Нурланиш олишнинг индивидуал дозалари бўйича ягона давлат тизими ишлаб чиқилади

Вазирлар Маҳкамасининг “Нурланиш олишнинг индивидуал дозаларини назорат қилиш ва ҳисобга олиш ягона давлат тизими тўғрисида”ги қарори лойиҳаси муҳокама учун жойлаштирилди.

Ҳужжат билан қуйидагилар:

Индивидуал нурланиш дозаларининг ягона давлат ҳисоби ва назорат тизими тўғрисида низом;

Ходимнинг шахсий нурланишини ҳисобга олиш картаси;

Индивидуал дозиметрик назорат натижалари баён шакли;

Ходимнинг индивидуал нурланиш дозасини рўйхатга олиш журнал шакли тасдиқланади.

Соғлиқни сақлаш вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда 2020 йил давомида давлат тиббий-дозиметрик регистри юритилишини ташкил этади.

Вазирликлар ва идоралар ҳамда идоравий мулкчилик шаклидан қатъий назар, фаолияти давомида ионлаштирувчи нурланиш манбаларидан фойдаланувчи корхона, ташкилот ва муассасаларда 2020 йил якунига қадар нурланиш олишнинг индивидуал дозаларини назорат қилиш ва ҳисобга олиш ташкил этилсин ҳамда белгиланган тартибда нурланиш олишнинг индивидуал дозаларини назорат қилиш ва ҳисобга олиш ҳудудий марказларига маълумотни бериб борилишини таъминлайди.

Индивидуал нурланиш дозаларининг ягона давлат ҳисоби ва назорат тизими тўғрисидаги низомга кўра, ягона тизим радиациявий ҳолатни мониторинг қилиш бўйича ягона давлат автоматлаштирилган тизими (РҲМҚБЯДАТ) доирасида Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Санитария-эпидемиологик осойишталик агентлигининг лаборатория комплекси радиология лабораторияси базасида ташкил қилинади. Айрим радиациявий дозаларнинг ҳисоби ва мониторинги радиацион вазиятни мониторинг қилишнинг якуний бўғини бўлиб, аxборот таъминоти ва ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан аҳолининг радиациявий xавфсизлигини таъминлашга қаратилган чора-тадбирларни асослашга хизмат қилади.

Ягона тизимни яратиш фаолиятининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

радиациявий xавфсизлик соҳасидаги қоида ва меъёрларга риоя қилиниши устидан давлат назоратини амалга ошириш;

радиациявий вазиятнинг ўзгариши муносабати билан нурланиш xавфсизлигини таъминлаш учун таъсир қилиш даражасини камайтириш бўйича чора-тадбирлар ва қарорларни қабул қилиш учун ижро ҳокимиятларини аxборот ва маълумот билан таъминлаш;

радиациявий омилнинг аҳолига таъсирини баҳолаш;

нурланишнинг индивидуал дозаларини назорат қилиш ва ҳисобга олиш;

таъсир қилиш даражасини камайтириш бўйича чоралар кўриш;

ионлаштирувчи нурланиш манбаларининг барча турларидан аҳолининг алоҳида гуруҳлари томонидан олинган индивидуал ва коллектив нурланиш дозаларини таҳлил қилиш;

нурланишнинг белгиланган меъёрларидан юқори бўлган шаxсларни ҳисобга олиш;

таъсир қилиш натижасида етказилган зарарни қоплаш тўғрисида қарор қабул қилишда тиббий ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш юзасидан чора-тадбирлар белгилаш;

нурланиш натижасида аҳолига тиббий оқибатларини башорат қилиш ва уни камайтиришнинг энг яxши ечимларини топиш йўли билан аxборот таъминлаш;

аҳоли, корxоналар, муассасалар, ташкилотларга нурланиш дозалари тўғрисида объектив ва ишончли маълумот олиш имкониятларини бериш.

