Latviyadagi oʻzbekistonlik muhojirlar atrofida bahs: nega vizalarni cheklash taklif qilindi?
|15:131 1639 min
Latviyada Oʻzbekiston fuqarolariga viza berishni vaqtincha toʻxtatish masalasi bir haftadan beri muhokama qilinmoqda, biroq bu borada hozircha hukumat qarori yoʻq. Latish OAVlari taklifni soʻnggi haftalarda oʻzbekistonliklar bilan bogʻliq uchta ishga bogʻlamoqda.
Taklif bilan 29-sentabr kuni Latviya ichki ishlar vaziri, "Milliy birlashma" partiyasi vakili Yanis Dombrava chiqqandi. Vazirlik bayonotiga koʻra, Oʻzbekistonning bir nechta fuqarosi Latviyaga kelganidan koʻp oʻtmay jinoyat sodir etgan. Bular orasida voyaga yetmaganlarga qarshi jinoyatlar ham bor.
"Bunday vaziyatda biz chora koʻrishga majburmiz. Shuning uchun Oʻzbekiston fuqarolariga viza berishni muayyan muddatga toʻxtatishni va bu vaqtdan Oʻzbekiston tomoni bilan hamkorlik qilish uchun foydalanishni taklif qilyapmiz", dedi vazir.
Vazirlik taklifni Immigratsiya qonunining 8-moddasi ikkinchi qismiga asoslagan. Bu norma hukumatga – ichki xavfsizlik va jamoat tartibiga taʼsirni baholab, muayyan uchinchi davlat fuqarolaridan viza arizalari qabul qilinishini va ularning mamlakatga kirishini maʼlum muddatga cheklash huquqini beradi. Yaʼni bunday cheklovni vazir emas, hukumat joriy qiladi.
Biroq 29-sentabrdagi majlisda koalitsiya hamkorlari masalani kun tartibiga kiritishga tayyor boʻlmagan. Latviya ichki ishlar vazirligi taklif keyingi majlislardan birida koʻrib chiqilishini kutmoqda.
Oʻzbekistonning munosabati
Rasmiy Toshkent bu taklifga diplomatik kanallar orqali javob qaytargan. Oʻzbekiston Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Omonulla Fayziyev Kun.uz muxbiriga maʼlum qilishicha, ushbu xabarlar eʼlon qilingan zahoti vazirlik tomonidan tegishli diplomatik choralar koʻrilgan.
Xususan, Oʻzbekistonning Rigadagi elchixonasi tomonidan Latviya bosh vaziri ofisi rahbariyati, tashqi ishlar va iqtisodiyot vazirliklari, shuningdek, Prezident Administratsiyasi vakillari muzokaralar oʻtkazilgan. Shu bilan birga, TIV Konsullik-huquqiy departamenti Latviyaning Oʻzbekistondagi elchixonasi bilan ham muloqotlar olib bordi.
“Muzokaralar davomida Latviya tomoniga taklif etilayotgan choralarning ikki tomonlama munosabatlarga ehtimoliy taʼsiri yuzasidan Oʻzbekistonning pozitsiyasi yetkazildi. Koʻrilgan choralar natijasida Latviya tomoni mavjud holatga oʻzgartirish kiritishga ehtiyoj yoʻqligini ilgari surdi".
Mavzuga oid
Oʻzbekistonning Rigadagi elchixonasi / Foto: Flying Dutchman
Vazirlik rasmiysi Oʻzbekiston Latviya bilan shakllangan doʻstona va oʻzaro manfaatli munosabatlarni yuksak qadrlashini bildirdi: “Latviya mamlakatimizning Yevropa Ittifoqidagi muhim hamkorlaridan biri boʻlib, siyosiy, savdo-iqtisodiy, madaniy-humanitar, migratsiya va boshqa sohalardagi aloqalarimiz izchil rivojlanib bormoqda".
