БРИКС (BRICS) – бу унга аъзо беш давлатнинг бош ҳарфлари йиғиндиси ҳисобланади. Бу Бразилия, Россия Федерацияси, Ҳиндистон, Хитой Халқ Республикаси ҳамда Жанубий Африка Республикасидир.
2009 йилда тузилган БРИКС 2024 йилнинг январ ойидан яна 5 та янги аъзо билан, кенгайди. Янги аъзолар – Саудия Арабистони, Миср Араб Республикаси, Бирлашган Араб Амирликлари, Эфиопия ва Эрон Ислом Республикаларидир. Аввалига бу рўйхатда ҳам бўлишига келишилган эди, лекин мамлакатнинг янги президенти Хавьер Милей БРИКСга кириш ниятидан воз кечди, у АҚШ билан яқинлашиш ниятида.
Кремлга яқин сиёсатчилар, экспертлар БРИКСни “ғарбдан мустақил ёки ғарбга қарши дунё аксариятининг энг йирик тимсоли” дейишади. Дунёнинг бошқа маслакатларида эса, “дунё аксарияти” (мировое большинство) деган атама эмас, кўпроқ “глобал жануб” деган атамани ишлатишади. Моҳиятан “дунё аксарияти” (яъни ғарбга кирмаган ва унинг ҳокимиятидан норози бўлган кўпчилик давлатлар ва халқлар) ва “глобал жануб” – битта тушунча.
Глобал жануб – бу асосан жанубда жойлашган, лекин геосиёсий жиҳатдан Россия каби шимол давлати ва шарқий ҳисобланмиш Хитой Халқ Республикаси ҳам кирувчи, араб давлатлари, Осиё ва Африка давлатлари, Эрон ва ҳатто Туркияни ҳам назарда тутувчи геосиёсий конструкция.
Бугун “глобал жануб”нинг энг қудратли лидерлари, булар – ХХР ва РФ. Бу давлатларнинг пировард мақсади – дунё қудратини ўзгартириш, АҚШ салоҳиятини пасайтириш ва имкон бўлса, демонтаж қилиш ҳамда ўзларининг ўйин қоидаларини янги тартибот сифатида ўрнатишдир.
Шу январда нафақат янги беш давлат БРИКСга яъзо бўлди, балки ташкилотга раислик РФга ўтди. Бугун россиялик сиёсатчилар ва экспертлар Россиянинг БРИКС йўналишидаги энг асосий вазифаси – ушбу ташкилот ичидаги зиддиятни бартараф қилиш демоқда. Қандай зиддият?
БРИКС ичидаги энг катта геосиёсий зиддият – бу унинг Хитой ва Ҳиндистон ўртасида шаклланган ашаддий рақобат, вақти-вақти билан, душманлик кайфиятидир. Ҳиндистон ўзида Хитойга қарши мухолифат кўради. Ҳиндистон, мана кўп ўн йилликларки, Хитойга қарши қуролланиб, сиёсий фаолият олиб боради. 3400 километрлик ҳинд-хитой чегарасининг тахминан 65 фоиз қисмини икки томон ҳам тан олмайди, яъни умумий чегаранинг катта қисми баҳсли ҳисобланади.
Ҳиндистон Хитойга қарши жиддий қуролланиб, бошқа давлатлар билан ҳарбий-ўқув машқларини ўтказиб келади. Хитойга қарши фаолият олиб борадиган кўплаб сепаратчи гуруҳлар, жумладан, “қувғиндаги Тибет ҳукумати” ҳам Ҳиндистонда ўтиради.
