Karantinda iş haqi yoki ta'til tölovlari qanday böladi? Xorijga keta olmagan mehnat muhojirlari nima qilişlari mumkin? Vazir bilan suhbat
|21:56 / 21.03.2020196 7218 min
Karantin şaroitida mehnat munosabatlari qanday taşkil etiladi? Karantinga olingan fuqaroga kasallik varaqasi beriladimi, yöqmi? Karaantin munosabati bilan berilgan mehnat ta'tili tölovlari neça foiz bölişi kerak? Xorijga çiqa olmay qolgan mehnat muhojirlari işsizlar safini kengaytirgan bir vaqtda, işsizlik muammosiga qanday yeçim bor? BMMV rahbari Nozim Husanov şu kabi savollarga javob berdi.
Mustaqil Özbekiston tarixida ilk marotaba milliy miqyosda tibbiy karantin joriy qilindi. Şu bois, barça turdagi taşkilotlar va işçi-xizmatçilarning özaro mehnat munosabatlarida qator savollar paydo böldi. Barça transport aloqalarining töxtatilişi bois, qiş mavsumida xorijdan vatanga qaytgan mehnat muhojirlari mamlakat içkarisidagi işsizlar safini kengaytirdi. Kun.uz muxbiri karantin holatidan kelib çiqqan turli savollar bilan Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri Nozim Husanovga murojaat qildi.
Karantin holatiga doir mehnat qonunçiligi
Karantin çorasi Özbekistonda birinçi marta qöllanilmoqda. Şuning uçun ham juda köplab savollar paydo böldi: bu davlat taşkilotlarida ham, tadbirkorlar tomonidan ham bölyapti. Vazirlikning işonç telefonlariga, saytiga aynan karantin vaqtida mehnat munosabatlarini qanday şakllantiriş böyiça juda ham köplab savollar böldi. Prezidentimiz kasallikning iqtisodiyotga salbiy ta'sirlarini kamaytiriş çora-tadbirlari böyiça farmoni qabul qildi.
Mazkur farmonda mehnat munosabatlarini takomillaştiriş böyiça ham qator yengilliklar va tadbirlarni amalga oşiriş belgilandi.
Respublikadagi maktabgaça ta'lim taşkilotlari, maktablar va oliy ta'lim muassasalarida karantin e'lon qilindi va farzandlarimiz uyda ötirişiga töğri kelmoqda. Kimningdir uyida farzandlarga qarovçisi bor, kimdadir yöq, otasi yoki onasidan biri birga bölişi kerak. Uşbu farmon orqali, mehnat qonunçiligi talablaridan kelib çiqqan holda yana bir imkoniyat berildiki, boğça tarbiyasi yoşida bölgan yoxud umumta'lim örta maktabning 1-4 sinflarida öqiydigan farzandlarning yo otasi, yoki onasi, yo bölmasa, vasiyiga mehnat ta'tili beriladi.
Idora va taşkilotlar tomonidan beriladigan yengilliklarda qaysi xodimlar ustuvorlikka ega?
Har bir idora-taşkilotlar, pensiya yoşidagi keksa işçilar, homilador ayollar, nogironligi bor yoxud işlay oladigan ammo surunkali xastaligi bor xodimlari bölsa, ularga masofadan işlaş yoki qisqa muddatli işlaş imkoniyatlarini yataqdim etişlari zarurligi farmonda belgilab ötildi. Bu ham xodimlarning öz soğliqlarini saqlaşlariga ijobiy ta'sir körsatadi.
Xususiy tadbirkorlik sub'yektlari xodimlariga ta'til bersa, pul tölaydimi?
Mavzuga oid
Prezident farmonida mulkçilik şaklidan qat'inazar barça xöjalik yurituvçi sub'yektlarda mehnat ta'tili beriş tartibi qöllanilişi belgilab ötilgan.
Karantinga olingan fuqarolarga kasallik varaqasi beriladimi yoki ta'til?
Nozim Husanov
Bu böyiça ham işonç telefonimizga köplab murojaatlar tuşayotgandi. Çunki, karantinga olingan fuqarolar 14 kun maxsus saqlaniş joylarida bölişi belgilab ötilgan. Farmonda belgilanganidek, karantinga olingan fuqaro işlovçi bölsa, unga kasallik varaqasi beriladi. U böyiça esa, iş haqining 100 foizi tölab berilişi nazarda tutildi.
Amaliyotda, xodimning iş stajidan kelib çiqqan holda kasallik varaqasi böyiça iş haqi 60-80 foizni taşkil etgan. Lekin, karantin vaqtida oilaning biror işlovçi a'zosi, yoki 14 yoşgaça bölgan farzandi karantinga olingan taqdirda, unga qarovçisi işlaydigan bölsa, unga ham kasallik varaqasi rasmiylaştiriladi va iş haqining 100 foizi tölanadi.
