1 foizlik soliq keshbeki bekor qilinishi mumkin

O‘zbekistonda xarid cheklarini Soliq ilovasida ro‘yxatdan o‘tkazgan shaxslarga xarid summasining 1 foizini keshbek shaklida qaytarib berish amaliyoti to‘xtatilishi mumkin.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish, fiskal tahlillar instituti shunday taklif bilan chiqdi.

Institut ma’lumotiga ko‘ra, 2022 yilda keshbek to‘lovlari hajmi 820 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2026 yilda bu mablag‘ 1,8 trln so‘mga yetishi mumkin.

Vaholanki, – deydi institut vakillari, – 2026 yilda bog‘chalar qurilishi uchun davlat budjetidan bundan ikki barobar kam – 900 mlrd so‘m mablag‘ ajratish rejalashtirilgan.

“Mazkur mexanizmning amal qilishi davlat budjeti hisobidan doimiy moliyalashtirishni talab etadi. Ro‘yxatdan o‘tkazilgan fiskal cheklar soni ortishi bilan bir qatorda, davlat budjeti xarajatlari ham muttasil ko‘payib boradi”, – deyiladi IMV huzuridagi institut e’lon qilgan maqolada.

Ta’kidlanishicha, 2026 yil may oyida to‘langan soliq keshbekining umumiy summasi 146,6 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lib, shundan 15,7 mlrd so‘mi yoki 10,7 foizi top-10 savdo tarmoqlariga to‘g‘ri kelgan. Bu esa, mualliflarga ko‘ra, budjet hisobidan rag‘batlantirishning salmoqli qismi allaqachon rasmiy sektorda ishlayotgan kompaniyalar mijozlariga taalluqli bo‘layotganini ko‘rsatadi.

“Natijada davlat budjeti amalda soliq keshbeki mavjud bo‘lmagan taqdirda ham amalga oshirilishi muqarrar bo‘lgan operatsiyalarni subsidiyalamoqda”, – deydi maqola mualliflari.

Institut fikriga ko‘ra, budjet hisobidan rag‘batlantirishni soliq intizomi va soliq madaniyatini shakllantirishga xizmat qiluvchi vaqtinchalik vosita sifatida qarash kerak.

Xalqaro tajribada ham xaridorlarni chek olganligi uchun moddiy rag‘batlantirish amaliyoti – soliq siyosatining universal yoki uzoq muddatli instrumenti sifatida qaralmaydi.

Lotereya taklifi

IMV huzuridagi tashkilot har bir chek uchun kafolatlangan keshbek o‘rniga, faqatgina soliq xavfi yuqori bo‘lgan sohalar: umumiy ovqatlanish korxonalari, kichik chakana savdo obektlari va boshqalarda ishlovchi kompaniyalarning fiskal cheklarini ro‘yxatdan o‘tkazgan xaridorlar o‘rtasida davlat lotereyalarini tashkil etishni taklif qilmoqda.

“Bunday yondashuv aholining aynan tushumlarni yashirish ehtimoli yuqori bo‘lib qolayotgan sohalarda fiskal cheklarni olishga bo‘lgan qiziqishini saqlab qolish imkonini beradi.

Institut hisob-kitoblariga ko‘ra, yirik qiymatga ega pul va qimmatbaho sovrinlar (avtomobillar, turistik yo‘llanmalar hamda qiymati 5 mln so‘mdan yuqori bo‘lgan boshqa qimmatbaho sovrinlar) o‘ynaladigan davlat lotereyalarini tashkil etish uchun 100 mlrd so‘mgacha mablag‘ yo‘naltirish yetarli bo‘ladi. Bu esa mazkur mexanizmni moliyalashtirish uchun davlat budjeti xarajatlarini qariyb 20 barobarga qisqartirish imkonini beradi”, – deyiladi maqolada.

12 foizlik keshbek saqlanib qoladi

Qo‘shimcha qilinishicha, ijtimoiy reyestrga kiritilgan shaxslarga ijtimoiy ahamiyatga ega tovarlarni xarid qilganda 12 foizlik QQSni qaytarish mexanizmini bekor qilish nazarda tutilmayapti. Chunki bu mexanizm manzilli xususiyatga ega bo‘lib, yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga emas, aholining ehtiyojmand qatlamlari uchun soliq yukini kamaytirishga qaratilgan.

Eslatib o‘tamiz, O‘zbekistonda xarid chekidagi QR-kodni Soliq ilovasida ro‘yxatdan o‘tkazgan xaridorlarga xarid summasining 1 foizini qaytarib berish amaliyoti 2022 yil 1 yanvardan boshlangan edi.

2024 yil 1 yanvardan boshlab, bir kalender oy davomida olish mumkin bo‘lgan keshbek summasi uchun BHMning 0,6 baravari miqdorida (hozirda 247 ming so‘m) cheklov kiritilgan.