Энергетика вазири ишдан олинди: электр таъминоти тизими “нолдан ислоҳ қилиниши” айтиляпти. Ўзбекистон ва Қирғизистон энди иттифоқчилар: 5 кунлик муддат 15 кунга узаяди, ўтказиш пунктлари 15 тадан 30 тага етади. Ҳамма ҳужжатинг жойида, лекин барибир хўрланасан: Россияда ўзбек муҳожирлар яна таҳқирланди. Ортда қолаётган ҳафтанинг Ўзбекистон ҳаётига оид энг долзарб мавзулари – Kun.uz дайжестида.
Президент энергетика тизими ҳақида: “Одамлар мутлақо норози”
Энергетика вазири лавозимида 4 йил ишлаган Жўрабек Мирзамаҳмудов ишдан олинди. Ўзидан аввалги ҳамкасблари каби, у ҳам соҳадаги асосий муаммоларни узил-кесил ҳал қилолгани йўқ. Электр энергиясидаги узилишлар, метан газ танқислиги, суюлтирилган газ таъминотининг беқарорлиги, кўмирнинг сифатсизлиги, бензин нархининг тўхтовсиз ошиши каби муаммолар ҳали-ҳамон оёғимизга тушов бўлиб турибди.
Мирзамаҳмудов газ қазиб олишдаги муттасил пасайишни тўхтата олмади, оқибатда мамлакатимиз табиий газнинг соф импортёрига айланди ва илк марта Россиядан газ сотиб ола бошладик. Нефт маҳсулотлари бўйича ҳам Россияга боғлиқлигимиз йилдан йилга ошиб боряпти. Россия билан ҳамкорликда АЭС қурилиши бошланиши ҳам, муқаддам “Ўзатом” агентлигини бошқарган Мирзамаҳмудовнинг вазирлик даврига тўғри келди.
У ўтган 4 йил мобайнида эришган асосий ютуқ – электр энергияси ишлаб чиқаришдаги жиддий ўсиш бўлди. Айниқса, қуёш ва шамол генерацияси бўйича кўплаб йирик лойиҳалар ишга туширилиши натижасида, Ўзбекистон электр энергияси бўйича ўз эҳтиёжини ортиғи билан қоплай оладиган даражага чиқди. Бу жуда яхши албатта, лекин оддий истеъмолчи учун энг муҳими – таъминотнинг барқарорлиги. Свет ўчган пайти бунинг сабаби тизимдаги энергия танқислигими ёки тармоқлар қизиб кетиши – истеъмолчига фарқи йўқ. У ҳар йили ошаётган тарифларда пулини олдиндан тўлаб қўйган, уёғи – таъминотчининг вазифаси.
Давлат раҳбарининг сўзларига кўра, июн-июл ойларида энерготизимда 4 мингга яқин авария содир бўлиб, аҳоли ва тадбиркорлар 8-10 соатгача электрсиз қолган. “Ҳар йили ёз ва қишда ўнлаб подстанцияларда авария бўлиб, юзлаб трансформаторлар ёниб кетяпти”, деди Шавкат Мирзиёев. Президент энергетика соҳаси раҳбарларининг ишидан одамлар “мутлақо норози” эканини таъкидлади:
“Очиқ айтиш керак: энергетикада муаммо маблағда эмас – қанча керак бўлса, топиб берямиз. Муаммо – тизимнинг бошқарувида. Энергетика вазирлиги, унинг қуйи бўғинидаги раҳбарларда ижро ва масъулияти мутлақо етишмайди эмас, йўқ десак тўғри бўлади. Шунинг учун одамлар ҳам, тадбиркорлар ҳам энергетика тизимига масъул раҳбарларнинг ҳозирги ишидан мутлақо норози”.
Энергетика вазири лавозимини Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлигини бошқариб келган Шерзод Хўжаев эгаллади. “Ҳудудий электр тармоқлари” АЖ ва Энергоинспекцияга ҳам янги раҳбарлар тайинланди. Шавкат Мирзиёев уларнинг олдига янгича иш услубини жорий қилиш вазифасини қўйди:
“Тизимдаги жиддий камчиликлар учун энергетика вазири ва “Ҳудудий электр тармоқлари” раҳбарларини ишдан олдим. “Миллий электр тармоқлари”, “Иссиқлик электр станциялари”, “Ўзтрансгаз” ва “Ҳудудгаз” раҳбарларига йил якунигача синов муддати белгиланади – натижа бўлмаса, улар ҳам ишдан кетади. Янги вазир Шерзод Хўжаев, “Ҳудудий электр тармоқлари” янги раҳбари Сардор Исақулов, Энергоинспекция [янги] бошлиғи [Аҳадхон] Исоқжонов бугундан янгича иш услубини жорий қилиши зарур.
