Қуёшли даштда қурилаётган фотоэлектрстанция: у 100 минг хонадонни ток билан таъминлайди

Самарқанд вилояти Нуробод туманида Франция компанияси инвестицияси асосида 100 MW қувватга эга қуёш электрстанцияси барпо этилмоқда. Хўш у қандай шартлар асосида қурилмоқда ва ишлаш принципи қанақа?

Kun.uz мухбири ушбу масканда бўлиб, ишларнинг кетиши ва қуёш электрстанцияси қандай ишлашига гувоҳ бўлди.

Бу Ўзбекистоннинг қуёш нурларини электр энергияга айлантириб берувчи иккинчи фотоэлектрстанциясидир. Юртимизда илк фотоэлектрстанция БААнинг «Masdar» компанияси томонидан Навоий вилоятида қуриб, фойдаланишга топширилган эди.

Навоийдаги илк хусусий фотоэлектрстанциянинг очилиш маросимида президент Ш.Мирзиёев 2025 йилгача Ўзбекистонда камида 50 фоиз электр энергиясини хусусий электрстанцияларида ишлаб чиқариш учун барча имкониятлар яратиб берилишини айтган эди.

Энергетика вазири Алишер Султонов эса 2030 йилга қадар қўшимча энергия қувватларини яратиш ҳисобига умумий ишлаб чиқариладиган электр энергияси ҳажми 25 фоизга етказилиши, электр энергиясини ишлаб чиқариш учун табиий газ сарфини 16,5 млрд куб метрдан 12,1 млрд куб метргача камайтириш режалаштирилаётганини таъкидлаган эди.

Самарқанддаги фотоэлектрстанция ҳам президент Ш.Мирзиёевнинг Франция Республикасига қилган расмий ташрифи самараси ўлароқ юзага келди. Франциянинг «Total Eren» компанияси 100 миллион АҚШ доллари миқдорида инвестиция киритиб, станцияни барпо этмоқда.

Иккинчи ФЭС учун танланган маскан Самарқанд шаҳридан кўра Навоий ва Косон шаҳарларига яқинроқ — у Нуробод туманининг олис гўшаларида қурилмоқда. Бу ер бежизга танланмаган. Чўл-дашт ҳудуди ниҳоятда текис, йил бўйи қуёшли кунлари ҳам кўп бўлади. Боз устига, танланган жой магистрал электр тармоқларига ҳам яқин.

Франциялик мутахассис Жорж Жозеф Диаб ўзи бошчилигида маҳаллий 400 дан зиёд ишчилар меҳнати билан барпо этилаётган замонавий электрстанциянинг ўзига хос жиҳатлари ҳақида шундай деди:

«Ушбу станциямиздаги ўрнатилаётган модуллар уникал ҳисобланади. Хитойда ишлаб чиқарилган бу модуллар икки томонли. Уларнинг ҳам олд, ҳам орқа тарафи ишлайди. Яъни ҳар икки томони ҳам бир вақтнинг ўзида энергияни жамғара олади.

Модуллар трекерларга ўрнатилган, улар осмондаги қуёшнинг ҳаракатига қараб бурилади. Панеллар эрталаб қуёшни шарқда кутиб олиб, ҳар 15 дақиқада бурилиб, кечқурун ғарбга кузатиб қўяди.

Станциямизда 18 та нимстанция бор. Улар электр энергиясини тўплайди ва бош нимстанцияга узатади. Бош нимстанция юқориволтли нимстанцияга узатади. У ерда кучланиш 220 киловолтга айлантирилиб, республика магистрал тармоғига уланади», - деди Жорж Жозеф Диаб.

Энергетика вазирлиги Қайта тикланувчи энергия манбалари бошқармаси бошлиғи Абдуллажон Отабоев станция 350 гектар майдонда қурилаётганини айтди. Энергетика вазирлиги «Total Eren» компанияси томонидан ишлаб чиқарилган электр энергиясини 25 йил давомида харид қилиш кафолатини олган.

Таққослаш учун ушбу ФЭСда бир йилда ишлаб чиқариладиган электр энергияси иссиқлик электрстанцияларида ишлаб чиқарилганида тахминан 75 миллион метр куб табиий газ сарфланган бўлар эди. ФЭС 100 мингта хонадонни кунлик электр энергияси билан таъминлай олиш қувватига эга.

Дарҳақиқат, икки томонлама панелнинг ишлаш самарадорлиги юқори. Чунки панелларнинг қуёшга қараган тарафи билан бир қаторда, унинг орқа томони ҳам ёруғлик энергиясини электр энергиясига генерация қила олади.

Франция компанияси аввал Қозоғистонда иккита мана шундай қуёш электр станцияси барпо этган. Ўзбекистондаги лойиҳа улар учун биринчиси. Бу ерда қозоғистонлик мутахассислар ҳам ишлашмоқда.

100 фоиз чет эл инвестицияси тикилиб, 353 гектар майдонда барпо этилаётган станцияда панеллар ўрнатилмоқда. Бу ерда панелларнинг умумий сони 295 мингдан зиёдни ташкил қилади. Станцияда электр энергияси тўпланмайди, генерация қилинган заҳоти дарҳол истеъмолчиларга етказиб берилади. Яъни станция фақат кундуз куни ишлайди.

Нурободдаги фотоэлектрстанция битай деб қолган ва у яқин кунлар ичида истеъмолчиларга ток узата бошлайди.

Бу Самарқанд вилоятида қуриладиган қуёш электр станцияларининг биринчиси. 2023 йил якунига қадар Каттақўрғон туманида Бирлашган Араб Амирликларининг «Masdar» компанияси томонидан қуввати 220 MW бўлган иккинчи йирик қуёш фотоэлектрстанцияси қурилиб, ишга туширилади.

Нурободда қурилаётган ФЭСдан фарқли ўлароқ, Каттақўрғонда Амирликлар томонидан қуриладиган қуёш станцияси электр энергиясини аккумуляторларга тўплаб, тунда ҳам истеъмолчиларга узата олиш қобилиятига эга бўлади.

Аввалроқ 2023 йилнинг якунига қадар Сурхондарё, Жиззах, Самарқанд ва Навоий вилоятларида 4 та қуёш фотоэлектрстанциялари ишга туширилиши хабар қилинган эди. Лойиҳаларнинг учтаси БААнинг «Masdar», биттаси Нидерландиянинг «Phanes Energy Holding III B.V.» компанияси томонидан амалга оширилади.

Шуҳрат Шокиржонов, Kun.uz мухбири
Монтаж устаси: Фахриддин Ҳотамов