Auksionda sotilgan Iştixondagi MTP masalasi: viloyat hokimi murosa uçun ğolibga boşqa yer taklif etmoqda
|00:18 / 11.06.202023 24816 min
Tahririyatimizga murojaat qilgan, onlayn auksionga çiqarilgan Iştixondagi maşina-traktor parkini 1,5 mlrd sömdan ziyodga sotib olib, hanuz unga egalik qilolmay kelayotgan samarqandlik tadbirkorlar haqida hikoya qilgan edik.
Uşbu maqola yuzasidan Boş prokuratura huzuridagi Majburiy ijro byurosi ham tahririyatga munosabat taqdim etgan edi.
Masalaga MIB munosabati
«Samarqand şahar iqtisodiy sudining 29.10.2018 yildagi ijro hujjatiga asosan qarzdor «KEYS-A» MÇJdan undiruvçi «Turonbank» ATB foydasiga jami 3 mlrd. 254 mln. 961 ming söm va oldindan tölangan 20 ming söm poçta xarajati undiriş belgilangan.
Jumladan, sud qaroriga asosan undiruv qarzdorning «KEYS-A» MÇJning pul mablağlari bilan birga:
garovga qöyilgan «Iştixon MTP»ning bino inşootlari;
garovga qöyilgan «Bulunğur MTP»ning bino inşootlari;
kredit mablaği evaziga sotib olingan 6 dona «Dominator-130» rusumli ğalla öriş kombaynlari — «Samarqand viloyat Agroservis MTP» MÇJning 3 mlrd. 745 mln. sömlik kafillik şartnomasi böyiça pul mablağlariga qaratiş körsatib ötilgan.
Keyinçalik, ATB «Turonbank» tomonidan 12.06.2019 yilda qarzdor kredit qarzdorligi tölanmagani sababi, ijro harakatlarini davom ettiriş haqidagi murojaati böyiça ixtiyoriy muddatda tölovlar amalga oşirilmagani sababli, garovga qöyilgan «Samarqand viloyat Agroservis MTP» MÇJga tegişli bölgan «Iştixon MTP»ning bino va inşootlari xatlangan hamda boşlanğiç bahosi 1 mlrd 202 mln. 600 ming söm narxda 16.07.2019 yilda elektron-onlayn savdoga çiqarilgan.
Auksion natijasiga köra bino-inşoot 20.08.2019 yilda ğolib S.Qodirovga jami 1 mlrd. 539 mln. 328 ming sömga sotilgan», deyilgandi MIB munosabatida.
Mavzuga oid
Mulkni garovga tikkan rahbar — hozir respublikada
Oddiy til bilan tuşuntirib aytilganda, 2017 yil iyun oyida «KEYS-A» MÇJ «Turonbank» ATB Samarqand filialidan 5 yil muddatga, yillik 7 foiz ustama, 1 yillik imtiyozli davr bilan qariyb 3 milliard söm kredit oladi.
Yuqorida aytilganidek, kreditning garov ta'minoti sifatida Bulunğur va Iştixondagi MTPlarning bino va inşootlari garov qiymati böyiça kelişilib, garovga tikilgan. Dalolatnomaga MTPlarning egasi sifatida «Samarqand viloyati Agroservis MTP» MÇJ rahbari R.M.Hayitov imzo qöyadi.
Alohida e'tibor berişingizni istar edik, hujjatlarga imzo çekkan Samarqand viloyat «Agroservis MTP» MÇJning öşa paytdagi raisi — Rustam Mamarasuloviç Hayitov ayni paytda «Özagroservis» AJga rahbarlik qilmoqda.
«KEYS-A» MÇJ kredit şartnomasi şartlarini buzadi, kreditni öz vaqtida söndirmaydi. Bank undiruvni garovdagi mulkka qaratadi. MTPlar sud qarori bilan elektron onlayn auksion orqali sotuvga çiqariladi. Iştixondagisini tadbirkor S.Qodirov sotib oladi.
Aslida, bir qaraganda, hammasi oddiy. Mulk auksionda sotildi, ğoliblik bayonnomasi bor. U hujjatlaştirilib, yangi egasiga berilişi kerak.
Lekin qariyb bir yildan buyon auksion ğolibi sarson bölmoqda. S.Qodirov MTP hududiga kiritilmayapti.
