamaytirishga qaratilgan.

Yevropaliklar murosaga qishloq xo‘jaligi sohasida qo‘shimcha yon bosish hisobiga kelgan. Ilgari YeIning ayrim davlatlari, jumladan Italiya, Fransiya va Polsha Mercosur davlatlari bilan shartnoma imzolanishiga qarshi chiqqan — ular Janubiy Amerikada bir qator asosiy mahsulotlar, xususan mol go‘shti, Yevropa bilan solishtirganda ancha arzonligi sabab, o‘z fermerlari uchun salbiy oqibatlardan xavotir olgan. Shu e’tirozlarga qaramay, Yevropa komissiyasi (YeK) va Mercosur 2024 yil dekabrda kelishuv ustidagi ishni muvaffaqiyatli yakunlagan.

Biroq tanqidchilar hali ham Yevropa fermerlari murosasiz narxlar urushiga majbur bo‘lishi, Janubiy Amerikada esa tropik o‘rmonlarni kesish kuchayishi mumkin, deb hisoblaydi, deb eslatadi dpa. Qolaversa, oziq-ovqat xavfsizligi, hayvonot va o‘simliklarni himoya qilish bo‘yicha YeIning qat’iy standartlari buzilishi ehtimoli ham tilga olinadi. Shu bilan birga, YeK YeIga faqat Yevropa me’yorlariga javob beradigan mahsulotlar import qilinishini ta’kidlamoqda.

Mercosur tarkibiga Boliviya ham qo‘shilgan, ammo u erkin savdo kelishuvi afzalliklaridan foydalanishidan oldin o‘z qoidalarini moslashtirishi kerak bo‘ladi. Ilgari esa Venesuela birlashmadan chiqarilgan.

Yevropa komissiyasi (YeK) 3 sentabr kuni Mercosur bilan bahsli bo‘lib kelgan savdo kelishuvini ratifikatsiya qilish jarayonini boshladi — shartnoma matnini rasman tasdiqlab, uni ko‘rib chiqish uchun YeI Kengashiga yubordi. “Kelishuv savdo masalalaridan ancha keng. Bu YeIning ikki tomonni ham mustahkamlaydigan ittifoqlar tuzishga sodiqligining namunasidir”, — degan Bryusselda YeI tashqi siyosat xizmati rahbari Kaya Kallas.

YeI va Mercosur davlatlari o‘rtasidagi muzokaralar taxminan 25 yil davom etgan. 2019 yilda tomonlar prinsipial siyosiy kelishuvga erishgan, 2024 yil dekabrda esa muzokaralar rasman yakunlangani e’lon qilingan. Shartnoma dunyodagi eng yirik erkin savdo hududini yaratishni ko‘zda tutadi — u 700 milliondan ortiq iste’molchiga ega bozorni qamrab oladi. Kelishuv imzolansa, u jahon iqtisodiyotining qariyb 20 foizini va jahon tovar eksportining 31 foizidan ortig‘ini o‘z ichiga oladi.

Yevrokomissiya baholashicha, kelishuv YeIning Janubiy Amerikaga yillik eksportini 39 foizga (taxminan 49 mlrd yevro) oshirishi va shu orqali butun Yevropa bo‘ylab 440 mingdan ortiq ish o‘rnini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Bundan tashqari, hamkorlik yiliga 4 mlrd yevro miqdoridagi bojxona to‘lovlarini bekor qilish imkonini beradi. Eng katta imkoniyatlar avtomobil sanoati, mashinasozlik va farmatsevtika sohasida paydo bo‘lishi kutilmoqda.