Orol dengizi sathi 1960 yillardan boshlab pasaya boshladi. 1989 yilda dengiz ikkita alohida suv havzasiga - Shimoliy (Qozog‘istonda) va Janubiy (O‘zbekistonda) Orol dengiziga bo‘lindi. Dengizning qurishi butun Markaziy Osiyo uchun ekologik halokatga aylandi va mintaqa davlatlariga jiddiy ijtimoiy-iqtisodiy zarar yetkazdi.
Orol dengizining qurishi yigirmanchi asrdagi eng katta ekologik muammolaridan biri bo‘ldi. Dengiz qurigan sari uning oqibatlari ortib bordi: Orolbo‘yi mintaqalarida ekologik barqarorlik butkul izdan chiqqani, yerning sho‘rlanish darajasi ortib ketgani, hayvonot va nabotot olami keskin kamayishi, turli kasalliklar ko‘payishi kabi muammolar nafaqat O‘zbekiston, qo‘shni davlatlarga ham xavf tug‘dira boshladi.
Orolni qutqarish borasida xalqaro minbarlarda gapirildi, har xil fondlar tuzilib, turli xil farazlar ilgari surildi. Ammo hadeganda amaliy ishlarga o‘tilavermadi.
Shavkat Mirziyoyev 2017 yil 12 sentabrda BMTning Nyu-Yorkdagi bosh shtab-kvartirasida chiqish qilgan va 5 ta, xususan Orolbo‘yi muammosiga e’tiborni oshirish taklifini ilgari surgandi. 2018 yilda Orolbo‘yi mintaqasida insonlar xavfsizligi bo‘yicha ko‘p sheriklik asosidagi Trast fondi faoliyat boshladi.
2020 yilning 23 sentabr kuni davlat rahbari BMT Bosh Assambleyasining 75-sessiyasida nutq so‘zladi hamda global iqlim o‘zgarishlari va Orolbo‘yi hududidagi vaziyatga yana to‘xtalib o‘tdi. Prezident nutqida Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiya va texnologiyalar hududi deb e’lon qilish haqida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining maxsus rezolyutsiyasini qabul qilishni taklif etgan edi. 2021 yilning 18 may kuni BMT Bosh assambleyasi 75-sessiyasining yalpi majlisida Shavkat Mirziyoyevning taklifiga ko‘ra Orol dengizi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasi deb e’lon qilish to‘g‘risidagi maxsus rezolyutsiya bir ovozdan qabul qilindi.
Shu tariqa Orol dengizining qurigan tubi “front”ga aylandi: respublikaning barcha hududlaridan maxsus texnikalar jalb etilib, yashil qoplamalar barpo etishga kirishildi. Xususan, 2018-2021 yillar mobaynida dengizning qurigan tubida 1,7 mln gektar maydonda saksovul, cherkez, qandim kabi sho‘rga va qurg‘oqchilikka chidamli o‘simliklardan iborat yashil qoplamalar barpo qilindi. Olimlarning ma’lumotlariga ko‘ra, qurigan dengiz hududida barpo etiladigan saksovulzor shamol tezligini sezilarli darajada kamaytiradi va qum ko‘chishlariga barham beradi. Bundan tashqari, daraxt va buta turlari havoni tozalash xususiyatiga ham ega.