Ҳокимлар ҳам бу энергетикларнинг иши деб хотиржам ўтиришга ҳаққи йўқ. Сўров ҳаммадан қаттиқ бўлади”.
Янги вазир йиғилишдан кейинги интервюсида “аҳолининг кайфияти яхши бўлиши учун” свет ўчишларига барҳам бериш бўйича топшириқ олганини айтди:
“Асосий топшириқ – иқтисодиёт ривожланиши учун, аҳолининг кайфияти яхши бўлиши учун узлуксиз электр энергияси билан таъминлаш. Керакли ҳамма ҳисоб-китобларни қилишимиз керак. Мана шу ҳисоб-китоблар асосида 3 ой муддатда тизимни такомиллаштириш бўйича қарор лойиҳасини киритишимиз керак. Бунда тизимга бозор тамойилларини жорий этишни жадаллаштиришимиз керак. Соҳада маҳсулотларни етказиб беришда, суюлтирилган газдан бошлаб рақобат механизмларини жорий қилиш топшириғи берилди”.
“Ҳудудий электр тармоқлари” янги раҳбари Сардор Исақулов эса электр таъминотидаги вазиятни “аянчли” деб таърифлаб, тизим “нолдан ислоҳ қилиниши”ни айтди:
“Электр энергиясини истеъмолчиларга етказиб олиб боришда узилишлар ва сифат кўрсаткичлари жудаям аянчли аҳволда. Бугун муҳтарам президентимиз айтиб ўтдилар, нолдан ислоҳ қиламиз. Хонадонга кириб боргунча бўлган инфратузилмани жойида, манзилли дастур асосида ишлаб, сифат кўрсаткичини янада яхшилаш бўйича бир қатор топшириқлар бердилар. [...] Сентябр ойига қадар куз-қишга тайёргарлик мавсуми... Қиш киришидан олдин ҳали 4 ой вақтимиз бор. 4 ой вақт ичида бир қанча ишлар амалга оширишимиз мумкин. Шунинг учун ҳар бир раҳбар кўзини очиши, электр таъминотидаги узилишларга барҳам берилиши, келгусида бундай узилишлар бўлмаслиги учун омиллари билан курашиш бўйича аниқ топшириқ бердилар”.
Талон-торожликлар бўйича судлар – ёпиқ эшиклар ортида
Энергетика бўйича селектордан 4 кун ўтиб, Бош прокуратура ҳузуридаги Департамент газ ҳисоблагичлари билан боғлиқ жиноят иши очилгани ҳақида хабар берди. Маълум қилинишича, “Ҳудудгазтаъминот” АЖ ва “Texnopark” МЧЖнинг масъул шахслари ҳамда бошқалар ўзаро тил бириктириб, электрон газ ҳисоблагичларига техник хизмат кўрсатиш баҳонасида 19 млрд сўм бюджет пулларини талон-торож қилиб юборган. Бундан ташқари, 273 дона газ ҳисоблагич давлатнинг зарарига, яъни истеъмолни реал кўрсаткичдан кам ҳисоблагани аниқланган. Қайд этиш лозим, душанба кунги йиғилишда давлат раҳбари аҳоли хонадонларига ўрнатилган 300 мингта газ ва 234 мингта электр ҳисоблагич тармоққа маълумот узатмаётганини танқид қилганди.
Сўнгги кунларда катта-катта талон-торожликлар билан боғлиқ бошқа бир нечта жиноятлар бўйича суд жараёнлари бошланди, давом эттирилди ёки якунига етди. Уларнинг деярли ҳаммасини бирлаштириб турадиган хусусият бу – ёпиқлик. Хусусан, бир-биридан алоҳида учта суд процесси: Давлат активларини бошқариш агентлиги собиқ директори Акмалхон Ортиқов, ички ишлар вазирининг собиқ ўринбосари Бекмурод Абдуллаев ва Кореяга ишга юборишдаги коррупцион схемага оид жиноят ишлари бўйича суд жараёнларини судялар ёпиқ деб эълон қилди. Тошкент шаҳар судларининг изоҳлашича, бу учта жиноят ишида “қонун билан муҳофаза этиладиган ва шахсий ҳаётга оид маълумотлар мавжудлигидан келиб чиқиб”, шундай қарорга келинган.
