Turkiya tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan Anadolu nashriga bergan intervyusida yangi alyans Eron yoki boshqa biror davlatga qarshi qaratilmaganini, balki uch ittifoqchi xavfsizligini qo‘llab-quvvatlash uchun umumiy kafolat (va’da) bo‘lib xizmat qilishini ta’kidladi.
Uning qo‘shimcha qilishicha, ittifoqchilar hujum sodir bo‘lgan taqdirda qanday darajada, qanday shakl va formatda yordam so‘rashlarini maslahatlashuvlar orqali hal qiladi. Ammo a’zo davlatga hujum qilinmaguniga qadar hech bir davlat tahdid, deb hisoblanmaydi.
Turkiya, Pokiston va Saudiya Arabistoni o‘rtasida imzolangan mudofaa pakti texnik jihatdan NATOning o‘zaro mudofaa to‘g‘risidagi 5-moddasiga tengdir, dedi Turkiya tashqi ishlar vazirining so‘zlarini keltirmoqda Reuters.
NATOning 5-moddasi - bu Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotining eng muhim va asosiy tamoyili bo‘lib, jamoaviy mudofaa kafolatini ifodalaydi. Asosiy qoida: NATOga a’zo bo‘lgan har qanday bir davlatga qilingan qurolli hujum, tashkilotning barcha a’zolariga qilingan hujum deb baholanadi. Agar shunday hujum sodir bo‘lsa, har bir a’zo davlat harbiy kuch ishlatib bo‘lsa-da hujumga uchragan davlatga yordam berishi zarur.
NATOning ikkinchi yirik armiyasiga ega bo‘lgan Turkiya, pakt boshqa mintaqaviy mamlakatlar uchun ham kengayishga ochiqligini va mavjud alyanslarning o‘rnini bosishga intilmasligini ma’lum qildi.
«NATO – 32 davlatni o‘z ichiga olgan ulkan harbiy alyans. Biz bu yerda uchta davlat sifatida ish boshladik va juda kamtarona, lekin aniq qadamlar tashlashimiz kerak», dedi u. Fidanga ko‘ra, paktni yakuniga yetkazish borasidagi ishlar ikki yil-u sakkiz oydan beri davom etgan.
U alyans doirasida NATOdagiga o‘xshash vazirlar qo‘mitasi, shuningdek, Saudiya Arabistonida joylashgan bosh kotibiyat tashkil etilishini, biroq operatsion tafsilotlar qo‘mitaning birinchi yig‘ilishida belgilanishini bildirdi.
«Prezidentimizning [Erdo‘g‘an nazarda tutilmoqda – Tahr.] qarashi shundan iboratki, biz faqat uchta mamlakat bilan cheklanib qolmasligimiz kerak. Aksincha, kengayishimiz va barcha (mintaqaviy) mamlakatlarni ushbu tom ostida birlashtirishimiz kerak», dedi u. Uning aytishicha, ma’lum texnik masalalar hal qilingach, Misr ham paktga qo‘shilishi mumkin.
Fidan, shuningdek, kema qatnovi xavfsizligi Anqara manfaatlariga taalluqli ekanini aytdi. Shu bois Turkiya Qizil dengizdagi kema qatnovini husiylarning hujumlaridan himoya qilish bo‘yicha xalqaro koalitsiyada ishtirok etmoqda.
Erondagi urush va Yaqin sharq mintaqasida avj olgan keskinlik fonida 7-avgust kuni Turkiya, Saudiya va Pokiston yetakchilari «Makka qo‘shma mudofaa kelishuvi»ni imzolagandi. Qo‘shma bayonotga ko‘ra, ushbu kelishuv har qanday tajovuz harakatiga qarshi jamoaviy tiyib turishni kuchaytiradi hamda uchta davlatdan birortasiga qilingan qurolli hujum barchaga qilingan hujum, deb baholanishini belgilaydi.
