“Ҳудудгазтаъминот” АЖ ва “Технопарк” МЧЖнинг мансабдор шахсларига нисбатан тергов олиб борилмоқда.
Бош прокуратура ҳузуридаги Департаментга кўра, улар бошқа шахслар билан ўзаро тил бириктириб, электрон газ ҳисоблагичларига техник хизмат кўрсатиш баҳонасида қарийб 19,9 млрд сўм бюджет маблағларини талон-торож қилган.
Бундан ташқари, истеъмолчиларга ўрнатилган 273 дона газ ҳисоблагичи кўрсаткичлари кам ҳисоблангани оқибатида давлат ва жамият манфаатларига яна 861,1 млн сўм зарар етказилган.
Қайд этиш лозим, “ақлли” газ ҳисоблагичларни жорий этиш бошланганидан буён бу масала атрофида турли саволлар мунтазам янграб келади.
Лойиҳанинг бошланиши ва нохуш ҳодисалар
2019 йилда Ўзбекистонда “ақлли” газ ҳисоблагичларини маҳаллийлаштириш режаси эълон қилинганида лойиҳа мамлакат энергетика тизимини рақамлаштиришдаги муҳим босқич сифатида тақдим этилганди. Ўшанда замонавий электрон газ ҳисоблагичларини ишлаб чиқариш бўйича Artel компанияси билан музокаралар олиб борилгани маълум қилинган, лекин якунда маҳсулот ишлаб чиқарувчиси ва етказиб берувчиси сифатида Тошкент шаҳар ҳокимлигига қарашли “Технопарк” МЧЖ танланган эди.
2020 йилда Тошкентдаги Технопарк ҳудудида қиймати 50 млн долларлик завод ишга туширилди. У ерда SIM-карта ўрнатилган, сарфланган газ ҳажмини автоматик равишда марказий серверга узатувчи Osten маркали ҳисоблагичлар ишлаб чиқарила бошланди. Расмий хабарларда йилига 3 млн дона ҳисоблагич ишлаб чиқарилиши айтилганди.
Қурилмаларни ўрнатиш бошланиши билан, бир нечта ҳолатлар тармоқларда кенг муҳокама қилинди. Хусусан, 2020 йилнинг ўзида Андижонда 40 дан ортиқ “ақлли” газ ҳисоблагичи ишламай қолгани, айрим хонадонларда эса қурилмалар портлагани ҳақида хабарлар тарқалди. Технопарк эса ҳисоблагичлар сифати кафолатлангани, мазкур муаммолар ўрнатиш жараёнидаги хатоликлар оқибати эканини маълум қилди.
Бир йил ўтиб, Учтепа туманида яна Osten ҳисоблагичларидан бири ёниб кетди – “Ҳудудгазтаъминот” бу ҳодиса ҳисоблагичдаги нуқсон эмас, ташқи таъсир оқибатида юз берганини билдирган эди.
2024 йилга келиб эса яна бир тизимли муаммо юзага чиқди. Айрим ҳисоблагичларда батарея қуввати бир неча йил ичида тугаб, қурилмалар марказий тизимга маълумот узатмай қўйгани маълум бўлди.
2026 йил июл ойига келиб, аҳоли хонадонларига ўрнатилган 300 мингта газ ва 234 мингта электр ҳисоблагич тармоққа маълумот узатмаётганини бевосита давлат раҳбари ҳам танқид қилди.
Нархлар, тендер ва шаффофлик бўйича саволлар
Ҳисоблагичларнинг техник жиҳатлари билан бир қаторда, лойиҳа қиймати ҳам баҳс мавзуси бўлиб келмоқда.
Янги ҳисоблагич ўрнатилиши бўйича давлат компаниясининг харажатлари жамоатчиликка очиқ эълон қилинмади.
ОАВдаги маълумотларга кўра, Технопарк ва “Ҳудудгазтаъминот” ўртасида 2020 йил 23 апрелда тузилган шартномага асосан, Технопаркка берилган давлат буюртмаси қуйидагиларни ўз ичига олган: жами 3 546 148 дона ҳар хил моделдаги газ ҳисоблагич қурилмаси, 2 455 176 дона ҳисоблагич ва газ босими регулятори учун қути, 1 292 969 дона регулятор. Компания бу қурилмаларни 2021 йил 1 июлига қадар тўлиқ етказиб бериши кўзда тутилган.
Anhor.uz'нинг ёзишича, республика бўйлаб 3,54 млн дона “ақлли” газ ҳисоблагичи ўрнатиш лойиҳаси қиймати 5,28 трлн сўм этиб белгиланган, бу эса битта ҳисоблагич нархи ўртача 1,49 млн сўмга тенглигини кўрсатади.
Нашр хориждаги шунга ўхшаш ҳисоблагичлар чакана нархлари бундан анча паст эканига эътибор қаратиб, ишлаб чиқарувчи танлови фақат маҳаллий компаниялар ўртасида ўтказилгани, “Технопарк”га берилган айрим имтиёзлар ва давлат компаниясининг харидлари юзасидан ошкоралик етарли эмаслигини танқид қилган.
Таҳлилда давлат маблағлари ҳисобига амалга оширилаётган бундай лойиҳаларда харид нархлари ва тендер жараёнлари бўйича тўлиқ очиқлик таъминланиши зарурлиги таъкидланган.
Дарҳақиқат, юқорида келтириб ўтилган 2020 йил 23 апрелдаги шартнома, гарчи йирик давлат харидига оид бўлса-да, кўплаб бошқа давлат харидларига оид шартномалардан фарқли равишда, жамоатчиликка очиқланмаган.
Технопарк қандай компания?
“Технопарк” МЧЖ Тошкент шаҳар ҳокимлиги таъсисчилигида ташкил этилган саноат кластери бўлиб, маиший техника, электроника, қурилиш материаллари, лифт ва эскалаторлар, энергетика ускуналари ва бошқа маҳсулотларни ишлаб чиқариш билан шуғулланади. Сўнгги йилларда корхона импорт ўрнини босувчи маҳсулотлар ишлаб чиқарувчи йирик саноат майдонларидан бири сифатида тақдим этиб келинмоқда.
Шу билан бирга, компания ташкил этилиши ва айрим йирик давлат буюртмаларини олиши сабабли жамоатчилик эътиборидан ҳам четда қолмаган. Хусусан, Тошкент шаҳрининг собиқ ҳокими Жаҳонгир Ортиқхўжаев даврида ташкил этилгани боис унинг компанияга алоқадорлиги ҳақидаги иддаолар бир неча бор янграган.
Kun.uz аввалроқ бу боғлиқликни ўрганар экан, ўша вақтда Технопарк директори бўлган Сарвар Аҳадов бундан олдин “Dream Production” қўшма корхонасида ишлагани, мазкур корхона эса “Artel Group” билан бир манзилда жойлашганига эътибор қаратган эди. Бироқ ўша пайтда Artel расмийлари “ақлли” газ ҳисоблагичлари лойиҳаси ва “Технопарк” билан алоқаси йўқлигини билдирган.
Айни пайтда олиб борилаётган жиноят иши тергови ушбу лойиҳа юзасидан йиллар давомида тўпланган саволларга ҳуқуқий баҳо берилишида муҳим босқич бўлиши мумкин.
