Қизамиқ, қуш гриппи, Mpox: мутахассис 2026 йилда хавф туғдириши мумкин бўлган вируслардан огоҳлантирди

Фото

Вируслар географияси ўзгариб бормоқда: илгари фақат айрим ҳудудларда учраган инфекциялар энди бутунлай бошқа минтақаларда ҳам қайд этилмоқда. Инфекцион касалликлар бўйича шифокор ва тадқиқотчи Патрик Жексон мазкур йилда айнан қайси вируслар кенг тарқалиши, уларнинг жамоат саломатлиги учун эҳтимолий хавфлари ҳақида маълумот берди.

Қуш гриппи (A турдаги грипп, H5N1)

A турдаги грипп вируслари одамларда ҳам, кўплаб ҳайвонларда ҳам учрайди ва жуда тез мутацияланади. 2009 йилда айнан шу турдаги вирус ҳисобланган H1N1 глобал пандемияни юзага келтирган ва биринчи йилдаёқ дунё бўйлаб 280 мингдан ортиқ одамнинг ҳаётига зомин бўлган. Ушбу вирус “чўчқа гриппи” номи билан танилган ва дастлаб Мексикада чўчқаларда аниқланган.

Чўчқа гриппи тажрибаси бугун қуш гриппи билан боғлиқ хавотирларни кучайтирмоқда. Чунки A турдаги грипп вируслари ҳайвонлардан одамларга ўтиш, бир-бири билан аралашиб, янги ва янада хавфли шаклларни ҳосил қилиш хусусиятига эга.

Шу сабабли, сўнгги йилларда мутахассислар H5N1 қуш гриппи вирусига алоҳида эътибор қаратмоқда. Мазкур вирус билан ҳасталаниш илк бор 1997 йилда Хитойнинг жанубидаги одамларда кузатилган. Ёввойи қушлар орқали у турли давлатларга тарқалган. 2024 йилда эса АҚШда илк бор сут соғиб олинадиган қорамолларда тарқалиб, бир нечта штатларга ёйилиб кетган.

Вируснинг қушлардан қорамол каби сутэмизувчиларга ўтиши мутахассисларни жиддий хавотирга солмоқда. Чунки бу ҳолат 2009 йилдаги чўчқа гриппи сценарийси такрорланиши мумкинлигини эслатади. Тадқиқотларга кўра, ҳозирга қадар сигирдан инсонига юқиш ҳолатлари ҳам қайд этилган.

Инфекцион касалликлар бўйича шифокор Патрик Жексоннинг маълум қилишича, 2026 йилда олимлар H5N1 вирусининг одамдан одамга юқиш босқичига ўтган-ўтмаганини синчиклаб текширади. Агар вирус бу босқичга етса, у чўчқа гриппи сингари янги глобал пандемияга сабаб бўлиши мумкин. Айни вақтда мавжуд грипп вакциналари H5N1дан тўлиқ ҳимоя қилмайди, мутахассислар айнан ушбу вирусга қарши янги вакциналар устида иш олиб бормоқда.

Mpox

Аввал “маймунчечак” номи билан танилган mpox вируси 1950 йилларда илк бор қайд этилган. У асосан кемирувчилар орасида тарқалади ва вақти-вақти билан одамларга юқади. Mpox чечак вирусига ўхшаш бўлиб, иситма ва бир неча ҳафта давом этувчи оғриқли тошмалар билан кечади.

Вируснинг икки асосий тури мавжуд: нисбатан оғир кечадиган I клад ва енгилроқ II клад. Mpoxга қарши вакцина мавжуд, бироқ самарали даволаш усуллари йўқ.

2022 йилда II клад mpox глобал миқёсда тарқалиб, илгари бу вирус қайд этилмаган 100 дан ортиқ мамлакатга етиб борган. Тарқалиш яқин жисмоний, жумладан, жинсий алоқа орқали юз берган. 2024 йилдан буён Марказий Африкада I клад mpox ҳолатлари кўпайган. 2025 йил августидан бошлаб АҚШда I клад mpoxнинг тўртта ҳолати аниқланган, жумладан, Африкага сафар қилмаган шахсларда ҳам. 2026 йилда mpox қандай ривожланиши ҳозирча аниқ эмас.

Oropouche

Мазкур вирус ҳашаротлар орқали юқади. У 1950 йилларда Тринидад оролида аниқланган. Вирус чивинлар ва жуда майда чақадиган пашшалар, яъни кўз илғамас ҳашаротлар орқали юқади. Касаллик иситма, бош ва мушак оғриқлари билан кечади, айрим ҳолларда ҳолсизлик бир неча ҳафта давом этиши мумкин. Баъзан касаллик тузалганидан кейин қайталанади.

Вирусга қарши махсус даволаш усули ёки вакцина мавжуд эмас. Авваллари инфекция тарқалиши фақат Амазон ҳудуди билан чекланган эди. Бироқ 2000 йиллардан бошлаб Жанубий Америка, Марказий Америка ва Кариб ҳавзасида ҳам ҳолатлар аниқлана бошлади. АҚШда эса кўпроқ хориждан қайтган сайёҳларда учрамоқда.

2026 йилда Oropouche вируси Америкага саёҳат қилувчилар учун хавф туғдириши мумкин. Вирусни ташувчи ҳашаротлар Шимолий ва Жанубий Америка, жумладан, АҚШнинг жануби-шарқий ҳудудларида ҳам мавжуд.

Бошқа вирусли хавфлар

2026 йилда инсон саломатлиги учун хавф солиши мумкин бўлган вируслар сони кам эмас. Улардан бири чикунгуя вируси. Мазкур вирус чивинлар орқали юқади ва сўнгги йилларда турли минтақаларда тез тарқалмоқда. У, айниқса, тропик ва субтропик ҳудудларга саёҳат қилаётганлар учун хавфли саналади. Айрим мамлакатларда ушбу вирусга қарши эмланиш тавсия этилмоқда.

Бундан ташқари, эмлаш даражаси пасайиб бораётгани фонида АҚШда ҳам, дунёнинг бошқа ҳудудларида ҳам қизамиқ касаллиги ҳолатлари кўпаймоқда. Қизамиқ юқори даражада юқумли бўлиб, эмланмаган болалар ва катталар учун жиддий асоратларни юзага келтириши мумкин.

Яна бир хавотирли ҳолат – ОИВ (HIV) инфекциясининг қайта кучайиш эҳтимоли. Мутахассислар буни айрим ҳудудларда халқаро молиявий ва тиббий ёрдам дастурларининг узилиши билан изоҳламоқда. Даволаш ва профилактика дастурлари издан чиқса, вируснинг кенг миқёсда тарқалиш хавфи ортади.

Вируслар кўпинча ҳайвонлардан одамларга ўтади ёки иқлим ва экологик ўзгаришлар сабаб янги ҳудудларда пайдо бўлади. Мутахассислар бундай хавфларнинг олдини олиш учун доимий эпидемиологик назоратни кучайтириш, янги вакциналар ва самарали даволаш усулларини ишлаб чиқиш лозимлигини айтмоқда.