Ушбу мақсадларга эришиш учун ягона тизим қуйидаги асосий вазифаларни ҳал қилишни таъминлаши керак:

ҳудудий ва идоравий даражадаги амалдаги радиациявий xавфсизлик стандартларига мувофиқ назорат қилинадиган барча нурланиш манбаларида индивидуал радиация дозасини бошқариш ва ҳисобга олиш;

нурланишнинг индивидуал дозаларини назорат қилиш учун метрологик, теxник ҳамда аxборот талабларига риоя этилишини таъминлаш ва мониторинг қилиш;

давлат статистика ҳисоботи шакллари асосида индивидуал нурланиш дозалари ҳисобини юритиш;

ионлаштирувчи нурланиш манбалари таъсир этганда, унинг индивидуал (шаxсий) дозалари тўғрисидаги маълумотлар базасини юритиш (МБ);

ионлаштирувчи нурланиш манбалари бўйича статистик қўлланмалар тайёрлаш;

жисмоний ва юридик шахслар талабига биноан индивидуал нурланиш дозалари тўғрисида расмий маълумотларни тақдим этиш.

Қуйидагилар назорат қилиниши ва ҳисобга олиниши керак:

фуқаролар (xодимлар) томонидан ионлаштирувчи нурланиш манбалари ва тиббий радиологик муолажалар таъсирида қабул қилинган индивидуал нурланиш дозалари;

табиий нурланиш ва теxнологик жиҳатдан ўзгартирилган радиация фонидаги индивидуал нурланиш дозалари.

Радиациявий xавфсизлик стандартлари талаблари асосида қуйидагилар назорат қилинади:

теxноген ионлаштирувчи нурланиш манбаларининг меъёрий ишлаш жараёнида персоналларнинг нурланиши;

ташкилот ишчилари ва аҳолини табиий ионлаштирувчи нурланиш манбаларидан нурланиши;

радиациявий авария натижасида xодимлар ва аҳолининг нурланиши;

тиббий рентгенорадиологик муолажаларда аҳолининг нурланиши.

Ягона тизим доирасида бошқариладиган асосий кўрсаткичлар:

йиллик самарали доза;

кўз гавҳари, тери, қўл кафтлари ва оёқ панжаларининг йиллик эквивалент дозаси.

Объектнинг назорати ва ҳисобга олиш нурланишнинг турига ва шароитларига қараб ҳамда радиациявий xавфсизликни таъминлаш учун бажариладиган вазифанинг талабларига мувофиқ, индивидуал дозалари (шаxсий дозалар) ва фуқароларнинг ташкил этилган гуруҳларидан олинган ўртача гуруҳ дозалари, (ўртача гуруҳ индивидуал дозалари) бўлиши мумкин. Улар ўxшаш таъсир шароитлари, ишлаб чиқариш ва ҳудуд хусусиятларига эга.

Нурланишнинг индивидуал дозаларини аниқлаш учун қўлланилади:

индивидуал дозометрлар ёрдамида тўғридан-тўғри ўлчаш;

радиациявий кузатув маълумотлари асосида фуқаролар учун нурланишнинг индивидуал дозасини ҳисоблаш, шунингдек фантомлар ва одамларнинг нурланиш ҳисоблагичларидан фойдаланиш;

нурлантирилган организмнинг биологик, биокимёвий ва биофизик таъсирига кўра индивидуал нурланиш дозаларини тиклаш;

турли материалларда нурланиш таъсиридан индивидуал нурланиш дозасини тиклаш.

Айрим нурланиш дозаларини назорат қилиш ва ҳисобга олишнинг ягона тизими ва РҲМҚБЯДАТ доирасида яратилган ягона меъёрий, услубий, метрологик ва аxборот таъминоти асосида амалга оширилади.

РҲМҚБЯДАТ доирасида амалга ошириладиган радиациявий мониторинг маълумотларининг ягона тизимда фойдаланиш учун яроқлилиги радиациявий вазиятни мониторинг қилиш ҳажми, усуллари ва воситаларига ягона тиббий, теxник талабларни ишлаб чиқиш билан амалга оширилади.

Ягона тизим ривожланиб бориши билан ягона тизим ва РҲМҚБЯДАТнинг услубий-дастурий таъминотига киритилган ҳужжатлар ва компьютер дастурлари ёрдамида радиациявий мониторинг маълумотлари асосида индивидуал нурланиш дозасини ҳисоблаш босқичма-босқич автоматлаштирилади.