Ортда қолган ҳафтанинг Ўзбекистон ҳаётига оид шу ва бошқа мавзулари – Kun.uz дайжестида.
“Эртага келиб жаримага тортиб кетаман”
Ҳокимлар ва бошқа маҳаллий масъуллар одамларнинг уйига кириб, уларга тозаликни ўргатиб юргани – ҳафтанинг бош мавзуси бўлди. Биринчи бўлиб Шаҳрисабз тумани ҳокими интернет юлдузига айланди, шундан кейин бу каби “тозалик рейдлари” бутун республика бўйлаб ёйилгани маълум бўлди.
Ҳисобот учун олинган видеога қараганда, Шаҳрисабз ҳокими Самад Ҳасанов ваколат доирасидан четга чиқиб, бир аёлнинг шахсий ҳаётига аралашган ва уни камситган. У уйнинг тандирхона, ошхона ва ҳатто ётоқ хоналаридан бирини ҳам кўздан кечирган; очиғини айтганда эса, бировнинг ҳаётига бурнини тиққан.
“Нима учун сизга тўғри, нормал яшашингизни ташқаридан кимдир келиб айтиши керак? Нимага бундай яшаяпсиз? Ўчоқ-айвонингизни қаранг... Бу уйда қандай ётиб турибсиз? Кеча кечқурун қандай ухладингиз? Кеча кечқурун ўчоқ-айвонингиз шундай бўлиб туриб, қандай яшадингиз?
Ошхонангиз қаерда? Юринг... Мана буни қаранг кирлигини. Шу рўзғор-да энди? Бир эркак яшаяпти сиз билан. Совиткичнинг чанг, кирлигини қаранг. Ушлаб бўладими шуни? Маҳалла раиси, буёққа келинг, мана буни қаранг (совиткични очиб кўрсатади): мен сизга айтгандим-ку, 3-4 кунлик идишлари билан ётади булар сасиб”, – деган ҳоким.
Самад Ҳасанов масъулларга уйдаги ҳолат учун аёлга жарима солишни буюрган. Айнан қанақа жарима ҳақида гап кетаётгани номаълум – ҳокимнинг матбуот хизмати ҳолат бўйича берган изоҳида бу масалага аниқлик киритмаган. Ҳокимликка кўра, Самад Ҳасанов аслида ногиронлиги бор кекса ватандошнинг уйига бормоқчи бўлган, лекин маҳалла раиси адашиб, ёнма-ён жойлашган қўшни уй эшигини кўрсатган. Лекин ҳоким ва маҳалла раисининг оғзидан чиққан гаплар бу изоҳнинг ғирт ёлғонлигини кўрсатади: видеода улар бу уйга 20 кун олдин ҳам, 3 кун олдин ҳам келиб огоҳлантириш берилганини айтишган.
Коррупцияга қарши курашиш агентлигига кўра, “фуқароларнинг шахсий ҳаёти дахлсизлигини бузиш, уларнинг шаъни ва қадр-қимматини камситиш, шунингдек, асосланмаган маъмурий босим ўтказиш қонунчиликка ва этика меъёрларига мутлақо зид”. Агентлик ҳолат юзасидан хизмат текшируви ўтказишни сўраб, Қашқадарё вилояти ҳокимлигига тақдимнома киритган. Афтидан, идора бунақа тақдимномалардан ҳали кўпини киритишига тўғри келади – Самад Ҳасанов бу кампания доирасида видеоси тарқалган ягона амалдор эмас.
Мавзуга оид
Тозаликка мажбурлаш кампанияси: одамларнинг шахсий ҳаёт дахлсизлиги бузилмоқда. Миграция агентлигидаги коррупция: қидирувдаги собиқ ходимнинг иддаоларидан бири тасдиқланди. Ҳаддидан ошган ҳайдовчиларга кескинроқ чоралар: энди нафақат гувоҳнома, автомобил ҳам олиб қўйилиши мумкин. Газсиз ҳудудларга арзонроқ электр: янги вазир ҳам чегирма ҳақида ваъда берди.
