Космик саноат учун энг муҳим хомашёни қайси давлатлар ишлаб чиқаради?

Visual Capitalist томонидан тайёрланган таҳлилда замонавий космик саноат учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган саккиз турдаги стратегик хомашёнинг энг йирик ишлаб чиқарувчилари келтирилган.

Таҳлилчилар таъкидлашича, ракета ташувчилар, сунъий йўлдошлар, космик кемалар ва бошқа аэрокосмик техникаларни ишлаб чиқаришда ноёб металлар, минераллар, саноат газлари ва ёқилғининг аҳамияти йил сайин ортиб бормоқда.

Хитой тўртта асосий ресурс бўйича мутлақ етакчи
Маълумотларга кўра, Хитой саккизта стратегик материалнинг тўрттаси бўйича дунёда биринчи ўринни эгаллайди.

Жумладан, мамлакат:

галлийнинг 99 фоизини;
графитнинг 78 фоизини;
титаннинг 70 фоизини;
ноёб ер элементларининг 69 фоизини ишлаб чиқаради.

Бу материаллар космик саноатнинг деярли барча йўналишларида қўлланилади. Нодир ер элементлари сунъий йўлдошлар учун кучли доимий магнитлар ишлаб чиқаришда, галлий яримўтказгичлар ва юқори самарали қуёш панелларида, графит ракета конструкциялари ҳамда аккумуляторларда, титан эса енгиллиги ва юқори мустаҳкамлиги туфайли аэрокосмик техникада кенг ишлатилади.

Хитой қайта ишлаш соҳасида ҳам устун

Таҳлилга кўра, Пекиннинг устунлиги фақат хомашё қазиб олиш билан чекланмайди.

Хитой ноёб ер элементлари, графит ва галлий каби минералларни қайта ишлаш ҳамда рафинадлаш бўйича ҳам жаҳонда етакчи ҳисобланади.

Бу эса шунга олиб келмоқдаки, ҳатто хомашё бошқа давлатларда қазиб олинган тақдирда ҳам уни юқори қўшимча қийматли маҳсулотга айлантириш кўпинча Хитой корхоналарида амалга оширилади.

Натижада кўплаб мамлакатлар Хитойга нафақат ресурслар, балки тайёр саноат материаллари бўйича ҳам боғланиб қолмоқда.

АҚШ ва Чили ҳам муҳим ўрин тутади

Таҳлилда АҚШ ҳам космик саноат учун муҳим ресурслар етказиб берувчи давлат сифатида қайд этилган.

Америка Қўшма Штатлари:

дунё гелий ва ноёб инерт газларининг 43 фоизини;
бериллийнинг 54 фоизини ишлаб чиқаради.

Гелий ракета техникасини ишлаб чиқариш ва синовдан ўтказишда муҳим аҳамиятга эга бўлса, бериллий енгиллиги ва мустаҳкамлиги сабабли космик аппаратлар конструкцияларида кенг қўлланилади.

Шунингдек, Чили дунёдаги рений металининг 37 фоизини ишлаб чиқаради. Рений ракета ва авиация двигателларининг юқори ҳароратга чидамли қисмларини тайёрлашда қўлланилади.

Бундан ташқари, АҚШ нефт қазиб олиш бўйича ҳам етакчиликни сақлаб қолмоқда. Нефт ҳозирги кунда ҳам кўплаб ракета ташувчилар учун асосий ёнилғи манбаси ҳисобланади.

Космик пойга энди ресурслар учун ҳам кечмоқда

Мутахассислар фикрича, давлатлар ва хусусий компаниялар космик дастурларга сармояларни оширар экан, рақобат фақат ракета технологиялари ёки учириш майдонлари билан чекланиб қолмайди.

Стратегик минераллар ва металлар устидан назорат ҳам геосиёсий ва иқтисодий жиҳатдан ҳал қилувчи омилга айланмоқда.

Таҳлилчилар қайд этишича, муҳим хомашёнинг аксарияти чекланган сондаги давлатларда қазиб олинади, уни қайта ишлаш эса янада тор доирада жамланган. Шу боис мамлакатлар таъминот занжирларини диверсификация қилиш ва ташқи бозорларга қарамликни камайтиришга интилмоқда.

Экспертлар хулосасига кўра, келгуси йилларда стратегик минераллар ва металларга эгалик қилиш космик технологиялар соҳасидаги глобал рақобатнинг асосий омилларидан бирига айланиши мумкин.