Kurd jangchilari Suriya armiyasi bilan to‘qnashuvlar ortidan Halabni tark etdi

Yakshanba kuni erta tongda sulh kelishuvi e’lon qilinganidan so‘ng, so‘nggi kurd jangchilari Suriyaning Halab shahridan chiqib ketdi.

11 yanvar tongida kurdlar yetakchiligidagi Suriya Demokratik Kuchlari (SDF) rahbari Mazlum Abdi xalqaro vositachilik orqali kelishuvga erishilganini aytib, Halab shahridan «jasadlar, yaradorlar, qamalda qolgan tinch aholi va jangchilar»ning xavfsiz evakuatsiyasini ta’minlaganini bildirdi.

BBC nashrining mahalliy OAVlarga tayanib yozishicha, kurdlar ko‘pchilik bo‘lgan Shayx Maqsud mahallasidan SDF’ning so‘nggi a’zolari avtobuslarda shaharni tark etgan.

Bu ko‘chish – kurd kuchlarining 2011 yildan beri nazorat qilib kelgan Halabdagi hududlardan chiqarilishini anglatadi. Biroq kurd kuchlari Suriya shimoli-sharqining katta qismida yarim avtonom hududni boshqarishda davom etmoqda.

Suriyadagi uch nafar xavfsizlik manbasining Reutersʼga aytishicha, shanbaga o‘tar kechasi bir guruh kurd jangchilari, jumladan ayrim qo‘mondonlar va ularning oilalari yashirincha Suriyaning shimoli-sharqiga olib chiqib ketilgan.

Yangilangan kelishuv

Aslida 2025 yil mart oyida o‘n minglab jangchilarga ega bo‘lgan kurdlar yetakchiligidagi SDF barcha harbiy va fuqarolik institutlarini Suriya davlatiga integratsiya qilish bo‘yicha kelishuv imzolagandi. Lekin, tomonlar bir-birini muzokaralarni izdan chiqarishga urinishda ayblab kelgan, kelishuv esa deyarli bir yil o‘tsa ham amalga oshmay kelgan.

Shundan so‘ng, o‘tgan haftada Suriya hukumati kurd jangarilaridan Halabning Shayx-Maqsud va Ashrafiya kvartallarini tark etish hamda tinch aholi xavfsizlikda bo‘lishini ta’minlashni talab qildi.

Suriya armiyasi belgilangan muddat tugaganidan keyin esa Halab shimolidagi kurd kvartallarini o‘qqa tutishga kirishganini ma’lum qilgan. Shanba kuni esa mahallalarni tintuv qilgan. Suriya tomoniga ko‘ra, bu operatsiya mahalliy aholining iltimosi bilan amalga oshirilgan.

Ushbu to‘qnashuvlar tufayli 100 mingdan ortiq odam ko‘chishga majbur bo‘lgan. Zo‘ravonliklarning avj olishida kamida 12 kishi halok bo‘lgan.

Suriyaning Halabdagi harakatlari keskinlashuvi va Turkiyaning aralashuvi mumkinligidan xavotirlar fonida AQSh vositachiligida yangilangan sulh tuzildi. Bu asosida qurollangan kurd jangarilarining hududdan chiqib ketishiga ruxsat berildi.

Ash-Shar’a hukumati bilan kelishmovchilik

Halabdagi so‘nggi zo‘ravonliklar Suriyadagi asosiy qarama-qarshiliklardan birini yanada chuqurlashtirdi. Yangi prezident Ahmad ash-Shar’a 14 yillik urushdan keyin mamlakatni yagona rahbariyat ostida birlashtirish va’dasi bilan chiqqan. Lekin, uning hukumati kurd kuchlari tomonidan shubha bilan qabul qilinmoqda.

AQSh va boshqa xalqaro kuchlar hafta boshida sulhni olqishlagan, biroq kelishuv doirasida kurd kuchlari Shayx Maksuddagi so‘nggi tayanchni tark etishdan bosh tortgan edi.

AQShning Suriya bo‘yicha maxsus vakili Tom Barrak shanba kuni Damashqda Ahmad ash-Shar’a bilan uchrashganini aytib, barcha tomonlarni «maksimal darajada bosiqlik ko‘rsatishga, darhol harbiy harakatlarni to‘xtatishga va muloqotga qaytishga» chaqirdi. Uning aytishicha, AQSh davlat kotibi Marko Rubioning jamoasi vositachilik qilishga tayyor.

Shuningdek, u AQSh Suriyaning «tarixiy o‘tish davri»ni olqishlaganini va prezident Ahmad ash-Shar’a mamlakatni barqarorlashtirishga harakat qilayotgan paytda unga ko‘mak berishini ham qo‘shimcha qilgan.