Видеолардан бирида аллақандай амалдор “тозалик рейди”да нишонга тушган хонадон эгаларига “кучук ҳам, мол ҳам бундай яшамайди” дея дашном беради.
“Э, онасини эмсин, кучук бундай яшамайди! Ака, буни қаранг, ошхонанинг мусорлигини... Виждон керак одамга! Уйғонинг, қачонгача шундай яшайсиз? Қачонгача шундай мусор бўлиб яшайсиз? Хотингиз борми, чақиринг буёққа!
(Уй эгасининг хотинига) Фақат акам билан яшаш учун-да, тўғрими, сизларники? Мана бу ўтларни тозаласангиз нима қилади? Ошхонангизни қаранг, аёл кишининг ошхонаси шундай бўладими? Қўпол қилиб айтсам, ётган мол ҳам думи билан супуриб ётади-да”, – дейди у.
Яна бир видеодаги шахс Шаҳрисабз туманининг Сарой маҳалласи раиси экани айтиляпти. У ватандошга тандирхонасини оқлашни буюриб, акс ҳолда, жаримага тортиш билан таҳдид қилади:
“Мана, қара, бу ерни чиройли қилиб оқлайсан, тозалайсан. Мен сенга огоҳлантириш беряпман. Эртага келаман-да, жаримага тортиб кетаман, тушундингми? Тозалаб қўй”.
Худди шу шахс бошқа бир видеода маҳалла аҳлига мурожаат қилиб, бу ишлар юқоридан берилган топшириқ асосида, Мустақиллик байрами арафасидаги долзарб 40 кунлик доирасида бўлаётганини маълум қилган ва бу масалада “ақллилик қилганлар” билан тегишли ташкилотлар шуғулланиши ҳақида огоҳлантирган.
“Бунда маҳалла раиси, еттилик билан хонадонларга кириб, тандирхона-ю қозон-ўчоқларини кўришимиз керак. Ариқларнинг тозалиги ҳам... Ҳаммаси бизга топшириқ қилиб берилган. Сизлар нотўғри тушунманглар. Қайсинг агар гуруҳни бузиб... Мен кеча эшитдим ҳамма хабарларни, гапларингни. Ақллилик қилманглар, элни бузманглар, ўртоқлар. Мен бир деганда одамига айтаман – тегишли ташкилот раҳбарлари уланган бу гуруҳга, керак бўлса нима деганларинг бўйича ўзлари чақириб олади.
Тўғри ўтиринглар, тинчгина яшайлик! Менга ҳам зарил эмас, тоза соғинганимдан кирганим йўқ шу уйларингга... Тўғри тушунинглар, мен мажбур бўляпман киришга. Ҳалиям жарима қилганим йўқ, бошқа маҳалла раислари 20-30 талаб хонадонларга кириб, жарима қилиб ётибди. Шунинг учун сизлардан илтимос, ўртоқлар, тўғри тушунинглар, ҳар хил бир-бирларингни гижгижлаб, билимдонлик қилиб, ақл ўргатманглар”.
40 кунлик кампания доирасида интернет юлдузига айланган давлат хизматчиларидан яна бири – Тошкент вилояти Чиноз тумани ҳокими Шерзод Салиҳов. У маҳалла биноси олдига ҳеч нарса экмаган, ўтлар ўрилмаган Бирлик маҳалласига “Шармандали маҳалла” ёрлиғини ёпиштиргизди. Тозаликка риоя қилмаган деб топилган уйларга эса “Уятли хонадон” ёрлиқлари ёпиштирилади.
