Ўзбекистон ўзи билан бир хил рейтингга эга давлатлардан қонун устуворлиги борасида ортда қолмоқда — Moody’s

Халқаро агентлик давлат корхоналарини муваффақиятли хусусийлаштириш иқтисодий самарадорлик ва рақобатни оширишини қайд этган.

“Биз хусусийлаштириш суръати пастлигича қолишини, жараён босқичма-босқич бўлишини тахмин қиляпмиз, чунки мураккаб ташқи шароитлар ва АҚШнинг савдо сиёсати атрофидаги глобал ноаниқлик муносиб стратегик инвесторларнинг қизиқишини камайтириши мумкин. Давлат корхоналарининг корпоратив бошқаруви ва операцион самарадорлигини ошириш ҳам хусусийлаштиришни кечиктириши мумкин”, – дея қайд этган таҳлилчилар.

Тасдиқланган рейтинг учун асослар

Moody’s Ўзбекистонга Ba3 рейтинги берганини ижобий макроиқтисодий кўрсаткичлар ва нисбатан паст қарз юки билан изоҳлаган.

“Давлат қарзининг асосий қисми хорижий валютада бўлса-да, қарзларнинг катта қисми имтиёзли экани туфайли давлатнинг янги қарз олиш учун имкониятлари жуда юқори.

Шу билан бирга, кенг маънодаги давлат қарзи – давлат корхоналари томонидан давлат кафолатисиз олинган қарзлар ва ҳукуматнинг давлат-хусусий шериклик бўйича мажбуриятлари ошиб бормоқда. Сўнгги йилларда йирик давлат корхоналари молиялаштириш манбаларини диверсификация қилиш ва эҳтимолий хусусийлаштириш олдидан бозор берадиган баҳони аниқлаш асносида, ташқи молиявий маблағларни жалб қилишни кўпайтирди. ДХШ мажбуриятлари 2024 йилда ЯИМнинг 27 фоизига етди, бу мажбуриятлар асосан энергетика ва инфратузилма лойиҳалари билан боғлиқ. Биз кенг маънодаги давлат қарзи кейинги 2-3 йилда ўсиб боришини ва шартли жавобгарлик хавфи юзага келишини тахмин қиляпмиз.

Шу билан бирга, ҳукумат давлат корхоналари ва ДХШлардан келиб чиқадиган шартли мажбуриятлар учун рискларни баҳолаш тизимини такомиллаштиришни давом эттирмоқда. Масалан, яқинда 2025 йилда янги ДХШ лойиҳалари бўйича давлат оладиган мажбуриятлар қиймати 6,5 млрд АҚШ долларидан ошмаслиги эълон қилинди. Бундан ташқари, барча давлат корхоналаридан ташқи молиялаштириш учун ҳукумат рухсатини олиши талаб этилмоқда, бу эса хорижий валютадаги мажбуриятларнинг тез ўсишини мўтадиллаштиришга ёрдам беради. Ўсиб бораётган шартли жавобгарлик хавфи қисман мамлакатнинг суверен бойлик фонди – Тикланиш ва тараққиёт жамғармасидаги муҳим активлар ҳисобидан юмшатилади”, – дейилади ҳисоботда.

Қайд этилишича, Ba3 рейтинги – Ўзбекистонда аҳоли жон бошига даромаднинг пастлиги, мамлакатнинг рақобатдошлилиги етарли эмаслиги ва институтларнинг заифлигини ҳам акс эттиради.

“Масалан, юқори даражадаги долларлашув, банклараро бозор операцияларининг чеклангани ва ички капитал бозорларининг саёзлиги – пул-кредит сиёсатининг трансмиссия механизмини чеклаб туради. Институционал ва бошқарув кўрсаткичлари бироз яхшиланган бўлса-да, Ўзбекистон овоз бериш, ҳисобдорлик, қонун устуворлиги ва коррупцияни чеклаш каби йўналишларда худди шундай Ba3 рейтингига эга мамлакатлардан ортда қолишда давом этмоқда.

Рейтинг, шунингдек, йирик давлат корхоналарини хусусийлаштириш бўйича янада мураккаб ислоҳотлар қандайдир иқтисодий ва ижтимоий харажатларга олиб келиши мумкин бўлган ўртача сиёсий хавфни ҳам кўрсатади. Бу эса вақт ўтиши билан тараққиётни сусайтириши ва бизнес муҳитидаги ноаниқликни ошириши мумкин.

Халқаро жабҳада Россиянинг Украинага бостириб кириши ҳамда Россиянинг Европа ва МДҲдаги таъсирининг потенциал кенгайиши геосиёсий хавфни ошириб, Марказий Осиё ва ундан ташқарида сиёсий иттифоқларнинг ўзгариши эҳтимоларини ўртага чиқарди. Ўзбекистон, Россия билан мустаҳкам алоқаларга эга бўлишига қарамай, можаро бошланганидан бери нейтрал позицияни эгаллашга интилди”, – дея таъкидлаган халқаро кузатувчилар.

Рейтингни ошириш ёки туширишга олиб келиши мумкин бўлган омиллар

Moody’s таҳлилчиларига кўра, Ўзбекистондаги ислоҳотлар сиёсий самарадорлик ва институтлар сифатининг ошишига олиб келади деган ишонч кучайса, мамлакатнинг суверен рейтинги оширилиши мумкин.

Иқтисодиётда рақобат муҳитининг кучайиши, давлат иштирокидаги йирик компаниялар ва банкларнинг хусусийлаштирилиши, шу билан бирга фискал барқарорлик сақланиб, ижтимоий харажатлар кескин ошишининг олдини олиш ҳам суверен рейтингни оширишга хизмат қилади.

Кутилма “ижобий” деб тасдиқлангани боис, Ўзбекистоннинг суверен рейтинги яқин келажакда пасайиши эҳтимоли жуда кам. Агар иқтисодий ислоҳотлардан жиддий оғиш кузатилса, Moody’s Ўзбекистон рейтинги бўйича прогнозни “ижобий”дан “барқарор”га қайтариши мумкин. Бундай оғиш ички сиёсий ёки ижтимоий босимлар билан боғлиқ равишда келиб чиқиши мумкин.

Рейтингни пасайтиришга ундовчи омиллардан яна бири – давлат компаниялари ва ДХШ мажбуриятлари бўйича фискал муаммоларнинг юзага келиши эҳтимоли билан боғлиқ. Риск уйғотиши мумкин бўлган ташқи омиллар қандай шаклда бўлиши мумкинлигини эса олдиндан айтиб бўлмайди.