«Tuya» qilingan yer
Auksion ğolibi S.Qodirovni taşvişlantirayotgan yana bir jihat şuki, auksionga çiqarilgan noturar joylarga tegişli yer maydoni 8,3 ga deb körsatilgan. Bu auksionoldi ma'lumotlarida ham, ğoliblik bayonnomasida ham aks etib turibdi.
Bizga tuşuntirişlariça, «Samarqand viloyati Agroservis MTP» MÇJ rahbari R.M.Hayitovning xati bilan 2017 yil 20 mayda Iştixon tuman «Agroservis MTP» MÇJga qaraşli yerlarning 0,3 ga va 1,0 ga qismi tuman hokimligiga zaxirasiga qaytarilgan. Xöp, tuman hokimligining sözlariga işonaylik, obekt garov qiymatini aniqlaş va kadastr tomonidan yer maydoniga taqiq joriy etilişidan biroz avval zaxiraga qaytarilgan ham deylik.
Unda nega obekt garovga olinganidan söng ham 2018 yil 15 fevraldagi 406-Q qarorga köra 0,82 ga yer yana tuman hokimligi zaxirasiga qaytarilgan? (R.Hayitovning yerni zaxiraga qaytariş töğrisidagi xatdagi imzosi qalbakilaştirilgani qurollanmagan köz bilan körinib turibdi — muallif). Nega mutasaddi taşkilotlar, prokuratura organlari masalaning mana şu yeriga e'tibor qaratişmayapti?
Boz ustiga, MTP maydoni qisqargan sayin kadastr hujjatlariga özgartiriş kiritilmagan. Ayni paytda MTPga tegişli yerlar 6 gektardan ziyodroq, xolos. Ammo auksionga MTPning yer maydoni eski hujjatlardagi kabi 8,3 ga tariqasida qöyilgan.
Avvalroq Samarqand viloyati «Agroservis MTP» bu haqdagi maqolaga munosabat bildira turib, binolarni onlayn-auksion savdosiga çiqariş tartibiga rioya qilinmaganini ta'kidlab, munosabat bildirgan edi.
Taşkilot sud tomonidan undiruvni MTP bino-inşootlarga qaratiş yuzasidan çiqarilgan hal qiluv qaroridan norozi bölgani sababli «Samarqand viloyati Agroservis MTP» MÇJ tomonidan 2019 yil 30 avgust kuni Samarqand viloyat iqtisodiy sudiga kassatsiya şikoyati kiritilgan va şikoyat körib çiqiş uçun qabul qilinganini ma'lum qilgan.
Iş Oliy sudgaça borib taqalgan. Oliy sud ham 2020 yil 20 mart kuni «Turonbank»ni haq deb topgan.
Qolaversa, 2020 yil 4 mart kuni «Samarqand viloyati Agroservis MTP» MÇJning ğolib S.Qodirov va auksionni ötkazgan «Elektron onlayn auksionlarni taşkil etiş markazi» DUKga nisbatan auksion natijasini haqiqiy emas, deb topiş böyiça da'vo arizasi fuqarolik işlari böyiça Samarqand şahar sudida körib çiqilgan va qanoatlantirişdan rad etilgan.
Iştixon hokimining tuşuntirişi
Murojaatçilar (obektni 5 kişi örtaga pul taşlab, auksiondan S.Qodirov nomidan qatnaşib yutib olişgan, ulardan biri — işonçnoma asosida murojaat qilayotgan Ş.Gaziyev) Iştixon tuman hokimi Ş.Negmatov va Samarqand viloyat hokimi E.Turdimov şaxsan bu işga tösqinlik qilişayotganini ta'kidlaşmoqda.
Iştixon tuman hokimi Ş.Negmatov jurnalist-bloger Abduqodir Möminovga masala yuzasidan tuşuntiriş bera turib, (2020 yil 20 may sanasida) şunday fikrlarni ilgari surgan:
— Masala böyiça sud jarayoni davom etmoqda. Hali oxiriga yetgani yöq. (Holbuki heç qanday sud davom etayotgani yöq edi — muallif). Hokim qarşilik qilyapti, deysizlar. Bu masalada biror marta menga biror kişi murojaat qilgani yöq. Bu masalada mening biror aralaşgan joyim yöq. Hokimlik sudda biror taraf ham emas. Viloyat MTPlar uyuşmasi va «Turonbank» ikkovi ikki taşkilot. Ikkalasi sudlaşayapti. Oxirgi töxtamga kelinganidan söng bunga heç kimning aralaşişga haqi yöq.
