Oliy sud fuqaroning mulkini qaytarmoqchi emas. Masalaga Senat va Prezident Administratsiyasining aralashuvi zarur

A.B.ga oid jinoyat ishi bo‘yicha chiqarilgan sud qarorlaridan norozi bo‘lib, R.Kamalov va M.Kamalovaning Oliy sudga yozgan va Oliy sud raisining sayyor qabulida topshirgan shikoyatlari takroran nazorat tartibida o‘rganib chiqildi.

Shikoyatda, A.B.ga oid jinoyat ishi yuzasidan chiqarilgan sud qarorlaridan norozi bo‘lib, ularga tegishli bo‘lgan xonadonni qaytarib berish so‘ralgan.

Muqaddam shu mazmundagi shikoyatlar o‘rganilib, Oliy sud rahbariyati tomonidan qanoatlantirilmasdan qoldirilib, bu haqida bir necha marta asoslantirilgan javob xatlari yuborilgan.

Bundan tashqari, takroran nazorat tartibida yozgan shikoyatlari o‘rganib chiqilib Oliy sud rahbariyati tomonidan nazorat tartibida yozgan shikoyatlaridagi vajlar yana bir bor jinoyat ishi hujjatlari asosida qayta tekshirilib, Oliy sud rahbariyati tomonidan sud qarorlarini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun asoslar mavjud emas deb topilgani sababli shikoyatlar qanoatlantirilmasdan qoldirilgani ma'lum qilinadi», deyiladi Oliy sud matbuot xizmati axborotida.

Asosiy faktlar e'tibordan chetda qoldirilgan

Endi munosabatda e'tirof etilmagan, aniqrog‘i e'tiborsiz qoldirilgan ayrim jihatlar haqida to‘xtalamiz va Oliy sudning nima uchun beayb fuqaro mulkini qaytarishni istamayotgani sabablari haqida fikr yuritib ko‘ramiz.

E'tibor bergan bo‘lsangiz munosabatda «...kassatsiya instansiyasi sudi ushbu xonadon sud qarorlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda sotilganini e'tiborga olmagani sababli» deb yozilmoqda. Biroq, nima uchundir kvartirani aynan Oliy sudning o‘zi sotib olgani va bugungi kunda unda Oliy sudning xodimlari istiqomat qilayotgani aytilmagan.

Yana bir e'tiborli tomoni shundaki, munosabatda «...(kvartira – tahr.) sud qarorlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda sotilgani (ya'ni Oliy sudning o‘zi sotib olgani - tahr)»ga urg‘u berilmoqda. Biroq, kvartirani sotishga asos bo‘lgan sud qarori allaqachon noqonuniy deb topilib, bekor bo‘lib ketgani faktidan ko‘z yumilmoqda.

Shuningdek, Oliy sud xo‘jalik bo‘limi boshlig‘i kassatsiya instansiyasi ajrimidan norozi bo‘lib, Oliy sudning Jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay'atiga, ya'ni o‘zi ishlab turgan mahkamaga shikoyat kiritgani holatiga «Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi qonun bilan belgilangan manfaatlar to‘qnashuvi elementlari mavjudligi nuqtayi nazaridan biror fikr bildirilmagan.

Yechimi yo‘q muammoning o‘zi yo‘q

Sud ostonasiga qadam qo‘ygan har bir inson, O‘zbekistonda adolat hukm surayotganiga to‘la ishonch hosil qilishi kerak, degan edi davlat rahbari.

Biroq, tahririyatga takroran murojaat yo‘llagan R.Kamalov adolat izlab Oliy sudga yo‘llagan murojaatlari mazmunan ko‘rib chiqilmayotganidan chuqur afsusda ekanini aytib, masalaga Senat yoki Prezident administratsiyasi aralashmasa huquqlari ro‘yobga chiqishiga ishonchi yo‘qligini bayon qildi.

