Дастлабки ҳисоботда таъкидланишича, Ўзбекистонда тамаки ишлаб чиқариш 1990 йилдан буён сезиларли даражада камайган, ўша пайтда ушбу маҳсулотнинг экин майдони 12 минг гектардан, ялпи ҳосил 27,8 минг тоннадан ошган. Бугунги кунда саноатни қайта ишлашга яроқли бўлган тижорат тамаки маҳсулотларининг катта қисми Самарқанд вилоятининг Ургут туманида қарийб уч минг гектар майдонда етиштирилади, шу жумладан, мамлакат учун янги бўлган «Виржиния» нави — 1,3 минг гектар майдонда.
Хомашёни қайта ишлашнинг хусусиятлари
Ўзбекистонга хомашё импорти нисбатан кам миқдорда, йилига 15 миллион долларни ташкил этади (2019 йилги маълумотларга кўра). Импорт ўрнини босиш учун ишлатиладиган «Измир» ва айниқса «Виржиния» навлари учун хомашё нархларининг динамикаси асосан долларнинг сўмга нисбатан динамикасига боғлиқ бўлиб, қиёсий барқарорликни кўрсатди. Таъкидланишича, харажат хомашёнинг навига боғлиқ.
Ургут туманида «Виржиния» навини етиштириш учун фермерларнинг хомашё ишлаб чиқариш бўйича маслаҳатлари ва машғулотларига қарамай, табиий анъанавий қуритиш билан саноат қайта ишлаш учун хомашёнинг барқарор қийматларига эришиш имкони бўлмаган.
«Шу сабабли, ишлаб чиқарувчи компания бир неча миллион долларлик махсус қуритиш ускуналарини олиб киришга ва улардан фойдаланишга мажбур бўлди ва хомашёнинг мақбул сифат кўрсаткичларига эришиш учун махсус техник жараённи ишлаб чиқди», дея таъкидлашган тадқиқотчилар.
Ҳосилдорлик ва экологияга таъсири
Атроф-муҳитга таъсири ҳақида гапирганда, муаллифлар тамаки етиштирилганда калийни бир неча баробар кўпроқ истеъмол қилишига, шунингдек, бошқа қишлоқ хўжалиги кимёвий моддаларини фаол ишлатишни талаб қилишига эътибор қаратган. Тамаки ишлаб чиқариш кичик фермер хўжалик шароитида амалга оширилганда, деҳқонлар ва уларнинг оила аъзолари соғлиғига бир қатор салбий таъсирлар кузатилган.
Ўзбекистон учун янги «Виржиния» нави рентабеллик даражасидан бир неча баравар паст ҳосилни, шунингдек, никотин, смола ва бошқа моддалар таркибидаги ўта беқарор кўрсаткичларни намоён этган.
«Тамаки етиштириш учун ер майдони дуккакли ва ем-хашак экинлари (беда) билан алмаштириб экиш керак, акс ҳолда ер тезда унумдорлигини йўқотади, ҳосил бера олмайди ва узоқ ҳамда қимматга тушадиган қайта тиклашни талаб қилади. Бироқ, дуккакли ва озуқавий экинларни етиштириш (масалан, чорва учун беда) бўйича бозор ёки тажриба мавжуд эмас. Чорвачилик учун барча ишлаб чиқариш занжирини қуриш керак бўлади», дейди муаллифлар.