Lekin yana bir jihat: bu MTP — Iştixon xalqining mulki. San'at Qodirov «mening mulkimni beringlar», deb menga yoki biror joyga murojaat qilgani yöq. Uning işonçli vakili [Ş.Gaziyev] ham menga murojaat qilgan emas. Hokimlarni yomonotliqqa çiqarişdan avval, salgina qonuniy yondaşiş kerak-ku, axir?! Agar ular qonuniy tarafdan haq bölişsa, biz heç qanday tösqinlik qila olmaymiz, unday niyatimiz ham yöq, — degan Ş.Negmatov.
— Lekin masala Oliy sudga borib taqalganda, auksion ğolibi haq deb topilgan, qonuniy ijrosi ta'minlanişi kerak deyilgan, Adliya vazirligi ham obekt qonuniy xarid qilingan haqida taqdimnoma kiritgan. Yana bir qiziq jihati, obekt «Turonbank»dan olinayotgan kredit evaziga garovga qöyilganidan söng (2017 yil iyun oyida) garovda turgan yer sotib yuborilgan?
— Avvalo, obekt kadastrdan röyxatdan ötmagan. Taqiq qöyilmagan. Öşa yer maydonining, birinçidan, 1,3 gektari hattoki şartnoma tuzilmasdan ham oldin tuman hokimi zaxirasiga qaytarilgan. Zaxiradagi yer tadbirkorlarga qonun-qoidalar asosida berilgan. Ular bu masalada prokuraturaga ham arz qilişdi. Prokuratura buni örganib jinoyat tarkibi yoki qonun buziliş holati yöqligini aniqlab, ma'lum qildi. (Tuman hokimi obekt garovga olinganidan söng zaxiraga qaytarilgan 0,82 ga yer masalasini oçiq qoldirgan — Ş.Ş.).
Keyin, garov qiymatini aniqlaş dalolatnomasida faqatgina 0,84 ga yer maydoni garov tariqasida tikilgan. (Darhaqiqat, dalolatnomada faqat 8421,4 kv.m. quriliş osti maydoni qayd etilgan, 8,3 gektar tilga olinmagan — Ş.Ş.). Endilikda 8 gektar yoki falonça degan gaplar bölyapti. Agar u yer maydoni sotiladigan bölsa, u narxlanişi kerak, auksionda savdo davomida u oşib borişi kerak.
Birinçidan, yer emas, mulk garovga olingan. Hozir ular yerni uşlab olişganki, xuddi u yerda biror öğirlik yoki jinoyat sodir etilgandek. Öşa paytlar biz (hokimlik) ham öz vakolatimiz doirasida yer beriş huquqiga ega edik. Lekin butun yer maydoni biror joyda taqiqqa olinmagan, — degan bloger bilan suhbatda Ş.Negmatov.
Iştixon tuman hokimiga köra, «Auksionda binolar va binolar ostidagi 0,84 gektarga yaqin yer maydoni sotuvga qöyilgan, jami 8,3 gektar yer maydoni emas. Agar 8,3 gektar yer maydoni auksionda sotuvga çiqarilsa uning boşlanğiç narxining özi juda katta mablağ bölib ketadi».
Lekin Ş.Gaziyev öşa hokim aytayotgan 0,84 ga maydonda joylaşgan bino va inşootlar ham böşatib berilmayotganini aytib ötdi.
Viloyat hokimligining öziga xos murosa yöli
Yuqorida aytilganidek, murojaatçilar viloyat hokimligini ham oddiy masalaning çigal köriniş olişiga hissa qöşayotganlikda ayblaşmoqda.
Masalan, Oliy sudning 2020 yil 20 martdagi qarori yuzasidan Oliy sud rayosatiga Boş prokuror örinbosari Svetlana Ortiqova tomonidan 8 may kuni nazorat tartibida protest kiritilgan.
Adliya vazirligi kadrlar boşqarmasi boşliğining 2020 yil 30 apreldagi xatiga köra, S.Ortiqovaning protesti viloyat hokimligining «Samarqand viloyat agroservis MTP» MÇJning murojaatini qöllab, Boş prokuraturaga yozgan 01-16/769-sonli xatiga asosan kiritilgani ma'lum qilinmoqda.
Samarqand viloyati hokimligi axborot xizmatidan viloyat hokimining uşbu xati söralganida xat örniga Boş prokuror örinbosari protesti Samarqand viloyat «Agroservis MTP» MÇJning arizasi asosida kiritilganiga işora qiluvçi fotosurat jönatildi.