Shuningdek, R.Kamalovning qo‘shimcha qilishicha, asossiz ravishda uyidan ayrilib, qariyb 9 yil davomida ijarama-ijara sarson bo‘lib yurgani ortidan ko‘rgan moddiy va ma'naviy ziyonni qoplash maqsadida sudlarga kiritayotgan da'vo arizalari sudda qabul qilishdan rad etib kelinmoqda ekan.

Xohish va iroda bo‘lsa amalda imkonsiz bo‘lgan masalalar ham o‘z yechimini topishiga «Human xususiy bandlik agentligi»dan jabrlangan fuqarolarga, ular ko‘rgan zarar davlat tomonidan to‘laligicha qoplab berilgani misolida guvoh bo‘ldik.

Davlat rahbarining insonparvarlik, oliyjanoblik va adolat bobida olib borayotgan siyosati Oliy sudning markaziy mahkamasiga hali ham yetib bormagan ko‘rinadi. Bir firibgar shaxs yetkazgan zararni qoplab berishni davlat o‘z zimmasiga olgan bir vaqtda, aynan davlatdan zarar ko‘rgan fuqaroning huquqlarini himoya qiluvchi idora hozircha topilmayapti.

Oliy sud tutayotgan yo‘l odamlarda mustaqil O‘zbekistondek buyuk va qudratli davlatning budjeti bir beayb fuqaroning mulkiga qarab qolgan ekanda, degan fikr uyg‘onishiga sabab bo‘lib qolmaydimi?

Oliy sud va fuqaro manfaatlari kesishmoqda. Adolat yutadimi yoki manfaat?

Ma'lumki, «Sudlar to‘g‘risida»gi qonunning 13-moddasiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi fuqarolik, jinoiy, iqtisodiy va ma'muriy sud ishlarini yuritish sohasida sud hokimiyatining oliy organi hisoblanadi.

Mazkur qonunga muvofiq, sudning faoliyati qonun ustuvorligini, ijtimoiy adolatni, fuqarolar tinchligi va totuvligini ta'minlashga qaratilgandir.

Konstitutsiyaga ko‘ra har bir shaxsga o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlari, mansabdor shaxslar, jamoat birlashmalarining g‘ayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi.

Lekin, fuqaro sud idoralarining, aniqrog‘i aynan Oliy sudning g‘ayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan kimga murojaat qilishi mumkin... Bu borada fuqaroning fikrlariga qo‘shilmasdan iloj yo‘q. Masala Senat yoki Prezident administratsiyasi tomonidan nazoratga olinmas ekan vaziyat o‘zgarishsiz qolaveradi.

Oliy sudning R.Kamalovga tegishli bo‘lgan kvartira bilan bog‘liq masalada idoraviy manfaatlaridan kelib chiqib tutgan yo‘li qanchalar adolatli? Oliy sudning bu harakatlari manfaatlar to‘qnashuvi emasmi? Bir necha yil oldin davlat vakolat berib qo‘ygan shaxslar – ya'ni tergovchi, prokuror va sudyalar yo‘l qo‘ygan qo‘pol xato tufayli tortib olingan uy o‘z egasiga qaytarilmasligidan yana qanday manfaat bor?

Kun.uz tahririyati mavzu yuzasidan o‘z surishtiruvlarini davom ettirib, mazkur masalaga o‘z pozitsiyalarini bildirishni so‘rab Senatning sud-huquq masalalari va korrupsiyaga qarshi kurashish qo‘mitasi raisi Botir Matmuratov, Qonunchilik palatasining Korrupsiyaga qarshi kurashish va sud-huquq masalalari qo‘mitasi raisi Jahongir Shirinov, Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markaz direktori Akmal Saidov va Oliy Majlisning inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman) Ulug‘bek Muhammadiyevga so‘rovnomalar yubordi.

Tahririyatning mazkur so‘rovlariga javob olingach bu mavzuga yana qaytamiz.

Dilshod Abduqodirov