Биринчи учрашув – бу Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигининг ташқи ишлар вазирлари кенгашининг йиғилиши эди. Маълумки, МДҲ доирасида жуда кўплаб ҳамкорлик ва мулоқот форматлари бор. МДҲ давлат раҳбарлари кенгаши, бош вазирлари кенгаши, ташқи ишлар вазирлари кенгаши ва ҳ.к.
МДҲ ташқи ишлари вазирларининг охирги кенгаш учрашуви ўтган 2022 йилнинг октябр ойида, қўшни Қозоғистон пойтахти Остонада бўлиб ўтган эди. МДҲ – бу собиқ СССРдан кейинги “тинч ажрашиш учун” тузилган ташкилотлардан бири ҳисобланади.
Самарқандга, МДҲ ташқи ишлар вазирлари кенгашида қатнашиш учун 9 давлат хорижий вазирлари тўпланишди, бу – Ўзбекистон, Арманистон, Беларус, Озарбойжон, Россия, Тожикистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Қозоғистон.
Украина, Грузия ва Молдова ташқи ишлар вазирлари бу кенгашда иштирок этишмайди. Грузия расман МДҲдан чиқиб кетганига анча бўлди. Молдова ва Украина кўп йиллардан бери МДҲдан узоқлашмоқда.
Иккинчи форум – бу Марказий Осиё ва Россия Федерацияси ташқи ишлар вазирларининг мулоқот йиғилиши бўлди.
Кейинги, учинчи муҳим учрашув – бу Афғонистонга қўшни бўлган давлатлар Ташқи ишлари вазирларининг йиғилиши. Самарқандда Афғонистон қўшниларининг 4-учрашуви бўлиб ўтди.
Бу формат 2021 йил сентябрь ойидан буён мавжуд. Унинг иштирокчилари – Россия Федерацияси, Хитой Халқ Республикаси, Эрон Ислом Республикаси, Покистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистондир.
Афғонистон бўйича учрашувдан сўнг ташқи ишлар вазирлари баёнот ҳам тарқатишган. Баёнотда Афғонистондаги мураккаб вазият АҚШ зиммасига юклатилган. АҚШ ва унинг НАТО доирасидаги иттифоқчиларининг Афғонистонда 2001-21 йилларда олиб борган ҳарбий операцияси “муваффақиятсиз эксперимент” деб аталган.
Самарқанддаги ушбу учрашувлар, дунё геосиёсатида юз бераётган катта воқеалар ва ўзгаришлар фонида кечмоқда. Россия-Украина уруши, расмий Москванинг глобал вазиятини анча мураккаблаштирди. Россияга қарши ғарб санкциялари Москвани шарққа ва жанубга юзланишга мажбур қилди.
АҚШ ва Хитой ўртасидаги зиддиятлар ҳам кучайиб, чигаллашиб бормоқда. Хитой, Россия ва Эрон – бу учала давлат ҳам Самарқанддаги учрашувларда қатнашди, улар – АҚШнинг энг кўзга кўринган оппонентлари ёки душманлари. Дунё иқтисодиётида доллардан воз кечиш жараёни тезлашди. Бу жараёнга ҳаттоки Саудия ва унинг араб иттифоқчилари, Франция, Бразилия ва бошқа давлатлар ҳам қўшилмоқда.
