«Hatto yeyişga nonimiz yöq bölib qoldi» – Turkiyada pandemiya sababli köçada qolib ketgan özbekistonliklar
|00:33 / 07.05.202045 07615 min
Kun.uz aviaqatnovlar tiklanmayotganligi sababli Turkiyadan Özbekistonga qaytolmayotgan bir guruh yurtdoşlarimiz bilan masofadan turib suhbatlaşdi.
Nigina Ikromova:
– Turkiyaning Istanbul şahrida turamiz. Pandemiya hayotimizni, rejalarimizni butkul izdan çiqarib yubordi. Xöjayinim çoy işida işlardi. Men magazinda işlardim. Homilador bölib qolganligim sababli köp işlolmadim. Hozirgi kunda ikkalamiz ham işsizmiz. Xöjayinimning işlari yopilganiga ikki oy böladi. Ijarada turdik. Juda qiynaldik. Bir yarim oy davomida ijarada turib, pullarimiz tugab qolganligi uçun uy egasi bizni çiqarib yubordi. Turişimiz uçun pasportimizni unga berib qöyişimizni talab qildi. Pasport berişni xohlamay çiqib ketdik u yerdan.
Men homilador holimda köçada qoldik. Birimiz ikki bölsin deb işlaşga kelib şunça körgiliklarni kördim. Şunday paytda bitta opa yordam beraman, deb çaqirdilar. Ularning uyiga bordik. U ham xöjayini bilan turardi. Ular ham pandemiya sababli qiynalib qolişdi. Şundan söng ular ham uylarini topşirişga majbur bölişdi.
Ikkinçi marta köçada qolib ketdik. Hatto yeyişga nonimiz yöq bölib qoldi. Bir söm pulimiz yöq edi öşa paytlari. Şundan söng telegramda taşkil etilgan vatandoşlar guruhidagilardan Turkiyada qiyin ahvolga tuşib qolgan özbekistonliklarga elçixona yordam berayotganini eşitdik. Murojaat qilganimizdan keyin mahsulotlar keltirib berişdi. Oziq-ovqat mahsulotlarining içida un bor ekan. Men kasal yotibman, qon bosimim oşib ketgan. Xöjayinim xamir qorişni bilmaydilar. Bir amallab non qildilar, uni ham yeb bölmadi.
Bağrikeng xalqimizga, saxovatpeşa yurtdoşlarimizga rahmat, köçada qolgan paytimiz yotoq-joy bilan ta'minladi. Mehmonxonaga joylab qöyişdi. Şifokorlarga olib borib qaratişdi.
Işonasizmi, hatto şifoxonaga tobim qoçib borganimda holatimni köra-bila turib umuman qabul qilişmadi. Tibbiy suğurtam bölmagani, şifokor körigidan ötişga pulim bölmagani uçun şifoxonadan çiqarib yuborişdi. Qon bosimim kötarilgan holimda ortimga qaytdim. Şifokorlar körigidan ötolmaganimdan keyin juda qiynalib qoldim. Xöjayinim bir oz pul topgaç, bir marta şifokor körigida böldik xolos. Olti oy homilador holimda qiynalib yurdim. Hattoki poliklinikalar qabul qilmadi. Mehmonxonaga joylagan yaxşi insonlar özlari pul tölab meni döxtirlarga qaratişdi.
Bu yerga kelmasimdan oldin ham Özbekistonda order orqali davolanib yurgan edim. Öpkamning mazasi yöq. Exinokokk bölganman. Turkiyadagi vraçlar közim yorişiga uzoği bilan bir oy qolganini aytişdi. Ketmasangiz, bu yerda namlik kuçli, havosini ham kötara olmayapsiz, şuning uçun qon bosimi öta kuçli bölyapti, deyişyapti. Buning natijasida oğriq ham kuçli, deyişyapti. Şu sababli uyimizga qaytişimiz kerak ekan. Öpkam bu namlikni kötara olmayotgan ekan.
Mavzuga oid
Hozirgi holatimda men uçun eng yaxşi yeçim, eng yaxşi yöl – charter reyslar qöyilişi va Özbekistonga qaytişimdir. Şifokor ham 15 kun muhlat berdi. “15-20 kun içida çiqib ketolsangiz, ketolasiz. Undan keyin uçişga ruxsat berolmayman”, dedi meni körikdan ötkazgan şifokor.
Anvar Maribjanov:
– Turkiyaga kelganimga ikki yil böldi. Hozirgi vaqtda koronavirus sababli Turkiyada ham juda köp kişi işsiz bölib qoldi. Biz ham işsiz qoldik. Hozir qölimizda mablağ yöq. Yaşaş uçun joy, oziq-ovqatdan qiynalyapmiz.