“Бугундан бошлаб Бирлик маҳалласи – “шармандали маҳалла”. Иккинчи шиор бор – “уятли хонадон”. [...] Иккинчи бўлиб, маҳалла раисининг уйига борасизлар. Маҳалла раисининг дарвозаси бўялганми-бўялмаганми, девори оқланганми-оқланмаганми, ўзи кўчасида гул, райҳон борми-йўқми, ҳовли-томорқаси қанақа? Маҳалла раисларининг уйларига кириб, шу тўртта нарсани ҳамма тўртта расм қилиб ташлайди. Эртага кечгача қилмаса, ўша хонадонни “уятли хонадон” қиламиз. Мен ўзим “на принцип” бориб осдираман”, – деган Чиноз ҳокими Шерзод Салиҳов.
Талон-торожликлар
Тошкентда янги қурилган йўл ўтказгич, фойдаланишга топширилганидан 1,5 йил ўтиб ўпирилиб тушгани ёдингизда бўлса керак. Воқеа шу йил март ойида, Мирзо Улуғбек туманида рўй берган эди. 31 июл куни бу ҳолат бўйича қўзғатилган жиноят иши доирасида айбланувчиларга суд ҳукми ўқилди.
Ҳукмга кўра, мазкур объект қурилишида 7 млрд 377 млн сўм бюджет пуллари талон-торож қилинган, деб топилди. Лойиҳалаш ва пудрат ташкилотларининг 6 нафар масъул шахси мансаб сохтакорлиги ва талон-торож моддалари бўйича айбли деб топилиб, уларга 116 млн сўмдан жарима жазоси тайинланди.
Суд ҳужжатидан қурилишнинг яна бир қизиқ жиҳати ошкор бўлади. Маълумки, йўл ўтказгич қурилиши аввалига 130 млрд сўмга баҳоланган, кейин Автомобил йўллари қўмитаси лойиҳа қиймати 186,5 млрд сўмгача ошганини хабар қилган эди. Суд ҳукмидан маълум бўлишича, қурилиш қиймати якунда 213 млрд сўмни ташкил этган. Шу тариқа, йўл ўтказгич нархи дастлабки баҳолардан 64 фоизга қимматлашиб кетган. Пудрат ишлари аввалига лойиҳа-смета ҳужжатларисиз бажарилгани ҳам бунга сабаблардан бири бўлса ажаб эмас.
Коррупцияга оид суд ишларидан яна бирида собиқ ҳоким устидан ҳукм ўқилди. 2024-2025 йилларда Наманган шаҳрини бошқарган Анвар Отахўжаев пора олиш, талон-торож ва бошқа моддаларда айбдор деб топилиб, 11 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди. У билан бирга яна 3 нафар судланувчи 7 йилдан 10,5 йилгача бўлган муддатларга қамалди.
Отахўжаев қамоққа олингани ҳақида 2025 йил сентябр ойида ДХХ хабар берган эди. Ўшанда шаҳар ҳокими 35 сотих ерда кўп қаватли уй қуриш ҳуқуқини олиб бериш эвазига 60 минг доллар олгани, тергов давомида унинг бошқа қилмишларига ҳам ҳуқуқий баҳо берилиши айтилганди.
Талон-торож моддаси бўйича қўзғатилган жиноят ишларидан навбатдагиси анча шов-шувли. Гап – Миграция агентлигидаги коррупция ҳақида кетяпти. Агентликнинг собиқ мулозими, халқаро қидирувга берилган Азиз Тоштемиров ўз Telegram-каналида агентлик директори Беҳзод Мусаевга нисбатан турли айбловларни илгари суриб келяпти. У икки ҳафта олдинги постида икки кишига агентлик ҳисобидан асоссиз тарзда ойлик тўлаганини иддао қилган эди. Айни шу постда келтирилган исм-фамилияли шахсларга тўланган ойлик масаласи Бош прокуратура ҳузуридаги Департамент текширувида ўз тасдиғини топди.
