Oʻzbekiston bank tizimida naqd pul muomalasiga doir ishlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma loyihasi ishlab chiqildi. Hujjat bank tizimida naqd pul muomalasini tashkil etish tartibini belgilashni nazarda tutadi.
Loyihaga muvofiq, Markaziy bank Oʻzbekiston hududida naqd pul muomalasini tashkil etadi. Shuningdek, u mamlakat hududida qonuniy toʻlov vositasi sifatida pul belgilarini muomalaga chiqarish boʻyicha mutlaq huquqqa ega boʻladi. Pul belgilari banknot va tangalar, jumladan qimmatbaho metallardan tayyorlangan tangalar koʻrinishida chiqarilishi mumkin.
Pul nominallari qanday belgilanadi?
Loyihada pul belgilarining nominal qiymatlarini belgilash mezonlari ham koʻrsatilgan. Bunda respublikadagi oʻrtacha oylik va kunlik ish haqi, chakana bozorlardagi isteʼmol va maishiy tovarlar narxlari hamda naqd pulsiz hisob-kitoblar tizimining rivojlanish darajasi inobatga olinadi.
Zarur hollarda aholining muayan nominaldagi pul belgilariga boʻlgan talab va ehtiyojlari ham oʻrganiladi.
Shuningdek, naqd pullarning nominal qatorini samarali tashkil etish maqsadida tangalarni 4–5 ta, banknotlarni esa 6–7 ta nominal qiymatda chiqarish nazarda tutilmoqda.
Banknotlar dizaynida nimalar aks etadi?
Banknot va tangalar dizayni Markaziy bank mulki hisoblanadi. Ularning dizayni Markaziy bank tomonidan «Davlat belgisi» MCHJ bilan birgalikda ishlab chiqiladi.
Alohida hollarda Markaziy bank banknot va tangalar dizayni yuzasidan aholi oʻrtasida soʻrov ham oʻtkazishi mumkin.
Pul belgilari dizaynida Oʻzbekistonning oʻziga xos xususiyatlari inobatga olinishi va ularning mamlakatga tegishli ekani yaqqol namoyon boʻlishi kerak.
Har bir nominaldagi banknot uchun alohida rang ustuvorligi belgilanadi. Banknot va tangalarda nominalning raqamli koʻrinishi, qiymatni aniqlashga qulay oʻlcham va rang, Markaziy bank nomi, dizayn va namuna tasdiqlangan yil, davlat ramzlaridan biri hamda qalbakilashtirishga qarshi himoya elementlari boʻlishi shart.
Banknotlarda bundan tashqari nominal qiymatning yozuvli koʻrinishi, seriya va raqamlar, barcha turdagi toʻlovlar uchun oʻz qiymati boʻyicha qabul qilinishi shartligi haqidagi jumla hamda qalbakilashtirish uchun javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantiruvchi yozuvlar boʻladi.
Tarixiy shaxslar banknotlarda aks etishi mumkin
Loyihada banknot va tangalar dizayni muayan mavzuga bagʻishlanishi belgilanmoqda.
Xususan, ularda Oʻzbekiston tarixi, jumladan, Oʻzbekiston zaminida tugʻilgan va dunyo ilm-fani rivojiga hissa qoʻshgan shaxslar hamda ularning faoliyatiga doir obyektlar, mustaqil Oʻzbekiston va uning yutuqlari, mamlakat tabiati, milliylik va qadriyatlarni ifodalovchi tasvirlar aks ettirilishi mumkin.
Banknot va tangalarda tasvirlangan bino, inshoot va boshqa obyektlarning nomi ham qayd etiladi. Barcha yozuvlar davlat tilida va lotin alifbosida boʻlishi nazarda tutilgan.
Yangi pullar haqida oldindan xabar beriladi
Pul belgilarining namunalari va dizayni Oliy Majlis Senati Kengashi bilan kelishilgan holda Markaziy bank tomonidan tasdiqlanadi.
Yangi namunadagi banknot va tangalar dizayni Markaziy bank Boshqaruvi qarori bilan tasdiqlanadi. Qarorda ularni muomalaga chiqarish ishlarini tashkil etish, pul belgilarining tavsifini ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish muddatlari ham belgilanadi.
Yangi banknot va tangalar muomalaga kiritilishi haqidagi axborot hamda ularning tavsifi muomalaga chiqarilish sanasidan kamida bir hafta oldin eʼlon qilinishi nazarda tutilgan.
Banklar naqd pulga talabni oldindan prognoz qiladi
Loyihada banklarning naqd pul bilan ishlash tartibi ham batafsil belgilangan. Har bir bank boʻlinmasi mijozlarning naqd pul tushumlari va naqd pul olishga boʻlgan talablari, bankomatlarni toʻldirish ehtiyoji hamda avvalgi davrlardagi koʻrsatkichlar asosida «Naqd pul aylanmasi oylik prognozi»ni ishlab chiqadi.
Banklar aholi va tadbirkorlik subyektlarining naqd pulga boʻlgan talabini oʻz vaqtida qondirishi kerak. Naqd pul bankdagi depozit hisobvaragʻida mavjud mablagʻlar doirasida tegishli kassa hujjatlari asosida beriladi.
Shuningdek, banklar ish haqi, pensiya, stipendiya, nafaqa va boshqa ijtimoiy toʻlovlarni naqd pul bilan oʻz vaqtida taʼminlash choralarini koʻradi. Agar bunday toʻlovlarni naqd pul bilan taʼminlashda kechikish yoki uzilishlar aniqlansa, Markaziy bankning hududiy bosh boshqarmalari tegishli banklar bilan birgalikda zarur choralarni koʻrishi belgilanmoqda.
