Bugungi kunda AQSh, Buyuk Britaniya, Singapur va Yevropa Ittifoqidagi yirik yuridik kompaniyalar minglab huquqiy hujjatlarni tahlil qilish, sud amaliyotini o‘rganish, shartnomalar loyihalarini tayyorlash va huquqiy tadqiqotlar olib borishda sun’iy intellektdan faol foydalanmoqda. Bir necha soat, ba’zan kun talab qiladigan ishlarni zamonaviy sun’iy intellekt (SI) platformalari bir necha daqiqada bajarishi mumkin.
Shu sabab ayrim ekspertlar kelajakda yuristlarga ehtiyoj keskin kamayishini taxmin qilmoqda. Ammo masalaga chuqurroq nazar tashlasak, asl savol boshqacha ekanini anglaymiz. Masala “yuristlar kerak bo‘lmay qoladimi?” degan savolda emas. Asl savol – kelajakda qanday yuristlar kerak bo‘ladi?
Sun’iy intellekt huquq sohasini qanday o‘zgartirmoqda?
Sun’iy intellekt huquqshunoslikda, avvalo, takrorlanuvchi va ko‘p vaqt talab qiladigan vazifalarni avtomatlashtirmoqda. Masalan, yuzlab sud qarorlarini tahlil qilish, normativ-huquqiy hujjatlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash, shartnomalardagi xavfli bandlarni topish yoki dastlabki huquqiy xulosani tayyorlash endi ancha tez bajarilmoqda.
Bu esa yuristning vaqtini tejab, unga murakkabroq masalalar bilan shug‘ullanish imkonini beradi. Chunki texnologiyaning asosiy vazifasi insonni almashtirish emas, uning samaradorligini oshirishdir. Tarixga nazar tashlasak, texnologik taraqqiyot biror kasbni butunlay yo‘q qilgan holatlar deyarli uchramaydi. Bankomatlar paydo bo‘lganda ham bank xodimlari yo‘qolib ketmadi. Aksincha, ularning vazifalari mijozlar bilan ishlash, moliyaviy maslahat berish va murakkab xizmatlarni ko‘rsatish tomon o‘zgardi. Elektron kalkulyator matematikani bekor qilmagani kabi, sun’iy intellekt ham huquqshunoslikni bekor qilmaydi.
SI yuristni emas, oddiy huquqiy ishlarni almashtirmoqda
Huquq faqat qonun matnini o‘qish yoki moddalarni yoddan bilishdan iborat emas. Huquq – bu inson taqdiri, adolat, axloqiy qadriyatlar, ijtimoiy manfaat va huquqiy tafakkur uyg‘unligidir.
Sud majlisida tomonlar o‘rtasida muzokara olib borish, murakkab huquqiy strategiyani ishlab chiqish, nizoning yashirin jihatlarini aniqlash yoki qonun loyihalarini yaratishda inson tafakkuri hal qiluvchi ahamiyatga ega. Sun’iy intellekt katta hajmdagi ma’lumotlarni tez tahlil qilishi mumkin, biroq u insoniy tajriba, mas’uliyat va axloqiy baholash qobiliyatiga ega emas.
Shuning uchun ham bugungi kunda SI yuristni emas, balki huquqshunosning vaqtini oladigan standart va takrorlanuvchi vazifalarni bajarishga ko‘proq moslashmoqda.