Işimni yöqotganimdan keyin ijara turgan uyimda bir oygaça tekin yaşadik. Çunki ijaraçi qiyinçiliklarni inobatga olib bir oyça turib turişimizga ruxsat berdi. Keyin baribir tölov imkoniyati bölmaganligi uçun u yerdan çiqib ketdik. Baraka topişsin, özimizning özbeklar qöllaridan kelgança yordam berişyapti.
Hozirgi paytda Istanbulga yaqin kiçikroq bir şaharçada vaqtinça yaşab turibmiz. Vatandoşlarimiz holatimizni tuşungan holda, bir oy yaşab turişimiz uçun bitta kiçikroq xonalarini berişdi. Mana şu xonadonda hozir bir oy yaşaş imkonimiz bor. Bir oydan keyin yana tölovlarni qilişimiz kerak. Yo charter reys tezroq qöyilişi kerak yoki davlatimiz tomonidan mablağ bilan yordam berilmasa, hozirgi şaroitimiz ham bölmay qoladi. Judayam qiyin ahvolda qolamiz. Bizga öxşaganlar judayam köp.
Youtube orqali köryapmiz. Özbekistonda endi-endi karantin çeklovlari yumşatilmoqda. Izolyatsiya qiliş Özbekistonda judayam yaxşi olib borilyapti. Özbekistondagilarni körib turibmiz, yuzida niqob, qöllarida maxsus rezina qölqop.
Turkiyada unday emas. Biz ham ilojimiz boriça, özimizni özimiz izolyatsiya qilişga harakat qilyapmiz. Lekin mana ayni paytda hozir köçaga çiqsangiz, yoş-yoş qizlar, bolalar, yoşi kattalar, kim bölişidan qat'i nazar, xohlasa niqobda, xohlamasa niqobsiz, bemalol yurişibdi. Şuning hisobiga ham Turkiyada kasallanganlar soni 124 mingdan oşib ketdi. Bu yerda şaroit judayam qiyin.
Karantin çoralari yetarli darajada bölmayotgani, odamlar yakkalanmayotgani, boşqa yurtdan kelgan muhojirlar tibbiy suğurtaga ega bölmaganligi uçun tibbiy yordamdan mahrumligi oqibatida kasallik keng tarqalyapti. Jumladan, men ham koronavirusga çalingan er-xotin kasallikka çalinganligini bila turib, boşqalar bilan körişib yurgani oqibatida şu virusni yuqtirib oldim. Mendan xotinimga ham yuqdi.
Biz ham yuqtirganimizni sekin-sekin bildik. Boş oğriq, isitma sekin-sekin bölib keldi. Keyin qatorasiga 5-6 kun isitmamiz tuşmadi. Judayam qiyin şaroitda qoldik. Öşa vaqtda tez yordamga qönğiroq qildik. Keldi. Olib ketişdi. Birinçisida bizga yaqin joydagi kiçikroq şifoxonaga olib borişdi. U yerda faqatgina tomografiya qildirişdi. Tomografiya virus agar odamning içiga tuşgan bölsa, öpkani parçalay boşladimi-yöqmi, şuni körsatib berişi mumkin ekan.
Tomografiyadan keyin bizga uçta dorining nomi yozilgan qoğozni berişdi. Şu dorilarni içyapmiz. Ularning içida bittagina “parol” degan dori isitmani tuşirib turdi. Baribir ahvolimimiz yaxşilanmadi. Keyin yana bir marta telefon qildik. Keyingisida boşqa kasalxonaga olib borişdi. Muhojir bölganimiz sababli test uçun har birimiz 200 liradan tölaşimiz kerak ekan. Bunça pulimiz bölmaganligimiz uçun test qildira olmadik. Ularni esa bizda virus bormi-yöqmi, qiziqtirmadi ham.
Şundan keyin ham yaxşi bölmagandan söng, iloji boriça, vitamin oldik, sekin-sekin organizmning özi kuraşdi. Özimizni özimiz bitta xonadan çiqmagan holda izolyatsiya qildik.
Er-xotin ikkimizning ham immunitetimiz kuçli ekan, Xudoga şukr, kasallikni yenga oldik. Hozir özimizni tetik his qilyapmiz. Kasallik alomatlari kuzatilmayapti. Ahvolimiz ança yaxşi.
Charter reyslar yaqin orada qöyilmasa köçada qolamiz, çunki hozir turgan joyimizda bir oy yaşaşga ruxsat berişgan. Qölimizda hozir deyarli heç qanday mablağ yöq. Yeb-içişimiz uçun atigi 200-300 lira pulimiz bor. Men hozir şu holatimda ham köçaga çiqib pul topişga majburman. Topmasam bölmaydi.