Shuningdek, Tashqi ishlar vazirligi soʻzchisi xorijdagi Oʻzbekiston fuqarolarga ham murojaat qildi:
"Biz xorijda boʻlib turgan yoki xorijga chiqishni rejalashtirayotgan fuqarolarimizni mamlakat qonunchiligiga qatʼiy rioya qilishga, milliy urf-odatlari va anʼanalarini hurmat qilishga va oʻz xatti-harakatlariga masʼuliyat bilan yondashishga chaqiramiz.
Ayrim shaxslarning qonunbuzarlikka yoʻl qoʻyishi nafaqat ularning oʻzlariga, balki xorijda qonuniy asosda oʻqib, ishlab, sayohat yoki istiqomat qilib yurgan boshqa fuqarolarimizga ham salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin".
Qayd etish kerakki, Oʻzbekiston Tashqi ishlar vazirligi muzokaralar oʻtkazgan idoralar orasida viza cheklovlarini taklif qilgan Latviya Ichki ishlar vazirligi yoʻq. Shu bois vizaga doir taklifning rasmiy taqdiri hali Latviya hukumatining keyingi qaroriga bogʻliq boʻlib qolmoqda.
Latviyadagi oʻzbekistonlik muhojirlar bilan bogʻliq ishlar
Latviya ichki ishlar vaziri Oʻzbekiston fuqarolariga viza cheklovlarini taklif qilganida, ular tomonidan “sodir qilingan bir nechta jinoyatlar” haqida gapirgandi. Ammo vazir oʻz bayonotida aniq voqealarni keltirilmagan. Mahalliy matbuot taklifni soʻnggi haftalarda oʻzbekistonliklar bilan bogʻliq uchta ishga bogʻlamoqda.
Birinchisi 4-sentabr kuni Yelgava shahrida qayd etilgan. Davlat politsiyasi maʼlumotiga koʻra, 39 yoshli Oʻzbekiston fuqarosi bolalar maydonchasida kichik yoshdagi bolaga nisbatan jinsiy xarakterdagi harakatlar qilganlikda gumon qilinib ushlangan va sud qarori bilan qamoqqa olingan. U Latviyada uzoq muddatli viza bilan yordamchi ishchi boʻlib ishlagan. "Ichki ishlar tizimida jinoyat sodir etgan chet elliklarga nisbatan tolerantlik boʻlmaydi. Bunday shaxslar iqtisodiy hissa emas, jamiyat uchun tahdiddir", degan rasmiylar.
Ikkinchisi 18-sentabr kuni Rigadagi savdo markazlaridan birida sodir boʻlgan. Politsiya maʼlumotiga koʻra, 1998-yilda tugʻilgan Oʻzbekiston fuqarosi kichik yoshdagi qizlarga pul evaziga jinsiy xarakterdagi harakatlarni taklif qilgan. Qizlar doʻkon xodimlariga murojaat qilgan, xodimlar esa politsiya kelguncha erkakni savdo markazidan chiqarmagan. Ikki qiz jabrlanuvchi deb topilgan. Latviya matbuotiga koʻra, oʻzbekistonlik ushbu shaxsga voqeadan atigi ikki kun oldin bir yillik ish vizasi berilgani aytmoqda.
Har ikki ishda tergov davom etmoqda, sud hukmi hali chiqmagan. Politsiya maʼlumotiga koʻra, ikkala gumonlanuvchi ham avval huquq-tartibot idoralari nazariga tushmagan.
Foto: Ģirts Ozoliņš / F64
Uchinchi ish 2025-yil 30-martga borib taqaladi. Ayblovga koʻra, Oʻzbekistonning ikki fuqarosi Karnikava shahridagi Gauya daryosi boʻyida oqqushni ovqat bilan suvdan chiqargan. Ulardan biri oqqushning boʻynini sindirib, boshiga musht urgan. Keyin qushni qora axlat qopiga solib, mashina yukxonasida olib ketishgan. Bu voqea uch nafar voyaga yetmagan bola koʻz oʻngida sodir boʻlgan. Ular politsiyaga qushni ermak uchun ushlaganini aytib, keyin uni yoʻl chetiga qoʻyib yuborganini daʼvo qilgan.
