Iyun oyida Soliq qo‘mitasi kartadan kartaga pul o‘tkazmalarini nazoratga olishga doir navbatdagi qaror loyihasini muhokamaga qo‘ygan edi. Unda shaxsiy bank kartasiga boshqa jismoniy shaxslardan oyiga 500 BHM (206 mln so‘m)dan ortiq mablag‘ kelib tushgan fuqarolar haqidagi ma’lumotlar soliq organiga taqdim etib borilishi ko‘zda tutilgan.
Rasmiy portalda o‘z fikrini qoldirgan ko‘plab o‘zbekistonliklar loyihaga qarshi ekanini bildirgan.
Keyinroq Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abrorxo‘ja Turdaliyev Kursiv nashriga bergan izohida taklif etilayotgan tartibni Konstitutsiyaga zid deb hisoblashini ma’lum qildi.
Turdaliyevga ko‘ra, bu hujjat loyihasi tasdiqlangan taqdirda, fuqarolarning Konstitutsiya bilan kafolatlangan bank siriga oid huquqlari buzilishiga, naqd puldan foydalanishning ko‘payishiga, mablag‘larning bank tizimidan norasmiy muomalaga chiqib ketishiga va yashirin iqtisodiyot ko‘lamining ortishiga olib kelishi mumkin.
Bunga javoban Soliq qo‘mitasi bayonot bilan chiqib, Markaziy bankning pozitsiyasini hurmat qilishi, lekin taklif etilayotgan loyiha fuqarolarning shaxsiy o‘tkazmalari ustidan ommaviy nazorat o‘rnatishni anglatmasligini ta’kidladi.
Kun.uz mavzuning huquqiy va iqtisodiy jihatlarini soliq maslahatchilari Dilmurod Usmonov va Yorqin Abdullayev bilan muhokama qildi.
“Ayrim tadbirkorlarni deb mutlaq hammaning kartasini nazorat qilish qanchalik to‘g‘ri?”
Yorqin Abdullayev: Markaziy bank o‘zining pozitsiyasini bildirganida, Konstitutsiyaning 41-moddasiga urg‘u berdi. Unda har bir shaxs mulkdor bo‘lishiga haqli, bank operatsiyalarining va omonatlar, hisobvaraqlarning sir tutilishi, shuningdek, meros huquqi qonun bilan kafolatlanadi, deyilgan. Bu yerda Markaziy bank nazorat qiluvchi organ va u ertaga bank mijozlarining banklarga bo‘lgan ishonchsizligi ortib borishini xohlamaydi.
Soliq qo‘mitasi esa “Bank siri to‘g‘risida”gi qonunning 11-moddasiga asoslanyapti. Bu moddada bank sirini tashkil etuvchi ma’lumotlar bank mijoziga soliq solish masalalariga taalluqli hollarda qonunchilikka muvofiq soliq organiga taqdim etilishi belgilangan.
Hozir, masalan, qarz oldi-berdi masalalari naqd pul shaklida emas, kartadan kartaga pul o‘tkazish orqali amalga oshirilishi ommalashib boryapti. Biror tanishingizdan pul so‘rasangiz, u sanoqli daqiqalar ichida pul o‘tkazib berishi mumkin...
To‘g‘ri, savdo sohasi, umumiy ovqatlanish yoki xizmat ko‘rsatish sohasidagi ayrim tadbirkorlar savdo qoidalarini buzib, pulni kartasiga tushirib oladigan holatlar bor, lekin shu sabab bilangina barcha bank mijozlarining kartalarini nazorat qilish qanchalik to‘g‘ri? Ertaga buni nazorat qilib, soliq organining xodimiga ro‘yxat berib, mana bunga telefon qilib chiqasan, xat berasan desa, xodim shu ish bilan kun bo‘yi shug‘ullansa, u o‘z ishi bilan shug‘ullanadimi yoki P2Pni nazorat qiladimi? Odamlar qanday isbotlaydi bu qarz, hadya yoki boshqa maqsaddagi o‘tkazma ekanini?
Soliq kodeksiga ko‘ra, soliq organida to‘lanmagan soliqlar bo‘yicha 3 yilgacha davr ichida da’vo qilish huquqi bor. Soliq to‘lovchi o‘tib ketgan davrdagi o‘tkazmalarni nega amalga oshirganini, uning kartasiga kim, qaysi maqsadda pul o‘tkazganini unutib yuborgan bo‘lsa, eslay olmasa-chi? Bu holatlar chuqur tahlil qilinishi kerak.
Dilmurod Usmonov: Shunaqa holatlar bo‘lyapti: biznesini yuritadigan mijozimizning shaxsiy kabinetiga soliq organi tomonidan “jismoniy shaxsning plastik kartasiga ko‘p miqdorda pul tushgani” yuzasidan xabarnoma yuborilgan. Aniqladikki, plastik kartani to‘ldirish uchun deb tushgan summa ham soliqqa tortish bazasi deb qaralyapti. Misol uchun, plastik kartani to‘ldirish uchun deb o‘tkazilgan operatsiyalar ham xabarnomada ko‘rsatilib, bu o‘tkazma uchun jismoniy shaxslarning daromad solig‘i hisoblanadi, degan maqsadda xabarnoma yuborishyapti. Biz bu o‘tkazmaning asl maqsadini isbotlab berdik, soliq organi holatni ko‘rib chiqishini bildirdi, lekin hali yakuniy yechim borasida javob berishgani yo‘q.
Agar bu narsa joriy qilinsa, fuqarolarning bank tizimiga bo‘lgan ishonchi yo‘qoladi. Bundan tashqari, odamlarda pulni plastik kartamga tushirib, har xil joylarga borib savol-javob berib yurgandan ko‘ra, naqd pulda ishlayman, degan fikr tug‘iladi va bu yana yashirin iqtisodiyotning kuchayishiga sabab bo‘ladi.
Suhbatni to‘liq holda video orqali tomosha qilishingiz mumkin.
