Harbiy tergov: Erondagi maktabga berilgan raketa zarbasi uchun AQSh javobgar

Davom etayotgan harbiy tergov Erondagi boshlang‘ich maktabga berilgan «Tomahawk» raketa zarbasi uchun AQSh javobgar ekanini aniqladi. Bu haqda AQSh rasmiylari va dastlabki xulosalar bilan tanish bo‘lgan New York Times manbalari xabar bermoqda.

Dastlabki tergov natijalariga ko‘ra, «Shajarayi Toyyiba» boshlang‘ich maktabi binosiga berilgan zarba – AQSh harbiylarining nishonni belgilashdagi xatosi oqibatida yuz bergan. 28 fevral kuni harbiylar maktabga tutash bo‘lgan va ilgari maktab binosi ham uning tarkibiga kirgan Eron harbiy bazasiga zarbalar berayotgandi. Tergov bo‘yicha ma’lumotga ega shaxslarning aytishicha, AQSh Markaziy qo‘mondonligi ofitserlari zarba koordinatalarini Mudofaa razvedka boshqarmasi tomonidan taqdim etilgan eskirgan ma’lumotlar asosida tuzgan.

Tergovdan xabardor bo‘lgan shaxslarning aytishicha, nima uchun eskirgan ma’lumotlardan foydalanilgani va ma’lumotlarni tekshirishda kim xatoga yo‘l qo‘yganiga doir ko‘plab savollar hali ham javobsiz qolmoqda.

Bolalar bilan to‘la maktabga zarba berilishi so‘nggi o‘n yilliklardagi eng dahshatli harbiy xatolardan biri sifatida tarixda qoladi. Eron rasmiylariga ko‘ra, halok bo‘lganlar soni kamida 175 kishini tashkil etadi, ularning aksariyati bolalardir.

Noto‘g‘ri nishon: maktab qanday qilib nishonga aylandi?

Minob shahridagi maktab AQSh harbiy zarbalarining asosiy nishonlaridan biri bo‘lgan Eron Islom Inqilobi muhofizlari korpusi (IRGC) harbiy-dengiz floti foydalanadigan binolar bilan bir blokda joylashgan. Maktab hududi dastlab harbiy bazaning bir qismi bo‘lgan. Tergov xulosalariga ko‘ra, bino har doim ham maktab bo‘lmagan, biroq uning aynan qachon ochilgani hali aniq emas.

New York Times tomonidan o‘tkazilgan vizual tekshiruv shuni ko‘rsatdiki, maktab joylashgan bino 2013 va 2016 yillar oralig‘ida harbiy bazadan panjara bilan ajratilgan. Xususan, nashr tomonidan ko‘rib chiqilgan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari quyidagilarni tasdiqladi:

• Ilgari bino yaqinida turgan qorovul minoralari olib tashlangan;

• Maktab uchun uchta ommaviy kirish yo‘li ochilgan;

• Yer maydoni tozalanib, asfaltga o‘yin maydonchalari va sport maydoni chizilgan;

• Binoning devorlari moviy va pushti ranglarga bo‘yalgan.

Bundan tashqari, Eron hukumati boshlang‘ich maktab xarobalari yaqinida stol ustiga terib qo‘yilgan qurol qoldiqlarini taqdim qildi.

Nashr ushbu qoldiqlar AQShda ishlab chiqarilgan zamonaviy «Tomahawk» raketasining butlovchi qismlari ekanini aniqlagan.

Razvedka ma’lumotlaridagi nosozlik

Nishonlarni belgilashda ko‘maklashuvchi Mudofaa razvedka boshqarmasi (DIA) tomonidan taqdim etilgan «nishon kodlash» ma’lumotlarida ushbu bino harbiy nishon sifatida ko‘rsatilgan. Urushni nazorat qiluvchi Markaziy qo‘mondonlikka shunday holatda topshirilgan.

Tergovchilar eskirgan ma’lumotlar qanday qilib Markaziy qo‘mondonlikka yuborilganini yoki razvedkada yangilangan ma’lumotlar bor-yo‘qligini hali to‘liq tushunmagan. Harbiy nishonni belgilash o‘ta murakkab jarayon bo‘lib, ko‘plab ofitserlar ma’lumotlarning to‘g‘riligini tekshirishga mas’uldir. Biroq urushning dastlabki kunlari kabi shiddatli vaziyatlarda ma’lumotlar ba’zan qayta tekshirilmay qoladi.

Texnologiya va inson omili

Tergov doirasida xatoga biron bir sun’iy intellekt modeli yoki ma’lumotlarni qayta ishlash dasturlari sabab bo‘lgan-bo‘lmagani ham o‘rganilmoqda.

Anthropic kompaniyasi tomonidan yaratilgan Claude kabi yirik til modellari nishonlarni bevosita yaratmaydi. Lekin, u Milliy geofazoviy razvedka boshqarmasining «Maven Smart System» va boshqa dasturlari bilan hamkorlikda harbiy razvedka ofitserlari uchun qiziqish nuqtalarini aniqlashda foydalaniladi. Ammo, rasmiylarning ta’kidlashicha, ushbu xato yangi texnologiyalar emas, balki urush davridagi odatiy, ammo fojiali inson xatosi oqibati bo‘lishi ehtimoli yuqori.

Harbiy amaliyot ustidagi soya va Trampning munosabati

Umumiy xulosalardan shunga yaqin natija kutilgan bo‘lsa-da, bu voqea AQShning Erondagi harbiy amaliyotiga hozirdanoq soya soldi. Prezident Trampning zarba uchun javobgarlikdan qochishga urinishlari esa tergov jarayonini murakkablashtirdi.

AQSh aybdorligini ko‘rsatuvchi hujjatlarni ko‘rib chiqqan rasmiylar bu holatdan xavotirda ekanliklarini bildirmoqda. Tergovning o‘ta nozikligi va prezident Trampning “hodisada Eron aybdor” degan da’vosi sabab, manbalar ismlari sir qolishi sharti bilan ma’lumot berishgan.

Xususan, AQSh Mudofaa vaziri Pit Hegset va boshqa ma’muriyat vakillari izoh berishdan bosh tortgan bo‘lsa, prezident Tramp bir necha bor aybni Eronga yuklashga urinib kelmoqda.

«Mening fikrimcha, ko‘rganlarimga asoslanib aytsam, buni Eron qilgan. Bilasizki, ularning o‘q-dorilari juda aniqlikdan yiroq», — dedi Tramp shanba kuni jurnalistlarga.

Reporter: You just suggested that Iran somehow got its hands on a Tomahawk and bombed its own elementary school on the first day of the war.

Why are you the only person saying this?

Trump: Because I just don’t know enough about it. pic.twitter.com/5sueGBgFHT

— Clash Report (@clashreport) March 9, 2026

Dushanba kuni Trampdan nima uchun u ma’muriyatida Eronni ayblayotgan yagona rasmiy ekanligi so‘ralganida, u: «Chunki men bu haqda hali yetarlicha bilmayman», deb javob berdi. U noto‘g‘ri tarzda Eronda ham «Tomahawk» raketalari bo‘lishi mumkinligini iddao qildi.

Jurnalistlar chorshanba kuni ham Trampdan NYT’ning ushbu mavzudagi hisobotlari haqida so‘radi, u: «Men bu haqda bilmayman», - deb javob berdi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levit esa «New York Times o‘z hisobotida tan olganidek, tergov hali ham davom etmoqda», dedi.