“Kömirdan foydalaniş sezilarli darajada tezroq kamayişi kerak” – Xalqaro energetika agentligi

“Biz kömirga bölgan global talabning bir neça bor pasayganini kördik, ammo bu qisqa muddatli böldi va Sovet Ittifoqining qulaşi yoki Covid-19 inqirozi kabi ekstremal hodisalar tufayli yuzaga keldi. Bu safar vaziyat boşqaça körinadi, çunki tanazzul yanada tizimli bölib, toza energiya texnologiyalarining ulkan va barqaror kengayişi bilan izohlanadi.

Kömir uçun buriliş nuqtasi aniq savol ostida. Bu Osiyo mamlakatlarining qayta tiklanadigan energiyani kengaytirişi va uning sur’ati bilan boğliq. Xalqaro iqlim maqsadlariga erişiş uçun köproq harakat qiliş kerak”, – deydi Xalqaro energetika agentligining energiya bozorlari va xavfsizlik böyiça direktori Keysuke Sadamori.

2026 yilda ham Osiyo mintaqasida kömir iste’moli kamaymasligi mumkin

Hisobotda kömirga bölgan talab va uni işlab çiqariş Osiyoda tezlaşayotgani qayd etilgan. 2023 yilda kömirga bölgan global iste’molning törtdan uç qismi Xitoy, Hindiston va Janubi-Şarqiy Osiyo davlatlari hissasiga töğri kelgan. 1990 yilda bu körsatkiç törtdan birni taşkil etgandi. Xalqaro taşkilotga köra, 2026 yilga kelib Hindiston va Janubi-Şarqiy Osiyo mamlakatlarida kömir iste’moli sezilarli darajada ösişi kutilayotgan yagona mintaqa hisoblanadi. Iqtisodiyotlari rivojlangan mamlakatlarda elektr energiyasiga talabning zaif ösişi şaroitida qayta tiklanadigan energiya manbalarining kengayişi kömir iste’molining tarkibiy pasayişiga olib kelgan.

Ayni paytda, Xitoy, Hindiston va Indoneziya – dunyodagi uçta eng yirik kömir işlab çiqaruvçidir. Bu davlatlar 2023 yilda işlab çiqariş rekordini yangilaşi kutilmoqda, bu esa 2023 yilda global işlab çiqarişni yangi eng yuqori darajaga kötaradi. Hozirda bu uç mamlakat dunyoda kömir qazib oliş borasida 70% dan ortiq uluşni egallagan.

Kelgusi yillarda talabning pasayişi tufayli global kömir savdosi qisqarişi mumkin. Lekin 2023 yilgi hisobotlarda kömir savdosi Osiyodagi kuçli ösiş tufayli yangi yuqori darajaga yetişi mumkin. Xitoy importi 450 million tonnaga yetadi, bu 2013 yilda mamlakat tomonidan örnatilgan oldingi global rekorddan 100 million tonnadan köproqdir. Indoneziyaning eksporti esa 2023 yilda 500 million tonnaga yaqin böladi – bu ham global rekord hisoblanadi.

“Energetikada kömir yeçim emas”

12 yanvar sanasida Ekologiya vazirligida ötgan matbuot anjumanida vazirlikning ekologik siyosat boşqarmasi boşliği Farrux Sattorov Özbekistonning kömir siyosatini olib borayotganini 2023 yildan boşlab dunyoda, xususan, Ğarb davlatlarida ham energetik krizis kuzatilgani, ular kömirga ötgani bilan izohlagandi.

“Yevropa davlatlari ham energetik resurslar kamaygani hisobiga kömirga ötişni boşladi. Va bu tendensiya faqat Özbekistonda emas, hamma joyda bölyapti. Misol uçun Xitoyni gapirayotgan bölsangiz, kömir stansiyalari 1-2 yil oldin yopilgan bölsa, hozirgi kunga kelib yana oçilyapti”, – degandi u.

Biroq yuqorida Xalqaro energetika agentligining hisoboti butun dunyoda kömir iste’moli ortmagani, hatto ba’zi hududlarda kamayganini isbotlab turibdi. Agentlik dunyo mamlakatlarini iqlim şartnomalariga amal qilişga hamda qayta tiklanuvçi energiya resurslaridan foydalanişga çaqirmoqda.

Germaniyadagi özbek energetigi Ravşan Xöjanov ham Kun.uzʼga bergan intervyusida uzoq yillik rejada kömir stansiyalariga ötiş notöğri ekanini, soha uçun bu vaqtinçalik yeçimligini aytgandi. U ham an’anaviy energiya beruvçi manbalardan voz keçiş kerakligini qayta eslatgandi.