Кераксиз бўлиб қолиш хавфи
Аслида дунё бозоридан чиқиб кетган корпорациялар талайгина. 2000 йилдан буён АҚШнинг энг йирик 500 компанияларидан (Fortune 500) 52 фоизи касодга учраган. Бунинг асосий сабаби замон шиддатидир, технологик тараққиёт туфайли кўплаб бизнеслар кераги бўлмай қолаётганидир.
Бугун уйдан ёки иш жойингиздан чиқмай туриб тўловларни амалга ошириш, солиқларни тўлаш, пул ўтказмаларини амалга ошириш ва ҳатто кредит олиш имкони бор. Бу смартфон, соат ва компьютерларимиз орқали финтехлар (FinTech), яъни молия соҳасидаги технологик продуктлар ёрдамида амалга оширилади. Хўш, бу катта молиявий муассасалар ва банклар келажагига қандай хавф солади?
Ўтган ҳафта соҳа вакилларини IT Park Тошкент филиалида тўплаган Ўзбекистон финтех ассоциацияси раҳбари Наргис Дўстматова бу жуда долзарб масала эканига ишонади. Британияда таҳсил олиб, у ердаги глобал компанияларда тажриба тўплаган, Ҳарвард ва Оксфорд университетларининг executive (бошқарув) олий курсларини тамомлаган Дўстматова 2018 йилда ватанга қайтган. Финтех соҳасидаги муаммоларга дуч келавергач, ўзи шу йўналишдаги касаба уюшмасига асос солган. Марказий банк билан яқин ҳамкорликда қонунчиликни янгилаш, конференция ва малака ошириш тадбирларини ўтказиш бўйича ишлаётган ушбу нодавлат нотижорат ташкилоти бир ёшга тўлиб улгурмади. Аммо унга 18 та компания аъзо бўлди. «Финтех банкларнинг рақобатчиси эмас, балки, бу уларнинг келажакдаги шакли», – дейду у. «Келаётган йиллардаги даромади ва бозордаги ўрни ҳақида қайғурган ҳар бир банк инновацияларни татбиқ қилиши шарт».
«Монополиялар тугатилиб, рақобатга, ҳақиқий бозор муносабатларига йўл очилган жамиятларда катта компаниялар тирик қолишга уриниб, инновациялар қилишга мажбур бўлади», – деб таъкидлайди финтех уюшма йиғилишига спикер сифатида таклиф қилинган БМТ ТД вакили Усмон Раҳимжонов. Стартап ва инновацион бизнесни қўллаб-қувватловчи дастурларни юритаётган Раҳимжонов Қозоғистоннинг бу йўналишда минтақада етакчи эканини урғулайди.
Албатта, Ўзбекистон ҳукумати банкларни хусусийлаштириш ҳақида гапираётган реалликда улардаги корпоратив инновациялар кундан кунга каттароқ аҳамият касб этиб бориши муқаррар.
Корпоратив инновацияларни жорий этишдаги тўсиқ ва муаммолар
Компания катталашгач, у ерда кўп қаватли иерархия ва мураккаб ички коммуникация пайдо бўлиб, ўзгаришларни бошқариш ҳам секин, ҳам муаммоли бўлади. Масалан, 1985 йилда АҚШда очилган Blockbuster компанияси фильмлар ва видеоўйинларни компакт дискларда ижарага бериш билан шуғулланган. Ўз фаолияти чўққиси бўлмиш 2004 йилда 9000 дан ортиқ савдо нуқталарида 85 мингга яқин ишчилари бўлган ушбу гигант компания 2010 йилга келиб касод бўлганини эълон қилган.
