Avvalo ta'kidlash joiz, biz har ikkisini to‘g‘on deb ataydigan plotina va dambalarning bir-biridan farqi bor. Dambalar (to‘g‘onlarga ko‘proq yaqin) odatda katta bosimni jilovlashga emas, suvni yo‘naltirish va hududni suv bosishdan saqlashga, jumladan daryolar suvlarini boshqarishga xizmat qiladi.
Plotinalar esa odatda suv omborlari uchun, aynan yuqori bosimni boshqarish, suvni inson belgilagan darajaga ko‘tarish, zarur bo‘lganda taqsimlab berish va ko‘p hollarda elektr energiya olish uchun qo‘llaniladi. «Sardoba» suv omboridagi holat ham aynan plotina buzilishidir.
Vayont plotinasidagi dahshat (Italiya)
Italiyada kechgan bu falokatni hali-hanuz yaxshi eslashadi. Belluno muzofotidagi Vayont daryosi ustida 1961 yilda qurilgan arkasimon beton plotina balandligi 261,6 metrga teng edi.
1963 yilning 9 oktyabrida, tungi soat 22:39da insoniyat tarixidagi eng yirik avariyalardan biri sodir bo‘ldi. Suv ombori «kosa»siga 45 soniya ichida 200-300 metr kub hajmdagi tog‘ massalari qulab tushdi va 150-250 metr balandlikdagi to‘lqin hosil qilib, 50 mln metr kub suv katta tezlikda otilib chiqishiga sabab bo‘ldi.
Suv oqimi 8-12 m/s tezlikda va 90 metr balandlikda shiddat bilan yoyiladi, atigi 4 daqiqa ichida yon atrofni vayron qiladi.
Turli ma'lumotlarga qaraganda, falokat natijasida 2500-3000 odam halok bo‘lgan.
Avliyo Fransisk to‘g‘onidagi fojyea (AQSh)
Avliyo Fransisk (Sent-Frensis) plotinasi arkali-gravitatsion qurilma bo‘lib, Los-Anjyeles shahrini suv bilan ta'minlash maqsadida 1924-1926 yillarda qurilgandi.
Balandligi 59 m, sig‘imi 47 mln. metr kub bo‘lgan bu qurilma barpo etilganidan ikki yil o‘tib, 1928 yilning 12 martida o‘pirilib ketdi. Fojia oqibatida 431 kishi qurbon bo‘ldi.
