Atom energetikasida kim oldinda? Qurilayotgan reaktorlar reytingi

Xitoy dunyoda eng yirik atom reaktorlari qurilishi dasturini amalga oshirmoqda. Butun mamlakat bo‘ylab o‘nlab reaktorlar barpo etilyapti va ularning umumiy quvvati qariyb 43 000 megavatt yangi generatsiya quvvatini ta’minlaydi. Faqat shu ulkan loyihaning o‘zi hozir qurilish bosqichida bo‘lgan yadroviy quvvatlar hajmi bo‘yicha qolgan barcha mamlakatlardagi jami ko‘rsatkichdan ham oshib ketadi.

Foto: AP / Petr David Josek

Jahon yadro assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda yangi infografikada keltirilgan davlatlar o‘z atom dasturlarini eng faol kengaytirmoqda.

Ayni paytda Xitoyda 37 ta reaktor qurilmoqda — bu taxminan 43 000 megavatt yangi quvvat demakdir. Bu ko‘rsatkich Hindiston va Rossiyadagi qurilish hajmi (reytingda keyingi o‘rinlarni egallagan mamlakatlar)dan olti barobardan ham ko‘proq.

Elektr energiyasi iste’moli o‘sib borayotgani va eski stansiyalarni bosqichma-bosqich ekspluatatsiyadan chiqarish sharoitida atom energetikasini rivojlantirish uzoq muddatli energetik xavfsizlik va elektr tarmoqlari barqarorligi uchun hal qiluvchi omilga aylanmoqda. Reaktorlarning aksariyati dastlab taxminan 40 yillik muddatga litsenziyalanadi, ammo modernizatsiya va tegishli texnik xizmat ko‘rsatishdan keyin ularning ishlash muddati ko‘pincha 60 yilga, hatto 80 yilgacha uzaytiriladi. Eski energobloklar xizmat muddatining chegarasiga yaqinlashgan sari, ishdan chiqadigan quvvatlarni almashtirish, energotizim barqarorligini saqlash va dekarbonizatsiya bo‘yicha uzoq muddatli maqsadlarga erishish uchun yangi reaktorlar zarur bo‘ladi.

Hindiston va Rossiya ikkinchi o‘rinni egallaydi: har ikki mamlakatda 6 tadan reaktor qurilmoqda. Hindistondagi loyihalar umumiy hisobda 5 200 megavatt quvvat beradi — bu Rossiyadagi 4 200 megavattdan biroz yuqori.

Keyin qurilish ko‘lami ancha pasayadi. Misr va Turkiyada 4 tadan reaktor qurilmoqda, boshqa mamlakatlarning aksariyatida esa 1 yoki 2 ta loyiha amalga oshirilmoqda.

E’tiborli jihati shundaki, hozir reaktor qurilayotgan mamlakatlar orasida atom energetikasining ayrim an’anaviy yetakchilari yo‘q. 2025 yil sentabri holatiga ko‘ra, AQSh, Fransiya va Kanadada qurilish bosqichida bo‘lgan yangi reaktorlar mavjud emas.