1,7 миллион зиёратчи ва ақлли бошқарув. Ҳаж-2026 якунлари

2026 йил 27 май куни бутун дунё бўйлаб Қурбон Ҳайити нишонланди. Шу боис май ойининг якуни билан– жорий Ҳаж мавсуми ҳам ниҳояси етди. Саудия Арабистони расмийларининг маълум қилишича, ушбу мавсум оломонни бошқариш, технологик интеграция ва жамоат саломатлиги соҳасида глобал мезон бўладиган даражада намунали ташкил қилинган.

Ҳаж мавсуми рақамларда

Саудия Арабистони Статистика бош бошқармаси (GASTAT) маълумотларга кўра, 2026 йилда 165 давлатдан 1 миллион 707 минг 301 нафар зиёратчи Ҳаж амалларини адо этди. Бу 2025 йилга нисбатан 2,04 фоизга кўпдир.

Ундан, турли чегара назорат пунктлари орқали келган халқаро зиёратчилар сони 1 минг 546 мингдан кўпроқ бўлса, маҳаллий зиёратчилар — яъни Саудия фуқаролари ва резидентлари сони 160 минг 646 нафарга етди.

Халқаро зиёратчиларнинг келиш йўналишлари асосан ҳаво йўллар орқали амалга оширилди:

• Ҳаво йўллари (аэропортлар) орқали: 1 485 729 нафар

• Қуруқликдаги йўллар (чегара постлари) орқали: 54 429 нафар

• Денгиз йўллари (портлар) орқали: 6 497 нафар

Барча зиёратчилар 893 минг нафари эркаклар, қарийб 814 минг нафари эса аёллардан иборат бўлди.

Саудия қироли Абдулазиз Ал-Сауд — икки муқаддас масжид ходими томонидан 2500 нафар халқаро зиёратчилар «Ҳаж, Умра ва зиёрат дастури» доирасида бепул зиёратни амалга оширди.

Саудия давлат ОАВига кўра, 44 минг зиёд Ямандаги кўчирилганлар ва қочқинлар ҳам алоҳида даcтур доирасида Ҳаж амалларини бажарган. Ватанига қайтаётган зиёратчиларга 80 та тилга таржима қилинган 1,9 миллион дона муқаддас Қуръони Карим нусхалари топширилди.

Ҳозирча зиёратчиларнинг давлатлар бўйича тақсимоти юзасидан расмий статистика эълон қилинмаган. Шунга қарамай, айтиш мумкинки, аҳоли сонига қараб ажратиладиган энг кўп Ҳаж квоталари — Индонезия (200 мингдан ортиқ зиёратчи), Ҳиндистон ва Покистон (иккаласида 170 минг атрофида), шунингдек, Бангладеш, Миср ва Туркия каби давлатларга берилади.

Зиёратчиларга хизмат

Саудия Арабистони соғлиқни сақлаш сектори Ҳаж мавсумида зиёратчиларга 2,5 миллиондан ортиқ хизмат кўрсатди. Бунда мураккаб жарроҳлик амалиётлари учун тиббий робототехника, дори-дармонларни тезкор етказиб бериш учун дронлар ҳамда юқори хавф гуруҳидаги зиёратчиларни масофадан туриб кузатиш учун ақлли соатлар каби инновациялардан фойдаланилди.

Хусусан, Ҳаж давомида тиббий роботлар кўмагида 410 мураккаб жарроҳлик амалиётлари амалга оширилган, уларнинг 33 та очиқ юрак операцияси.

Сунъий интеллект асосида ишлайдиган «SAWAHER» платформаси 16 та алгоритм ва 5000 та камера ёрдамида 1,7 миллионлик оломон оқимини бошқарди.

Қироллик таъминот занжири барқарорлигини сақлаш учун 712 миллиондан ортиқ озиқ-овқат ва ичимликлар маҳсулотларини етказиб берди. Мавсумдан кейин 22 минг нафар ходим Макка ва муқаддас қадамжолардан 266 000 тоннадан ортиқ чиқиндини олиб чиққан.

