Бундай ҳолат нефть савдоси тарихида кузатилмаганди. «Манфийга қулаш»га сабаб бўлган қатор омиллар келтирилди. Энг жўяли сабаб – нефть омборларининг тўлиб бўлганидир. Нефть ташийдиган танкерлар ўзига ортилган «қора олтин»ни нима қилишни билмай турган бир вақтда омборларни бўшатиш учун айрим нефть етказиб берадиган компаниялар нархни рекорд даражада арзонлаштиришга мажбур бўлди. Ҳатто нефтни олиб кетадиганларга комиссия кўринишида пул ҳам тўланди.
22 апрелга келиб нархлар бироз «ўзига келди». WTI навли нефтнинг бир баррели 11,47 долларга кўтарилди, Brent навли нефтнинг 1 баррели 16 долларга арзонлашди. Бу кетишда давом этса ва талаб кўпаймаса, нарх яна арзонлаши тахмин қилинмоқда. Бундай шароитда нефть қазиб олиш ва уни экспорт қилишда етакчилардан бўлган Россия иқтисоди қийинчиликларга дуч келмоқда. Халқаро экспертлар аллақачон нефть нархи арзонлашиб кетиши ортидан Россия иқтисодиёти қанча зарар кўриши мумкинлигини ҳисоблашга тушиб кетишди.
20 апрелдаги манфийга тушиш фақат тўғридан-тўғри WTI навли нефть учун бўлди ва -40 долларлик фьючерс шартномалари атиги бир кун давомида тузилди. Улар май ойида етказиб бериш бўйича тузилганди. Бошқа навдаги нефть нархи бу даражада кескин тушиб кетмади.
WTI нархи нега бунчалик пасайиб кетганини ҳеч ким аниқ тушунтириб беролмаяпти. Агар нарх тушишига асосий сабаб омборлар тўлиб кетгани бўлса, нега унда бошқа навдаги нефтлар нархи бунчалик кескин арзонлашмай, фақат WTI навли нефть нархи арзонлади?
Сувдан-да арзонлаган «қора олтин». Нефть, уни қазиб олиш ва энг катта конлар ҳақида
Қисқаси, 20 апрелда биржаларда фақат WTI нархи кескин арзонлаганига жўяли бир изоҳ йўқ. Ҳозирча изоҳларнинг аксарияти тахмин устига қурилган.
Агар умумий ҳолатга қарайдиган бўлсак, нефть нархи жаҳон иқтисодиётининг айни дамдаги ҳолатига тутилган кўзгу бўлди. Коронавирус туфайли жаҳон иқтисодиёти ўсиши секинлашар экан, унда асосий хомашёлардан бири бўлган нефтга талаб камайиши ва унинг нархи арзонлашишини тахмин қилиш қийин эмас эди.
Нефть бугун коронавирус пандемияси давом этаётган пайтда ҳам дунёдаги энг муҳим энергия манбайи бўлиб қолмоқда. Нефть экспорт қилувчи давлатларга фақат шу тасалли бўлиши мумкин.
Бюджети ва ялпи ички маҳсулот ҳажмининг салмоқли қисмини нефть экспорти ташкил этадиган Россияни яқин келажакда нималар кутмоқда? Нефть арзонлаши бу мамлакатга қандай таъсир қилади?
