4 davr muzeyi, minglab noyob eksponatlar, kutubxona va Qur’on zali – Islom sivilizatsiyasi markazida nimalar bor?
|03:44 / 30.01.202613 3849 min
Toşkentda qad rostlagan mahobatli bino qariyb 9 yil davomida qurildi. Islom sivilizatsiyasi markazi mart-aprel oylarida jamoatçilik uçun oçilişi kutilmoqda. Uşbu fotoreportajda Markaz va uning faoliyati bilan taniştiramiz.
Toşkentda qad rostlagan muhtaşam bino – Islom sivilizatsiyasi markazi Özbekiston prezidenti Şavkat Mirziyoyevning 2017 yil 23 iyuldagi qaroriga asosan taşkil qilingan. Öşa yilda boşlangan quriliş işlari qariyb 9 yildan söng – 2026 yilga kelib yakunlandi. Sönggi oylarda markaz nufuzli xorijiy delegatsiyalar uçun oçildi.
Kun.uz Islom sivilizatsiyasi markazida bölib, uning faoliyati bilan tanişdi. Uşbu maqolamizda markaz qurilişi haqida faktlar, uning içida saqlanayotgan qadimiy artefaktlar va jamoatçilik uçun tayyorlab qöyilgan ajoyibotlarni körsatamiz.
Kiriş va yerosti qismi
Bugunga kelib Markazdagi sönggi jizohlaş işlari yakunlanmoqda: Islom sivilizatsiyasi markazi keng jamoatçilik uçun şu yil mart aprel oylarida oçilişi kutilmoqda.
Markaz rasmiylarining aytişiça, ayni vaqtda muzeyga kiriş tartibi işlab çiqilmoqda va hukumatga taklif kiritiladi. Katta ehtimol bilan muzeyga kiriş pulli böladi. Lekin, uning summasi aniq emas. Şuningdek, keluvçilarga xizmat körsatuvçi bir neça toifadagi gidlar xizmati, planşet va quloqçinlar orqali sayohat qiliş imkoni ham yaratiladi.
Ma’lum qilinişiça, markaz binosining minus 1-qavatida (podval) bolalar uçun maxsus platforma, restavratsiya va elektron nusxa oliş laboratoriyasi, muzey eksponatlarini saqlaş fondlari, zamonaviy kafeteriy, muzey vestibyullari mavjud. Pastki qismda ta’mirlaş işlari davom etayotgani uçun rasmlarga olişning imkoni bölmadi.
Mahobatli bino va 4 darvoza
Islom sivilizatsiyasi markazi maşhur Hazrati Imom majmuasi hududidagi 10 gektarlik maydonda barpo etilgan. Binoning özi esa 1,8 gektar maydonda joylaşgan, foydalaniş hududi 42 ming kv.metrni taşkil etadi. Bino uzunligi 161 metr, eni 118 metrni taşkil etib, uç qavat va yerosti qismidan iborat. Markazidagi gumbaz balandligi 65 metrni taşkil etadi.
Mavzuga oid
Foto: Prezident matbuot xizmati
Markaz binosiga tört tomondan tört asosiy portal – darvozalar orqali kiriş mumkin. Markaz binosining asosiy darvozasi – Uluğbek portali muzeyga kiriş eşigi hisoblanadi. Uşbu portal Registon maydonidagi Uluğbek madrasasi bezaklariga uyğun holda loyihalaştirilgan. Uning peştoqida Qur’oni karimning ilk nozil bölgan oyati – «Yaratgan Robbing nomi bilan öqi» kalomi bitilgan.
Markazning qolgan uçta darvozasi Xorazm, Buxoro, Qöqon portallari, deb nomlangan. Ular ham öşa hududlarga xos uslub va naqşlardan foydalanib bezatilgan.
Binoning taşqi tarafidagi asosiy, katta hamda kiçik peştoqlari, şuningdek, 44 ta ravoqda ilmga tarğib qiluvçi, bağrikenglik, insonparvarlikka undovçi Qur’oni karim oyatlari va hadislar örin olgan.
Birinçi qavat. Şon-şaraf zali
Markazning birinçi qavatida – bebaho ilmiy-ma’rifiy va madaniy merosi namunalarini öz içiga olgan Islom sivilizatsiyasi markazi muzeyi joylaşgan. Uluğbek darvozasidan Markazga kirişda foyesida juda katta «Şon-şaraf zali» sizni kutib oladi. Zalning perimetri böylab 14 ta yarim oval ravoq joylaşgan.
Uşbu ravoqlarda boy tariximiz, buyuk allomalarimiz va tarixiy şaxslar faoliyati rangtasvir uslubida mikro-mozaika toşlari yordamida aks ettirilgan. Unda Xorazmiy, Farğoniy, Imom Buxoriy va Imom Termiziy, Ibn Sino, Beruniy, Jaloliddin Manguberdi, Amir Temur, Mirzo Uluğbek, Alişer Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur, ma’rifatparvar jadidlar siymolarining tasvirlari va faoliyatlari aks etgan.
Bunda har bir ravoq ostida maxsus sensorli ekranlar örnatilgan bölib, ularda buyuk ajdodlarimizning sun’iy intellekt yordamida yaratilgan siymolari öndan ortiq tilda öz hayoti va faoliyati haqidagi «gapirişi mumkin».
Markazning eng asosiy qismida Qur’oni karim zali bunyod etilgan. Bu yerda musulmon dunyosining ma’naviy durdonasi – VII asrda qölda köçirilgan Usmon muşafi va yana 114 dona turli davrlarda köçirilgan muşaflar joylaştirilgan.
65 metrli gumbazga ega, eng jozibali va mahobatli Qur’on zali haqida alohida hikoya qilamiz.