Ayblanuvchilar prokuror bilan aybni tan olish kelishuviga erishgan. Sud prokuror bilan tuzilgan kelishuvni tasdiqlab, ularga 3 yil 11 oylik probatsiya nazoratini tayinlagan. Hukm 22-sentabrda kuchga kirgan.
Aynan shu ish jamoatchilikda eng kuchli norozilik uygʻotdi: ijtimoiy tarmoqlarda koʻpchilik qamoq jazosi tayinlanmaganidan noroziligini yozgan. Sud esa qarorini ayblanuvchilar avval sudlanmagani, aybini toʻliq tan olgani va Probatsiya xizmati xulosasi bilan izohlagan.
Latviya jamoatchiligi eʼtirozlari ortidan ularning yashash ruxsatnomalari ham bekor qilindi. Ichki ishlar vaziriga koʻra, Oʻzbekistonning ikki fuqarosiga Latviyani tark etish uchun 1-oktabrdan boshlab 7 kun muddat berilgan.
Nega Latviya migratsiya siyosatini qatʼiylashtirmoqda?
Viza cheklovlariga doir taklif – Latviyada bir necha yildan beri kuchayib borayotgan migratsiya bahsining davomidir. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston Latviyaga mehnat migratsiyasining asosiy manbaiga aylangan. Fuqarolik va migratsiya ishlari boshqarmasi maʼlumotiga koʻra, 2026-yilning birinchi yarmida Oʻzbekiston fuqarolariga 4008 ta ishlash huquqi berilgan. Ikkinchi oʻrindagi Hindiston fuqarolariga esa 1589 ta ruxsat berilgan.
Latviyadagi oʻzbekistonliklar muhojirlar asosan yuk mashinasi haydovchisi boʻlib ishlaydi. Ikkinchi katta guruh esa ishga yollovchi agentliklar orqali keladi. Bundan tashqari, qurilish va yordamchi ishlarda ham oʻzbekistonlik muhojirlarning mehnatlaridan foydalaniladi.
Bu masalani Seymning immigratsiya boʻyicha tergov komissiyasi oʻrgangan, unga Dombrava rahbarlik qilgan. Komissiya migratsiyani boshqarish tizimi yetarlicha muvofiqlashtirilmaganini xulosa qilgan. Shu asosda hukumat Ichki ishlar vazirligining 71 bandli rejasini maʼqulladi. Reja 2027-yilning birinchi choragigacha uchinchi davlat fuqarolari uchun kvota belgilash, xorijlik talabalar sonini cheklash va yuk mashinasi haydovchilarining malakasini tekshirishni nazarda tutadi.
Siyosiy omil ham bor: Latviyadagi saylovlar arafasida partiyalar oʻz ustuvor mavzularini balandroq koʻtarishi, migratsiya masalasini esa saylovchilarni safarbar qilishda yordam berishi kutiladi.
Shunga oʻxshash tendensiya qoʻshni Litvada ham kuzatilmoqda. U yerda sentabr oxirida terrorizm xavfi va ish uchun arizalar sonining keskin ortgani sabab qilinib, Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistondagi tashqi viza markazlarini yopish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.
Xulosa qilib aytganda, hozircha Oʻzbekiston fuqarolariga Latviya vizasini berish tartibi oʻzgarmagan. Oʻzbekiston TIVning tasdiqlashicha, Latviya tomoni buni oʻzgartirishga ehtiyoj koʻrmayapti. Biroq taklifdan rasman voz kechilgani ham eʼlon qilinmagan, uning taqdiri Latviya hukumatidagi yangi koalitsiya tarkibiga bogʻliq boʻlib qolmoqda.
Kun.uz bilan gaplashgan, ismi sir qolishini soʻragan vazirlik rasmiysiga koʻra, Latviya rasmiy idoralari garchi vizani bekor qilish masalasida yon bergan boʻlsa-da, muhojirlar tomonidan sodir qilinayotgan huquqbuzarliklarning oldini olishni soʻragan. Chunki, qonunlarga bepisandlik oqibatida yana ushbu masalalarni koʻtarilishiga olib kelishi mumkin.
