Ajinlar ko‘payib, erta qariyapsizmi? Muammo kosmetikada emas, ovqatda bo‘lishi mumkin

Inson qarishi tabiiy biologik jarayon bo‘lsa-da, zamonaviy tibbiyot bu holat tezlashishi turmush tarzi va ovqatlanish odatlariga ham bog‘liqligini ta’kidlaydi. Gerontologlar fikricha, organizmda to‘planadigan yallig‘lanish, oksidativ stress va metabolik buzilishlar ta’sirida qarish kuchayadi. Kundalik ratsiondagi ultra-qayta ishlangan, ortiqcha qovurilgan taomlar, shirin gazli ichimliklar ushbu jarayonni tezlashtiradi.

Foto: Shutterstock

Shakar va shirinliklar – kollagenning asosiy dushmani

Shifokorlar, eng avvalo, ortiqcha shakar iste’moliga e’tibor qaratadi. Organizmga ko‘p miqdorda shakar tushganda glikatsiya deb ataladigan jarayon yuz beradi, bunda shakar molekulalari oqsillar bilan birikib, terining asosiy strukturasi bo‘lgan kollagen va elastinni zararlaydi. Oqibatda teri elastikligi pasayadi, ajinlar erta paydo bo‘ladi va to‘qimalarning tiklanishi sekinlashadi. Dermatologiya kuzatuvlari yuqori shakarli ratsion terining biologik qarish tezligiga bevosita ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Ultra-qayta ishlangan mahsulotlar – yashirin yallig‘lanish manbai

Kolbasa, fastfud, chips, yarim tayyor taomlar kabi ultra qayta ishlangan mahsulotlar organizmda yashirin surunkali yallig‘lanish jarayonini kuchaytirishi ehtimoli bilan xavfli hisoblanadi. Ularning tarkibida trans yog‘lar, ortiqcha tuz, konservantlar va stabilizatorlar bo‘ladi. Uzoq muddat muntazam iste’mol qilinganda bunday mahsulotlar metabolizmni izdan chiqarib, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet va yoshga bog‘liq boshqa kasalliklar rivojlanishiga turtki bo‘lishi mumkin. Gerontologlar aynan shu past darajadagi surunkali yallig‘lanishni qarishning muhim biologik mexanizmlaridan biri deb hisoblaydi.

Gazli shirin ichimliklar – metabolizm susayishi

Shirin gazli ichimliklar metabolik qarishni tezlashtiruvchi omillardan biri sifatida tilga olinadi. Ular qisqa vaqt ichida qonda glyukoza darajasini keskin oshiradi, bu esa insulin tizimiga ortiqcha yuk beradi. Tez-tez glyukoza sakrashi vaqt o‘tishi bilan insulin qarshiligi, yog‘ to‘planishi va qon tomirlari zararlanishiga olib kelishi mumkin. Metabolik tizimdagi bunday buzilishlar ichki kasalliklar xavfini oshirish bilan bir qatorda tashqi qarish belgilarini ham tezlashtiradi.

Kuchli qovurilgan ovqatlar – hujayra oksidlanishi kuchayishi

Yuqori haroratda qovurilgan taomlar ham organizmga qo‘shimcha oksidativ yuk beradi. Qovurish jarayonida hosil bo‘ladigan erkin radikallar hujayra membranasiga zarar yetkazib, oksidativ stressni kuchaytiradi. Bu jarayon teri qarishini tezlashtirishi, tomir elastikligini kamaytirishi va immun tizimining zaiflashishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois, diyetologlar kundalik ratsionda qovurilgan ovqat ulushini kamaytirib, bug‘da pishirish yoki dimlash kabi usullardan ko‘proq foydalanishni tavsiya qiladi.

Spirtli ichimliklar: suvsizlanish va hujayra tiklanishining sekinlashuvi

Spirtli ichimliklar ham biologik qarish tezligiga ta’sir qiluvchi omillar qatoriga kiradi. Spirt organizmni suvsizlantiradi, jigarga ortiqcha yuklama beradi va hujayralar tiklanish jarayonini sekinlashtiradi. Oqibatda teri qurishi, rangning xiralashuvi, ko‘z osti shishlari va umumiy charchoq hissi paydo bo‘ladi. Uzoq muddat muntazam iste’mol qilinganda bu ta’sirlar yanada kuchayadi.

Ratsionda shakar, qayta ishlangan mahsulotlar, qovurilgan taomlar va shirin ichimliklar miqdori ustun bo‘lsa, organizmda yallig‘lanish va oksidativ stress asta-sekin kuchayib boradi. Qarish aynan shu jarayonlar fonida kuchayadi.