Ушбу фонда, “Ўзбекнефтгаз” собиқ раиси Баҳодир Сиддиқов устидан кетаётган суд анча-мунча чекловлар билан бўлса-да очиқ қолгани эътиборли. Судя адвокатларнинг илтимосига биноан журналистларнинг суд жараёнидан видео ёки аудио ёзиб олишини, ҳатто расмга олишини ҳам тақиқлаб қўйди, шу билан бирга, журналистлар суд мажлисларини келиб кузатаверишлари мумкинлигини маълум қилди.
“Ўзбекнефтгаз” ва Давактив собиқ раҳбарларига нисбатан айбловлар ҳақида ўтган ҳафта тўхталиб ўтган эдик. Ички ишлар вазири собиқ ўринбосари – Жамоат хавфсизлиги департаменти собиқ бошлиғи Бекмурод Абдуллаев ишига келсак, у ҳам уюшган гуруҳ таркибида жуда кўп миқдордаги талон-торожликларда айбланяпти. У билан бирга судланаётган Жазони ижро этиш департаменти собиқ бошлиғи Рустам Турсуновга ҳам шу айблов қўйилган. Иш доирасида судланувчилар сони жами 30 нафар. Январ ойидаги расмий хабарларни эсласак, бу иш фигурантлари давлат харидлари билан боғлиқ камида 186 млрд сўмлик талон-торожликда айбланяпти. Генерал Абдуллаев аввалига ҳибсга олинган, кейинроқ 200 млрд сўмдан ортиқ зарарни нақд пул шаклида тўлаб берганидан сўнг, гаров эвазига қўйиб юборилган эди.
Кореяга ишга юборишдаги йирик коррупция кейси бўйича ҳам айрим тафсилотлар бор. Бу ишда судланувчилар сони 4 нафар ва уларнинг ҳаммаси ДХХнинг собиқ ходимлари экани айтиляпти. Уларга пора олиш, пул ювиш ва ҳарбий хизматчи бўла туриб ҳокимият ваколатини суиистеъмол қилиш моддалари билан айблов эълон қилинган. Расмий тасдиқ бўлмаса-да, қатор ОАВда мазкур иш Жанубий Кореяга ишлаш учун ташкилий тарзда юборишдаги 90 млн долларлик коррупция иши билан боғлаб кўрсатилмоқда.
Ҳафта давомида маълум бўлган бошқа коррупциявий ишлардаги асосий фигурантлар – солиқчилар. Хусусан, Тошкент шаҳрининг Мирзо Улуғбек ва Шайхонтоҳур туманлари солиқ инспекцияларининг собиқ бошлиқлари устидан очилган жиноят ишлари бўйича суд жараёнлари бошланган. Улар билан бир пайтда ишдан олинган Солиқ қўмитаси раисининг собиқ биринчи ўринбосари Мубин Мирзаев устидан суд жараёни эса якунига етгани ойдинлашди. Суд уни фирибгарлик ва бошқа жиноятларда айблаб, 8 йил-у 2 ойга озодликдан маҳрум қилди. Мубин Мирзаев билан бирга судланган 8 киши эса 5 йилдан 9 йилгача бўлган муддатларга ҳукм қилинди.
Ўзбекистон ва Қирғизистон – иттифоқчилар
Ўзбекистон қардош республикалар билан энг яқин дўст ва биродар эканини расмийлаштириб, ҳужжатлаштириб қўйишда давом этяпти. Охирги тўрт йилда Қозоғистон, Тожикистон ва Озарбойжон билан ўзаро муносабатлар иттифоқчилик даражасига кўтарилган эди. Мана энди, Қирғизистон ҳам расман иттифоқчимизга айланди. Бу ҳақдаги шартнома Ўзбекистон президентининг Қирғизистонга давлат ташрифи доирасида, Чўлпонота шаҳрида имзоланди.