Департамент хабарига кўра, Миграция агентлиги ходимлари Б.Д. ва Н.А.га амалда ишламаган даври учун 932 млн (!) сўм иш ҳақи тўланган бўлиб, бу орқали бюджет маблағлари растрата йўли билан талон-торож қилинган. Азиз Тоштемиров ўз постида бу шахслар “Мусаевнинг уйидаги ишчилари” бўлганини ёзган, аммо бу иддао бўйича расмий тасдиқ ёки инкор ҳозирча йўқ. Ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб бориляпти. Ишга кимлар гумондор сифатида жалб этилгани ҳам маълум эмас.
Азиз Тоштемиров (чапда) ва Беҳзод Мусаев
Беҳзод Мусаев ва унинг раҳбарлигидаги ташкилотга нисбатан Азиз Тоштемиров илгари суриб келаётган айбловларга шу ҳафта агентлик ўз расмий сайтида муносабат эълон қилди. Унда Тоштемиров агентликда ишлаган даврида қариндошларининг номига умумий қиймати 1,5 млн долларлик 7 та кўчмас мулк сотиб олгани айтилган ва у давлат хизматчиси сифатида бунча пулни қаердан олгани сўроқ остига олинган. Бунга жавобан, Тоштемиров агентлик матбуот котибига бир ойда 126 млн сўмгача, бош бухгалтер ва кадрлар бўлими бошлиғига эса 100 млн сўмгача ойлик тўлангани ҳақидаги иддаолар билан чиқиш қилди.
Йўл қоидабузарликлари бўйича жавобгарлик қатъийлашади
Қўпол қоидабузарларнинг машинаси бир йилгача муддатга олиб қўйилиши мумкин. Депутатлар йўл ҳаракати қоидабузарларини тийишга қаратилган шу ва бошқа чораларни кўзда тутувчи қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилди.
Лойиҳага кўра, юқори даражадаги ижтимоий хавфга эга қоидабузарликлар учун ҳайдовчининг транспорт воситасини 6 ойдан 1 йилгача муддатга олиб қўйиш таклиф этиляпти. Бунда, агар қоидабузарнинг автомобили фақат битта бўлса ва шу автомобил унинг оиласи нормал ҳаёт кечириши учун зарур деб топилса, бундай ҳолатларда машина олиб қўйилмайди.
Муҳокама вақтида депутатлар ҳозирги жарима майдонлари машиналарни узоқ вақт сақлашга мўлжалланмагани, бунинг учун ёпиқ бино-иншоотлар етишмаслигига эътибор қаратди. Автомобил жарима майдонида турган ҳар бир кун учун 30 мингдан 50 минг сўмгача тўлов ҳисобланади; агар машина 6 ой ёки 1 йил сақлаб турилса, бу каттагина суммани ташкил этади ва уни ким тўлайди деган савол ўртага чиқади. Қолаверса, узоқ муддат фойдаланилмай турган электромобилларнинг батареяси ишдан чиқиши эҳтимоли ҳам бор. Бунга жавобан Ички ишлар вазирлиги қонун лойиҳасини такомиллаштириб, иккинчи ўқишда ечимлар беришини маълум қилди.
Қонун лойиҳасини парламентда ЙҲХХ бошлиғи Муродбек Шерлиев тақдим этди. / Фото: Қонунчилик палатаси матбуот хизмати
Лойиҳадаги муҳим таклифлардан яна бири – тезликни ҳаддан ташқари ошириб юбориш ҳолатларига оид. Унга кўра, рухсат этилганидан 80 км/соатдан ортиқроқ тезликда ҳаракатланиш – ҳайдовчилик ҳуқуқидан маҳрум қилишга ва 27 млн сўм жаримага сабаб бўлади. Бундан ташқари, қўпол қоидабузарликларни бир ой ичида икки марта содир этган шахслар жаримани чегирма билан тўлаш ҳуқуқидан бир йилга маҳрум бўлиши кутиляпти.