Şerxon Orzimurodov:
– Men oilaviy şaroit sababli Turkiyaga 2016 yilda kelganman. Oilamizni boqaman, deb. Mana tört yildan beri yurtga borolganim yöq.
Bu yerda restoranda işlardim. Pandemiya sababli yopilib qoldi. Qariyb ikki oydan beri işsizmiz. Özim bilan işlaydigan yigitlar bor edi. Ularda ham şaroit menikiday. Alloh rozi bölsin, şu işlab turgan joyimizdagi boşliğimiz qaraşib turibdi.
Ijaraxonaning egasi bizdan umidni uzib bölgan. Çunki şaroit ma'lum. Men biletlarni olib, 6 aprelga hammasini taxt qilib qöygandim. Mablağni ham öşanga qarab taqsimlagandim. Yaqinlarga u-bu narsalar olganmiz. Xullas, mablağning hammasini işlatib bölgandik. Aviaçiptani bir oy oldin, 10 martda olgandim. 16 martdan aviaqatnovlar töxtab qoldi. Şu sababli bir oydan buyon charter reysdan umid qilib ötiribmiz. Charter reyslar kelsa, qölimizda biletimiz bor, öşa orqali ketib olsak degan, umiddamiz.
Özbekistonning Turkiyadagi elçixonasiga 2016 yildan beri işim tuşmagandi. Oxirgi ikki oydan beri işim tuşdi. Oldinlari odamlar aytişsa, unçalik e'tibor bermasdim. Çindan ham elçixonaga telefon qilib, heç kimdan aniq javob olib bölmas ekan. Charter reyslar qaçon qöyilişi, aviaçiptalar qaçon sotila boşlaşi haqida telefon qilsangiz, aviakompaniyaning telefon nomerini berib, hammasini ular bilan gaplaşing deydi. Umuman aniq javob berişmaydi.
Axir ular elçixona, bizlarni eşitadigan yagona taşkilot. Aviakompaniyaga ham, işonasizmi, bir kunda yuz martalab telefon qildik. Lekin bir marta ham göşakni kötarişmadi. Töğri, ularga ham köplab qönğiroqlar böladi, lekin yuz martadan heç bölmasa bir marta kötarişi kerak-ku.
Ğulomjon Yoqubov:
– Turkiyaga 2016 yili turmuş örtoğim bilan birga kelganman. Biz ham yaqinda qaytmoqçi edik. Oldindan biletlar oldik, çunki tört yildan beri şu yerdamiz. Özim oilada bitta öğilman. Mamlakatda qarzimiz bor edi, uy olgandik. 1 aprelga biletimiz bor edi. Biletning vaqtiga qöşilib şu kasallik ham keldi. Ikki oydan beri işlaganimiz ham yöq edi. Uyga ketamiz deb işdan böşab olgandik. Ayolim yoşi katta bir kampirga qarar edi, men qurilişda işlardim. Hozir işlay desak iş yöq. Uydagilar ham bu xabarlarni eşitişgan, dadam ham köp öylanib, qon bosimi bilan kasalxonaga tuşgan. Şuning uçun yurtboşimizdan charter reyslarini qöyişini iltimos qilamiz.
Nilufar Yöldoşeva:
– Töğrisini aytsam, karantin 10 maygaça deyildi, şuning uçun ön kunga tanişlarimiznikida yaşab yuribmiz. Pulimiz ham bir hafta ön-kunlarga yetadi. Charter reysni ham ança kutib qoldik. Hozirgi yaşayotgan joyimiz egalariga ham oson emas. Taniş bölganliklari uçun rozi bölişdi. Yana bir hafta yaşaşimiz mumkin. Qarzdan qutulaylik deb, tört yildan beri şu yerda yuribmiz. Kasallik tarqalişi boşlanişi bilan bu yerda işlar töxtagan. Tezroq uyga ketsak deyman.
Xudoga şukr, bizga kasallik yuqmadi. Çunki karantin boşlanişi bilan işlarimiz töxtadi. Şu kundan beri köçaga çiqmadik.
Olimjon Qosimov:
– Men Telegram messenjeridagi “Istanbul 2020” guruhi administratoriman. Bu guruhda Turkiyada qolib ketgan yurtdoşlarimiz jamlanişgan. Özim ötgan yili oktabr oyida loyiha böyiça tört oy muddatga kelganman. Hozir bu muddat yakunlandi, lekin uyga qaytişga ulgurmay qoldim. Bu yerda oğir ahvolga tuşib qolgan yurtdoşlarimiz juda ham köp. Biri homilador, birining puli qolmagan, açinarlisi, kvartiradan çiqarib yuborgan holatlarni ham kördim. Guruh administratori bölganligim uçun menga köp murojaat qilişadi.