Ҳаждан кейинги ишлар ва чиқинди муаммоси

Ҳаж мавсуми якунланиб, зиёратчилар Макка, Мино, Арафот ва Муздалифани тарк этаётган бир пайтда, Саудия расмийлари йирик операцияни бошлайди.

Минода вақтинчалик иншоотлар кўздан кечирилади, таъмирланади, қисмларга ажратилади ёки қайта фойдаланиш учун сақлашга қўйилади. Ҳаждан кейинги операциялар мавсум давомидаги юқори эксплуатация талаби туфайли юклама тушган йўллар, туннеллар, сув тизимлари, электр тармоқлари ва совитиш инфратузилмасини текширишни ҳам ўз ичига олади.

Чиқиндиларни бошқариш — Ҳаждан кейинги энг катта муаммолардан биридир. Чиқиндиларни бошқариш миллий маркази расмийсига кўра, зиёрат давомида бир неча турдаги чиқиндилар, жумладан, қаттиқ маиший чиқиндилар, тиббий чиқиндилар, қушхона чиқиндилари ва қурбонлик лойиҳаси чиқиндилари ҳосил бўлади.

Энг катта муаммо — қисқа вақт ичида ҳосил бўладиган чиқиндилар миқдорининг кескин ортишидир. Баъзида, айрим хизмат кўрсатувчи провайдерлар қоидаларга риоя қилмаслиги ҳам кузатилади. Шунга қарамай, қироллик расмийлари «барқарор ечимларга ҳисса қўшиш учун» хусусий секторга кўпроқ имкониятлар беришга ҳаракат қилмоқда.

Умуман олганда Ҳаждан кейин – йил давомида муқаддас қадамжоларни келаси мавсумга тайёрлаш узлуксиз давом этади.

Минглаб ноқонуний зиёратчилар

Саудия Арабистони хавфсизлик идоралари 21 майдан 27 майгача жами 8 минг 90 нафар ноқонуний резидентни қўлга олди. Қўлга олинганларнинг 4,2 минг нафари яшаш (Иқомат) қонунчилигини бузганлар, 2,6 минг нафари чегара хавфсизлиги қонунчилигини бузганлар ва 1,1 минг нафари меҳнат қонунчилигини бузганлар.

Шунингдек, рейд тадбирлари давомида жами 7 466 нафар ноқонуний резидент мамлакатдан депортация қилинган. 14,4 минг киши қайтиш ҳужжатларини олиш учун ўз мамлакатларининг дипломатик ваколатхоналарига юборилган.

Қироллик чегарасини ноқонуний равишда кесиб ўтишга уринган вақтда жами 1,1 минг киши қўлга олинган. Уларнинг 25 фоизи Яман, 68 фоизи Эфиопия фуқаролари. Ноқонуний зиёратчиларни транспорт билан таъминлаш, уларга бошпана бериш ва ишга жойлаштириш билан шуғулланган 13 нафар шахс ҳам қўлга олинди.

Аввалроқ, Саудия ички ишлар вазирлиги Қиролликка ноқонуний киришига шароит яратган, уларни мамлакат ҳудудида ташиган, бошпана ёки ҳар қандай бошқа ёрдам ва хизматлар кўрсатган ҳар қандай кимса 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш ва 1 миллион риёлгача жарима ҳақида маълум қилганди.

Янги Умра мавсуми

Саудия Арабистони 2026 йил 31 майдан бошлаб янги мавсум учун Умра визаларини беришни бошлади. Ҳаж ва Умра вазирлиги эълон қилган Умра мавсумининг янги тақвимига кўра, зиёратчилар 1 июндан Маккага кириши ва «Nusuk» иловаси орқали Умра рухсатномасини олиши мумкин.

Бу мавсумдаги Умра визаларини беришнинг охирги куни 2027 йил 9 март куни тугайди. 2027 йил 7 апрелдан кейин келаси учун Ҳаж мавсумига тайёргарлик бошланади.