Islom sivilizatsiyasi markazi muzeyi: 4 davrga bölingan
Muzeydagi birinçi qism – «Islomdan avvalgi davr sivilizatsiyalari» ekspozitsiyasi. Bu yerda 250 metr uzunlikdagi «Vaqt devori» taşkil qilingan.
Unda eng kamida 3000 yillik davlatçilik tarixi miniatyuralar va mahobatli rangtasvir asarlari körinişida aks ettirilgan.
Şuningdek, uşbu devor böylab turli davrlarga oid yuzlab eksponatlar, numizmatika namunalari, xaritalar, videoroliklar, interaktiv öyinlar joylaştirilgan.
Birinçi Renessans zali VIII–XIII asrlarni qamrab olib, ekspozitsiyada Islomning Movarounnahrga tarqalişi, uning mahalliy aholi madaniyatiga ta’siri, Islom ilmlari rivojiga hissa qöşgan Movarounnahr olimlari merosi körsatiladi.
Zal markazida Birinçi renessans davrida yaratilgan Somoniylar maqbarasi, Mağoki Attoriy masjidi, Çaşmai Ayyub yodgorligi, Qusamiya madrasasi singari yodgorliklar maketi bor.
Zal törida muqaddas Ka’baning eşigi nusxasi va 1988 yilda işlatilgan ka’bapöşning asl nusxasi joylangan. Şuningdek, bu yerda 13-14 asrlarda Misrda mamluklar davrida yasalgan ka’ba kalitlarini, 2023 yilda Saudiya podşohi Özbekistonga tuhfa qilgan Kisva parçasini köriş mumkin.
Zaldan birinçi renessansga aloqador va Islomning tarqalişi bilan boğliq ma’lumotlar, sahifalar va qölyozmalar örin olgan.
Ikkinçi Renessans ekspozitsiyasida Amir Temur hukmronligi davri va özbek xonliklari davridagi madaniy-ma’rifiy hayot aks ettirilgan. Unda Amir Temur davriga oid kaşfiyotlar va ilmiy yutuqlar xaritasi ilk bor namoyiş qilingan.
«Vaqt devorida» Amir Temur va temuriylar davrida yaratilgan qölyozmalardan olingan miniatyuralar, ularda aks etgan tarixiy şaxslar siymosini köriş mumkin.
Şayboniylar, Aştarxoniylar va boşqa sulolalar ham temuriylar davri madaniyatini davom ettirgan. Muzeyda qurdirilgan obidalar, şu davrda yaratilgan madaniy meros namunalari ham joy olgan.
Sönggi qismda «Yangi Özbekiston – Yangi Renessans» ekspozitsiyasi joylaşgan. Unda Özbekistondagi ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-huquqiy va ma’naviy-ma’rifiy jarayonlar, erişilgan yutuqlar, davlatning taşqi va içki siyosati ustuvor yönalişlari, amalga oşirilgan islohotlar yoritilgan.
Markaz rasmiylariga köra, uşbu zaldagi interaktiv panellar orqali murojaat yöllaş, huquqiy savollarga javoblar, yuridik maslahatlar oliş mumkin.
Bulardan taşqari, Markaz binosining birinçi qavatida 550 öringa möljallangan Anjumanlar zali joylaşgan. Zalga binoning ğarbiy tomonidan, Buxoro darvozasidan kiriladi. Milliy va zamonaviy arxitektura an’analari asosida qurilgan uşbu zalda 2025 yil 14 noyabr kuni Özbekiston prezidenti taşabbusi bilan ta’sis etilgan «Kelajak merosi» xalqaro mukofotlari topşirilgandi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Umuman olganda noyabr oyida Markaziy Osiyo va Ozarboyjon davlat rahbarlari ham uşbu muhtaşam binoning ilk faxriy mehmonlari böldi.
2-qavat. Kutubxona va boşqa ofislar
Islom sivilizatsiyasi markazi binosining ikkinçi qavatida innovatsion kutubxona joylaşgan. 226 örinli bu kutubxonaning kitob fondi 350 ming bosma kitob siğimiga ega, undan 100 mingi qölyozma va toşbosma, 250 ming zamonaviy naşrlar. Ularning 50 mingi oçiq fonddan joy olişi aytilmoqda.
Kutubxonaning elektron fondi 5 million resursga möljallangan. Ayni paytda joylaştirilgan kitoblarning umumiy fondi 35 mingdan oşgan. Bu respublikada eng katta siğim ekani aytilmoqda.
Bundan taşqari, kutubxonada xalqaro ilmiy va ta’limga oid naşrlarga obuna bölingan. Xorijiy kutubxonalar bilan umumiy platformalar taşkil etilgan. Qölyozma manbalar umrini uzaytiriş maqsadida konservatsiya va restavratsiya laboratoriyasi taşkil etilgan.
Markaz binosining ikkinçi qavatiga Özbekiston Musulmonlari idorasi ham töliq köçib çiqişi rejalaştirilgan.
Şuningdek, UNESCO, ISESCO, IRCICA, TURKSOY kabi xalqaro taşkilotlarning vakolatxonalari, "Al-Furqan", Oksford Islom tadqiqotlari markazi, Turkiya, Rossiya va Markaziy Osiyo davlatlarining ilmiy institutlari, markazning administratsiyasi ham ikkinçi qavatdan joy oladi.
Ma’lumot uçun, 2020 yilda e’lon qilingan investitsiya dasturida Islom sivilizatsiyasi markaziga 119 million dollar investitsiya kiritilişi haqida yozilgandi. 2021 yil oxirida loyiha quruvçisi Trest-12 bilan tuzilgan şartnoma qiymati 161 million dollarga yetkazilgan.