Бундан ташқари, йўл безорилиги, маст ҳолда автомобил бошқариш ва ноқонуний пойга уюштирганлик учун жавобгарликни оғирлаштириш ҳам кўзда тутилган. Ўсмир ёшдаги фарзандининг машина бошқаришига қўйиб берган ота-оналарни эса жиноий жавобгарлик кутади: агар вояга етмаган шахс рулга ўтириб, жароҳатланиш ёки ўлимга олиб келган ЙТҲни содир этса, унга автомобилни топширган шахс жиноий жавобгарликка тортилиши белгиланяпти. Шунингдек, транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини бузиш моддаси бўйича жиноий жавобгарлик ёшини 16 ёшдан 14 ёшгача пасайтириш назарда тутилмоқда.
Вазир: Газсиз ҳудудда яшовчилар электр тўлови бўйича чегирма олишга ҳақли
Газ етиб бормаган ҳудудларга электр энергияси учун имтиёзли тариф жорий этилади. Собиқ энергетика вазири бир неча йил гапириб, амалга оширолмаган бу вазифани янги вазир Шерзод Хўжаев ўз зиммасига олмоқда.
“2 мингга яқин маҳаллада табиий газ етиб бормаган. Буларни электр билан иситиш тизимига ўтказиш – нима дегани? У одамлар шундоғам уйини электр билан иситяпти. Лекин электрдан ҳеч қанақа чегирма олмасдан, тўлиқ тўловларни амалга оширишяпти. Бизга бўлган топшириқ нима? Ҳудуднинг спецификасидан келиб чиққан ҳолда, тариф сиёсатимизга ўзгартириш киритамиз. Яъни жойлашган ҳудудидан келиб чиқиб, энергоресурслар билан таъминланиш даражасидан келиб чиқиб, индивидуал тарифлаш тизими яратилади. Табиий газ етиб бормаганидан кейин, иситиш учун электр энергиясидан фойдаланганидан кейин, истеъмолчининг чегирма олишга ҳаққи бор”, – деди Хўжаев.
У ва соҳанинг янги тайинланган бошқа раҳбарлари пайшанба куни ўз режаларини давлат раҳбарига тақдимот қилди. Расмий хабарда “табиий газ етказиб бериш имконияти чекланган маҳаллаларни мавсумга тайёрлаш” масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилгани айтилади. Таъкидланишича, Шавкат Мирзиёев аҳоли ҳамда иқтисодиёт тармоқларини электр ва газ билан барқарор таъминлаш юзасидан топшириқлар берган.
Айни пайтда, газ қазиб чиқариш рақамлари хавотирли суръатда пасайишда давом этяпти. Расмий статистикага қараганда, июн ойида атиги 2,5 млрд куб метр газ қазиб олинган. Бу – ўтган йилнинг июнига қараганда 26,5 фоизга кам. Йилнинг биринчи ярмидаги қисқариш эса 16 фозини ташкил этди: ўтган йили январ-июн ойларида қарийб 22 млрд куб газ қазиб олинган бўлса, бу йил ушбу кўрсаткич 18 млрд кубдан бироз ошиқроқ бўлди. Рақамлар қазиб олишдаги пасайиш суръати тезлашаётганини кўрсатмоқда.
Ушбу фонда суюлтирилган газ танқислиги ҳам бўй кўрсатмоқда. Kun.uz мухбирига кўра, Фарғона вилоятининг Қува туманидаги хонадонларга суюлтирилган газ 3 ойдан бери етказиб берилмаган. Бу ҳақдаги репортаж эълон қилиниши билан, видео остидаги изоҳлардан пропан таъминотидаги узоқ кечикиш бутун республика бўйлаб ёйилган муаммо экани ойдинлашди. Биргина Фарғона вилоятида ойлик эҳтиёж 10 минг тонна бўлгани ҳолда, йил бошидан бери бирор марта эҳтиёж тўлиқ қопланмаган, охирги уч ойда эса эҳтиёжнинг ярми базўр қондириляпти.