“Бизнинг ягона эзгу мақсадимиз – икки қардош халқни янада яқинлаштириш”, деди Шавкат Мирзиёев. Қурилиши давом этаётган Хитой–Қирғизистон–Ўзбекистон темирйўли ҳам шу мақсадга хизмат қилади. Ўзбекистон етакчиси бу лойиҳани “геосиёсатни буткул ўзгартирадиган аср қурилиши” деб атади. Президентлар ўзаро мулоқотни энг юқори даражага олиб чиқиш учун давлатлараро кенгаш тузишга келишиб олишди. Садир Жапаров ўзбекистонлик ҳамкасбини I даражали “Манас” ордени билан тақдирлади.
Икки ўртада ўндан ортиқ бошқа келишувлар ҳам имзоланди. Давлат чегарасининг участкалари тўғрисидаги, шунингдек, “Чашма” булоғидан биргаликда фойдаланиш, мудофаа вазирликлари ўртасидаги ҳамкорлик, олий таълимдаги кредитларни ўзаро тан олиш ва пенсия таъминотига оид битимлар шулар жумласидан. Яна бир битимга асосан, ўзбекистонликлар Қирғизистонга борганда ёки аксинча, қирғизлар Ўзбекистонга келганда, 5 кун эмас, 15 кунгача рўйхатдан ўтмай яшаши мумкин бўлади. Икки давлат ўртасидаги чегара ўтказиш пунктлари сонини 15 тадан 30 тага етказишга ҳам келишиб олинди. Қамбарота-1 ГЭС лойиҳаси бўйича ҳам имкон қадар тезроқ шартнома имзолаш зарурлиги таъкидланди.
Иссиқкўл бўйидаги давлат ташрифи тадбирлари Марказий Осиё ва Озарбойжон раҳбарларининг ҳар йиллик маслаҳат учрашуви билан давом этди. Саммитнинг норасмий қисмида меҳмонлар Қирғизистондаги биринчи халқаро тоифадаги голф клуби, беш юлдузли “Боку” меҳмонхонаси ва Иссиқкўлда сув-мотор спорти бўйича Қирғизистон Гран-присини очиб бериб, қирғизларга туризм ривожи йўлидаги лойиҳаларида омад тилади. Шавкат Мирзиёев саммитнинг расмий қисмидаги нутқида давлатлараро ҳамкорлик чуқурлашгани сари, умумминтақавий ўзига хослик ва халқлар ўртасидаги ҳамжиҳатлик ҳам мустаҳкамланаётганини айтаркан, энди минтақавий ҳамкорликнинг барқарор архитектурасини шакллантириш бўйича амалий ҳаракатларга ўтишга чақирди.
“Одамлар дод деганича бор”
Тошкентда фаоллар ва оммавий ахборот воситалари яна битта болалар майдончасини бизнес марказга айланиб кетишидан асраб қолди. Бу гал аҳоли вакилларига шахсан Администрация раҳбари Саида Мирзиёева ёрдамга келди.
Гап Миробод туманидаги Лолазор маҳалласидаги ҳолат ҳақида кетяпти. Бу ерда маҳалла аҳли эккан дарахтлар шафқатсизларча кесиб, қўпориб ташланган. Болалар майдончаси атрофи эса бизнес-марказ қуриш учун ўраб олинган. Ижтимоий тармоқлар ва ОАВдаги хабарлардан кейин аҳволни воқеа жойига келиб кўрган Саида Мирзиёева бу ҳақда Telegram-каналида шундай ёзди:
“Аҳоли фойдаланиши учун ажратилган шаҳар ҳудудлари офис ёки турар жой биноларини қуришга мўлжалланмаган, улар ўз вазифасига кўра хизмат қилиши зарур. [...] Одамлар дод деганича бор – қурилишлар туфайли пойтахтдаги умумий ҳовлилар, ўйин ва спорт майдончалари таг-туги билан йўқ қилиб юбориляпти”.
Администрация раҳбарига кўра, Бош прокуратура бутун Тошкент шаҳри бўйича бундай объектларни тўлиқ инвентаризациядан ўтказади. Қонунбузарлик аниқланса, айбдорлар керак бўлса қамалади. Ташриф видеосидан кўринишича, Мирзиёева Лолазор маҳалласидаги бизнес-марказ қурилиши ортида “қанақадир кучлар борлиги, оддий одамлар бундай қилолмаслиги”ни айтиб, буни жиноят деб баҳолаган ва болалар майдончасини халққа қайтаришни талаб қилган.