Özbekistonning Istanbuldagi elçixonasi qöldan kelgança oziq-ovqat tomondan yordam berib turibdi. Lekin barçaga yetkaziş juda ham qiyin. Bu yordamlar ham ma'lum muddatga yetadi, köp vaqtga yetmaydi. Bundan taşqari, Turkiyadagi imkoniyati bor qolgan yurtdoşlarimiz ham bir-birlariga yordam berişyapti. Ammo hozirga kelib öşa yordam berayotganlarning özlari ham yordamga muhtoj bölib qolyapti. Masalan, hozirda bir oyga yetadigan mablağim bor. Men ham bir oydan keyin yordamga muhtoj bölib qolişim ehtimoli juda ham katta. Yana bir gapni aytişim mumkinki, ijtimoiy tarmoqlarning özbek segmentida, masalan Facebook ijtimoiy tarmoğida çet davlatda qolib ketgan yurtdoşlarimiz uyga qayta olmayotganligini, qaytişi kerakligini aytyapti. Ammo Özbekistondagi ayrim yurtdoşlarimiz bizga ham virus olib kelasan deb, ularning qaytişini xohlaşmayapti. Yurtdoşlarimiz bir tomonini tuşunişmayaptiki, çetdan olib kelingan fuqarolar alohida karantinga olinadi, davolanadi. Çetdagi yurtdoşlarimiz ham vatanni, uyini, oilasini soğinişadi. Çet davlatga ketayotganlar ham majburlikdan ketişadi. Kimdir oilasini boqişi uçun, kimdur qarzini qaytariş uçun…
Mirzouluğbek Mirzarahmatov:
– Hozirgi paytda elçixonaning ma'lumotiga köra, Turkiyada uyiga qaytişni istagan 8 mingdan ortiq Özbekiston fuqarolari bor. Xususan, bizning guruhda 650 nafar özbeklar bor. Şulardan 600 nafardan ortiği moddiy tomonlama juda qiynalgan.
Men uç oy muddatga qarindoşlarning oldiga kelgandim. Afsuski, pandemiya sabab qolib ketdim. Hozirgi paytda guruhimizga juda köp murojaatlar tuşadi. Bularning köpçiligi davolanişga kelgan bemorlar. Ba'zi hujjatlari bölmaganligi sababli hozir kasalxonalarga ham bora olişmayapti.
Masalan, bittasi homilador ayol. Mablaği ham qolmagan. Qölimizdan kelgança yordam qildik. Lekin bu pul ayrim dorilarga va tekşiruvga ketdi.
Bundan taşqari ham oğir axvoldagi fuqarolarimiz juda köp. Charter reys qöyilgunga qadar ahvoli battar bölişi mumkin. Ayniqsa, aprel oyi oğir keldi. Köpçiligining yaşaşga joyi ham yöq.
Vaqt ötgan sari qiynalgan, köçada qolgan özbeklar soni ortib boryapti. Hozir xayriyalar soni ham qisqarib boryapti. Çunki pul berayotganlarning ham özlariga pul kerak bölib qolmoqda. Charter reys qöyilgan taqdirda ham, qiynalgan, puli yöq va bemorlarni olib ketişi kerak.
Olimjon Qosimov:
– Internet tarmoqlarida Buxorodagi, Sardobadagi falokatlarni körib turibmiz. Hozir barça e'tibor şu tomonlarga qaratilgan. Albatta, buni ham töğri tuşunib turibmiz. Biz ham ular bilan birga ekanligimizni eslatib ötardik.
Hozir yurtdoşlarimiz Sardobaga, Buxoroga juda katta yordam berişyapti. Biz ham mana şunday bir-birlarimizga yordam beryapmiz. Lekin bizda resurs kam. Şuning uçun hammaga yetkaza olmayapmiz. Bizlarni ham e'tiborga olişlarini iltimos qilar edik.
Hukumatimizdan iltimos qilib qolar edikki, charter reyslarini ertaroq qöyib, birinçi navbatda homilador, yoşi katta, yordamga muhtoj fuqarolarimizni olib ketişsa. Ular ham yordam va e'tiborga muhtoj. Biz Respublika maxsus komissiyasidan, Taşqi işlar vazirligidan Turkiyadagi fuqarolarimizga ham charter reyslar qöyib berilişini iltimos qilib qolardik.