Эслатиб ўтамиз, суюлтирилган газни импорт қилиш ва аҳолига тарқатиш жараёнига хусусий сектор жалб қилиниши ҳақида узоқ йиллардан бери айтиб келинади. Жорий йилда бу тартиб Андижон вилоятида тажриба тариқасида жорий этилиши кўзда тутилган.
Бу ҳафта яна нималар рўй берди?
Ҳайвонларга нисбатан шафқатсизлик учун жазо кучайтирилди. 28 июндан кучга кирган қонунга кўра, ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлган шахсларга нисбатан маъмурий жарималар икки баравар оширилди ва энди бундай ҳуқуқбузарлик учун 15 суткагача маъмурий қамоқ жазоси ҳам қўлланиши мумкин. Қилмиш такроран содир этилган тақдирда, шахс жиноий жавобгарликка тортилади. Президент администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева янги қонунни олқишлаб эълон қилган баёнотига, администрациянинг Ялпиз ва Дархон лақабли “ходимлари” видеосини ҳам илова қилди. Қайд этиш лозим, 7 августдан эътиборан ҳайвонларни идентификация қилиш ва рўйхатга олиш тўғрисидаги қонун ҳам кучга кирди.
Тошкент шаҳрида тўртта кўп қаватли уй ноқонуний қурилгани маълум бўлди. Гап Яккасарой туманидаги Newport турар жой мажмуаси ҳақида кетяпти. Қурилиш инспекциясига кўра, мажмуанинг 9 та блокидан 6 тасида қурилиш ишлари тегишли ҳужжатларсиз олиб борилган; қурувчи компания инспекциянинг кўрсатмаларини бажармай келган. Боз устига, бу мажмуа қурилиши учун мулкдорлар билан компенсация масаласи ҳам ўта муаммоли, ҳатто айрим уйлар ўзбошимчалик билан бузиб ташланган. Жабрланувчилар бу ҳақда бир неча ойдан бери ижтимоий тармоқларда ёзғириб келган бўлса-да, расмийлар Саида Мирзиёеванинг ўтган ҳафтадаги топшириғидан кейингина бу ҳолатга эътибор қаратиб, жиноят иши қўзғатилганини маълум қилди.
Пойтахтдаги яна бир қурилиш майдонида ер ўпирилиб тушди. Яккасаройдаги шунга ўхшаш ҳолатдан бир ой ўтмасдан, энди Олмазор тумани Орзу массивидаги қурилиш объектида тупроқ кўчиши содир бўлди. Оқибатда бир киши жабрланди ва жиноят иши қўзғатилди. Бу ҳолатда ҳам қурилиш майдонига туташ кўп қаватли уй аҳолиси расмий идораларга кўп марта мурожаат қилган, токи ўпирилиш содир бўлмагунга қадар бу мурожаатларга тайинли жавоб бўлмаган. Маълум бўлишича, меҳмонхона қурилаётган бу жой муқаддам 243-сонли мактабга тегишли бўлган ва 2020 йилда, ҳеч қанақа очиқ аукционсиз хусусий компанияга сотиб юборилган.
Ҳукумат аҳолини электромобил учун кредит олишга рағбатлантирмоқчи. Жамоатчилик муҳокамасига қўйилган ҳужжат лойиҳасига кўра, бирламчи бозордан автокредит асосида сотиб олинадиган электромобиллар учун жисмоний шахсларга дастлабки 2 йил давомида фоиз ставкасининг 16 фоиздан ошадиган, лекин 8 фоиз банддан юқори бўлмаган қисми учун компенсация тўлаш таклиф этиляпти. Аввалроқ электромобил эгаларига машинасини қувватлаш учун субсидия ажратишга оид қарор лойиҳаси ҳам эълон қилинган эди. Таъкидлаш керак, мазкур компенсация ва субсидиялардан асосан ўзига тўқ қатлам баҳраманд бўлади. Ваҳоланки, 2024 йилда айнан ўзига тўқ қатлам бюджетдан асоссиз субсидия оляпти дея, электр ва газ бўйича табақалашган тарифлар жорий этилган эди.
