Yaqin Sharqdagi urush kutilganidan cho‘zilib ketdi. Tehron «uch kunda qulamadi». Yarim yildan buyon Amerika Eronni o‘ziga bo‘ysundira olmadi. Siyosiy va harbiy rahbariyat to‘liq tarkibda, kamida ikki marta o‘ldirilganiga qaramay, Eronda boshqaruv o‘zgarishsiz qoldi.
Qaytanga endi bu davlatdan axborot chiqishi yanada qiyinlashdi, muhofizlar korpusi vakolatlari cheksiz bo‘ldi, korpus armiya ustidan nazoratga ega bo‘ldi. Amerika nashrlarining arab davlatlari razvedka ma’lumotlariga asoslanib yozishicha, Tehron yaqin kelajakda urush yanada kattalashishiga tayyorlanmoqda.
Korpusga cheksiz vakolat
Inqilob muhofizlari korpusi Erondagi asosiy harbiy tuzilma hisoblanadi. Shundog‘am juda katta vakolatga ega bo‘lgan korpus endilikda Eron armiyasi ustidan ham nazoratga ega bo‘ladi. Harbiy rahbariyatdagi muhim lavozimlarga Iroq urushi faxriylari va arab davlatlariga zarba berish tarafdorlari qo‘yilgan.
Tehron kontrrazvedkani kuchaytirgan. Shuningdek, raketa va dron ishlab chiqarish tezlashgan. WSJ'ga ko‘ra, keyingi eskalatsiya davomida Eron fors ko‘rfazidagi internet simlariga diversiya uyushtirishi mumkin. Shuningdek, Kuvayt va Bahrayn kabi shialar yashovchi arab davlatlarida siyosiy vaziyatni izdan chiqarishga urinishlar bo‘lishi mumkinligi aytilgan. Nashr manbalari hatto Kuvaytda quruqlik amaliyoti bo‘lishi mumkinligi istisno qilmagan. Arab davlatlari razvedkalari Eron rahbariyati oxirgi vaqtlarda Iroq va Yamandagi tarafdorlari bilan suhbatlarda quruqlik amaliyotlari haqida tobora ko‘proq gaplashayotganiga e’tibor qaratgan.
Eron suvdagi jang maydonini qizil dengizgacha uzaytirishni istayotgan bo‘lishi mumkin. Saudiya Ho‘rmuz blokadasini aynan shu dengiz yo‘li orqali aylanib o‘tishga intilmoqda. Lekin bu yo‘lda Yaman husiychilari borligi vaziyatni saudlar uchun qiyinlashtiradi. Balki husiychilar oxirgi vaqtlarda faol bo‘lib qolgani ham bejizga emasdir.
Eron Amerika uchun muzokara chalg‘ituvchi vosita deb hisoblab, Vashington jiddiyroq hujumga tayyorlanmoqda degan qarorga kelgan. Ular Trampning tinchlik istayotganini ishonish o‘rniga yanada kattaroq urushga tayyorgarlikni boshlab yuborgan.
Biroq Tehronda ham yangi eskalatsiyadan xavfsirayotganlar bor. Ular urush kattalashsa, mamlakat ichida vaziyat izdan chiqishi mumkin deb hisoblamoqda. Asosiy xavotir yanvar oyidagi kabi ommaviy namoyishlar boshlanib ketishi bilan bog‘liq.
Bu nima degani?
Zamonaviy dunyoda kimdir Amerika bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri urushishini tasavvur qilish qiyin edi. Qo‘shma Shtatlar juda kuchli davlat, oxirgi bir asr davomida aql bovar qilmas darajada kuchayganini tan olmaslik nohaqlik bo‘ladi. Qanday kuchaygani, dunyo energetikasi ustidan nazorat o‘rnatish uchun nimalar qilganini aytmayapman, shunchaki fakt shu – Amerika siyosiy ta’sir doirasi nuqtai nazaridan juda kuchayib ketdi.
Ikkinchi jahon urushida g‘oliblar tomonda jang qilib, Hitler armiyasi ustidan g‘alabada katta hissa qo‘shadi. Amerika pullarisiz bu urushni yutish qiyin bo‘lardi. O‘sha urushda Amerikaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qilgan Yaponiya keyinchalik qay ahvolga tushgani, qanday dahshatli javob bo‘lganini bilsangiz kerak. Amerika o‘z hududiga hujum qilinishiga atom bombasi bilan javob berilishini butun dunyoga ko‘z-ko‘z qilgan, yadroviy quroldan urush sharoitida foydalangan yagona davlat.
Lekin XXI asrda bu davlatning urushlarda ishlari yurishmayapti. Afg‘onistondan sharmandali tarzda chiqib ketishdi. Hali Amerika armiyasining oxirgi samolyoti orqasidan kosada sepilgan suv qurib ulgurmay, Tolibon «kambek qildi» va mamlakatni egallashni boshladi. Ya’ni, amerikaliklar 20 yil Afg‘onistonda hech nima qilamaganini butun dunyo ko‘rdi. Toliblar qaytanga avvalgidan ham kuchayib, mamlakat nomini o‘zgartirdi, bugun Yevropa Ittifoqi ular bilan gaplashishga majbur bo‘lmoqda. Vaholanki, Amerika 20 yil davomida «Al Qoida»ni, amalda «Tolibon»ni yo‘q qilish uchun Afg‘onistonga kirgandi.
Iroq urushi ham shunday sharmandalik bilan tugadi. Amerikani juda katta musulmon olami yomon ko‘rib qoldi. Erondagi urush esa hammasidan oshib tushdi. Tramp «Bu urushda bizning askarlar o‘lmaydi», dedi. «Bu urush emas, shunchaki amaliyot», dedi. Lekin fevralda boshlangan urushning oltinchi oyiga kelib Eronda boshqaruv o‘zgarmadi, yadro dasturidan voz kechilmadi, boyitilgan uran bochkaga solib olib chiqib berilmadi, murvatlar qattiqroq buraldi, erkinlik yanayam siqildi.
Oxir-oqibat Amerika yo‘q qilishga uringan tuzum endi o‘sha Amerika va Isroil bilan yanayam kattaroq urush haqida reja tuza boshladi. Bu har holda dunyodagi eng qudratli davlatga yarashadigan reallik emas.