Кўп ўтмай ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, бир киши ҳибсга олинди.
Бу ҳафта яна нималар рўй берди?
Россияда марказий осиёлик меҳнат муҳожирлари яна таҳқирланди. Kun.uzʼга келиб тушган мурожаатга кўра, Москва шаҳрида – ўзбеклар, қирғизлар ва тожиклар ишлайдиган қурилиш майдонларидан бирида кучишлатар органлар ходимлари келиб, ишчиларни чўккалаб юришга мажбурлаган. “Ҳужжатларимиз жойида эди, ҳеч қанақа сабабсиз шундай буйруқ беришди, бу масхара қилишдан бошқа нарса эмас-ку”, дейди Kun.uz суҳбатлашган ватандош. Ўзбекистон расмийларига кўра, бу қурилиш объектида 70 га яқин ўзбекистонлик ишлайди, рейддан кейин улардан ҳеч бири идорага олиб кетилмаган. Масъуллар воқеадан кейин ватандошлар билан суҳбатлашган ва ҳуқуқлари бузилган тақдирда, адвокат ёллаш харажатларини қоплаб беришларини айтишган. Ишчилар эса энди уларга босим кучайганини айтишяпти: телефонлари текширилиб, воқеани ким видеога олиб тарқатганини аниқлаш чоралари кўрилмоқда.
Швейцарияда Гулнора Каримова иши доирасида қарийб 490 млн долларлик активлар мусодара қилинади. Швейцария Федерал жиноят судининг 27 июл кунги ҳукми билан, 400 млн франкдан ортиқ активларни мусодара қилиш белгиланди. Шунингдек, Lombard Odier банки пул ювишга қарши етарлича чоралар кўрмагани учун 3 млн франк жаримага тортилди, банкнинг Каримовага алоқадор ҳисобварақларга хизмат кўрсатган собиқ ходими эса 2 йиллик шартли қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Эслатиб ўтамиз, Швейцария прокуратураси мазкур ишда Гулнора Каримовани хорижий телекоммуникация компанияларидан пора олишда айблаган, Каримова судда қатнашмагани учун судялар унга қўйилган айбловлар юзасидан маҳкама ўтказишни рад этганди.
Молия вазирлигининг Фискал таҳлиллар институти солиқ сиёсатига оид қатор таклифлар билан чиқди. Бу ташкилот яқинда 1 фоизлик солиқ кешбекини бекор қилиш тарғиботи билан кўзга ташланган эди. Институтнинг янги таклифларидан бири – даромад солиғини прогрессив шкалага ўтказиш. Яъни худди 2019 йилгача бўлгани каби, одам юқорироқ даромад олгани сари, кўпроқ солиқ тўлайдиган тизимни қайтариш назарда тутиляпти. Бундан ташқари, банк омонатларидан олинган фоиз даромадларини солиққа тортиш, электр ва газдаги каби иссиқлик таъминоти тарифларига ҳам ижтимоий норма киритиш, алкогол учун акциз солиғини ошириш, йирик корхоналар учун углерод солиғини жорий этиш каби таклифлар илгари суриляпти.
“Бунёдкор” футбол клуби пули йўқлиги учун Ўзбекистон чемпионати доирасидаги сафар ўйинига боролмади. Бир пайтлар Луиз Фелипе Сколарини жаҳоннинг энг кўп маош олувчи мураббийига айлантиргани айтиладиган клуб, молиявий муаммолар сабаб Суперлиганинг 15-турида “Қизилқум”га қарши ўйнаш учун Навоий вилоятига боролмади ва техник мағлубият ёзилди. Ҳолат такрорланса, жамоа Суперлигадан четлатилиши мумкин. 1 август куни клуб ўзига давлат томонидан 5 млрд сўм ажратилгани ва энди кейинги ўйинлар учун тайёргарликни давом эттириши ҳақида хабар берди. Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Ривалдо олдидаги қарздорлик сабаб “Бунёдкор”га ФИФА томонидан трансфер тақиқи қўйилган эди.