Karantin tufayli ta'tilga çiqqan xodim iş haqi 100 saqlab qolinadi
Mehnat kodeksiga köra, xodimning roziligi bilan iş haqi saqlanmagan ta'til beriş mumkin. Xodim, istasa, öz arizasiga binoan, ta'til puli tölanmaydigan ta'tilga çiqişi, yoki mehnat ta'tili taqvimi böyiça ta'tilga çiqişi ham mumkin. Şu bilan birga, karantin munosabati bilan ta'tilga çiqarilişi ham mumkin. Sönggi holatda iş haqi 100 foiz saqlanib qolinişi prezident farmonida belgilab berilgan.
Xorijga keta olmay qolgan mehnat muhojirlari işsizlar safiga qöşildi. Ularni iş bilan ta'minlaş muammosi qanday hal etiladi?
Bu masala haqiqatdan ham dolzarb tus oldi. Sababi, qöşni mamlakatlarimiz Qozoğiston va Rossiya öz çegaralarini yopdi, mehnat muhojirlarimizning uşbu davlatlarga ketiş mavsumi edi. Ularni iş bilan ta'minlaş kerak.
«Obod qişloq», «Obod markaz» va «Obod mahalla» dasturlari qabul qilingan bölib, ularni mart oyidan boşlab amalga oşiriş, bu işlarga köplab fuqarolarni jalb qiliş nazarda tutilgan. Raqamlarda aytadigan bölsak, mart-aprel oylarida jamoat işlariga 26 ming kişini jalb qilişimiz, ularning işlarini moliyalaştiriş uçun ayni jamğarmadan 19 mlrd söm mablağ ajratilişi belgilangan edi.
Prezident farmoni bilan mana şu oylarda bu mablağlarni ikki yarim baravardan ortiqqa oşirib, 70 mingdan ortiq fuqaroni jamoatçilik işlariga jalb qiliş, bu maqsadga qariyb 60 mlrd söm mablağ yönaltiriş imkoniyati berildi.
Bundan taşqari, aksariyat fuqarolarimiz viloyatlar, tumanlar qişloqlarida istiqomat qilişadi. Öşa hududlarda qişloq xöjaligida foydalanilmaydigan yerlarda xohiş bildirgan fuqaroga 20 sotixdan yer ajratilib, kooperativ usulda xöjalik birlaşma taşkil etiladi. Birlaşma a'zolari işsiz, band bölmagan aholi tarkibidan tanlab olinadi va ularga jamğarma hisobidan 2 mln 300 ming miqdorida subsidiya beriş mexanizmi ham bor. Mazkur farmon bilan uşbu subsidiya miqdorini 2-3 baravar oşiriş imkoni yaratildi.
Şu bilan birga, köplab fuqarolarimiz özlarining şaxsiy tomorqalarida faoliyat olib borişlari uçun subsidiya beriş imkoniyatimiz ham bor.
Buning uçun fuqarolar qayerga, kimga murojaat qilişlari kerak?
Mahalla va oilani qöllab-quvvatlaş vazirligi, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining joylardagi bölimlari bilan birgalikda mahallama-mahalla yurib, şunday fuqarolarning röyxatini tuzib, ularga yuqoridagi xizmatlar taklif qilinmoqda. Bu jarayon boşlangan, prezident farmoni esa, bu jarayonni yanada jadallaştirdi.
Yana bir yönaliş bor, vazirligimiz huzuridagi jamğarma orqali 3ta bankdan oilaviy tadbirkorlik yönalişida mablağlar taqdim etiş. Axir, mehnat muhojirligida işlab yurgan, ammo bugungi kunda Özbekistonda bölganlarning ayrimlarida tadbirkorlik bilan şuğullaniş borasida qandaydir ğoyasi, rejasi bölişi mumkin. Ular şuni amalga oşirişlari mumkin böladi.
Bundan taşqari, prezident farmonining yana bir ijobiy tomoni şundaki, ijtimoiy soha obektlarini quriş uçun qöşimça mablağlar ajratiş közda tutilgan. Bu yil boşida tasdiqlangan investitsion dasturlarga qöşimça ravişda, viloyatlar, çekka tumanlardagi maktabgaça ta'lim muassasalari, örta umumta'lim maktablari, soğliqni saqlaş muassasalarini quriş böyiça yangi qöşimça dastur qabul qilindi. Bu kabi quriliş obektlariga ham joylardagi işsiz, band bölmagan fuqarolarni jalb qiliş nazarda tutilgan.
Vazirlikda karantin qoidalariga qançalik rioya qilinmoqda?
Har bir idora rahbari – özimidan boşlaşi kerak. Prezident ham ta'kidlab ötdilar, özimiz örnak bölişimiz kerakligini. Şuning uçun ham vazirlikda, iş vaqtidan söng, şartnoma asosida xlor bilan dezinfeksiya qiliş işlari amalga oşirilmoqda. Bundan taşqari, vazirlikka kelgan xodimlar yoki fuqarolar qöllarini dezinfeksiya qilişi uçun vositalar, niqoblar tayyorlab qöyilgan. Bunday imkoniyat har bir qavatda mavjud. Qolaversa, farroşlarning kun davomida işlaşi yölga qöyildi. Ular eşik dastaklari böladimi, zinapoya tutqiçlari böladimi, har bir joyni e'tibordan çetda qoldirmay, maxsus aralaşmalar bilan artib çiqmoqda.