Ya'ni viloyat hokimligi tomonidan Boş prokuraturaga xat yozilgan-yozilmaganligi töğrisidagi savol oçiq qoldirildi. Demak, bu örinda yo viloyat hokimligi aldayapti, yo Adliya vazirligi.
Samarqand viloyat hokimi barça tortişayotgan tomonlarni töplab, 2020 yil 8 iyun kuni viloyat hokimligi majlislar zalida yuzma yuz suhbatlaşdi. (Suhbat videosini uşbu havoladan körişingiz mumkin)
Uçraşuvda viloyat hokimi E.Turdimov tadbirkorlarga tortişuvga nuqta qöyiş va tomonlarni murosaga keltiriş maqsadida «tadbirkorlik qilmoqçi bölsalaring Samarqand şahridan öşa MTP hududiga teng miqdorda yer ajratib beraman», dedi. Ya'ni, nol qiymatda.
Kimlargadir bu juda oqilona yeçimdek körinişi, hattoki tahririyatga murojaat qilgan murojaatçilarga ham jöyali körinayotgan bölişi mumkin, lekin mening fikrimça bu — viloyat rahbari tomonidan taklif etilayotgan öta oqilona bölmagan yeçim.
Negaligini tuşuntiraman.
Nol qiymatda xarid qilingan (ya'ni, sovğa qilingan) yer, obekt heç qaçon tadbirkorniki bölib qolmaydi. Tadbirkor S.Qodirov «insofli xaridor» sifatida auksionda halol yutib olgan va tölovlarini töliq tölagan obektiga kira olmayapti axir!
Nol qiymatda berilgan obekt istalgan onda undan tortib olib qöyilişi mumkin.
Birinçidan, Turdimovni viloyatga boğlab bermagan. Ertaga boşqa işga ötsa yoki viloyatdan ketsa, viloyatning yangi egalari bir deganda bahona topib, tadbirkordan öşa obekt va yerni olib qöymasligiga kim kafolat beradi? Masalan, birgina Ş.Xudoyberdiyev özi Past Darğom tumaniga hokim bölgaç, ötgan bir yildan ziyod vaqt içida avvalgi hokimlarning xususiy mulk bilan boğliq önlab qarorlarini bekor qilişga urinayotganiga barçamiz guvoh böldik.
Qolaversa, E.Turdimovning özi ham Surxondaryo viloyati hokimi bölgan çoğda viloyatdagi tumanlarda ayrim tadbirkorlarga ajratib berilgan yer, obektlar yo tuman prokurorlarining protesti yo hokimlarning qarori bilan qaytarib olib qöyildi. Men şaxsan özim bunday işlarning bir neçtasini örganganman.
Javobi qiyin savollar
Ayni paytda tadbirkorlar yer olişining yagona yöli — onlayn auksion. Buni ham bu tarzda viloyatdagi rahbarlar aralaşuvi bilan bekor qilaversa tadbirkor qaçon yer ololadi? Umuman, bu tarzda onlayn auksionlardan xarid qilinadigan yer va mulklarga işonç qoladimi?! Xorijlik investorlar-çi? Ularga ham şunday qilinadimi?
«KEYS-A» MÇJning krediti allaqaçon auksion ğolibi tomonidan tölangan mablağlar hisobidan yopilgan. Oradan mana qariyb 1 yil vaqt ötmoqda. «TURONBANK»ning işi bitgan. Boşqasi bilan işi yöq.
Ötgan yillar içida Iştixon MTPning 8,3 gektar yeridan 2,12 gektari zaxiraga olinib, boşqa tadbirkorlarga berib yuborilgan. Bu «iş»da «boş-qoş» bölgan inson R.Hayitov «Özagroservis» AJga rahbarlik qilmoqda. Rahbarligi ostidagi taşkilot yerini birgina imzosi bilan hokimlik zaxirasiga qaytaradigan, birgina imzosi bilan garovga tikib yuboradigan inson respublikadagi barça MTPlarga rahbarlik qilişi kelgusida boşqa joylarda ham yanada xavfli oqibatlar keltirib çiqarmaydimikan? Masalan, men işonmayman.
Iştixon tuman hokimi Ş.Negmatov MTPning auksionga çiqarib, sotib yuborilganidan içi kuygança, «Bu — Iştixon xalqining mulki-ku axir», demoqda. Tuman rahbarining kuyunçakligi yaxşi. Lekin, zaxiraga qaytarilgan öşa 2,12 ga yerda bugun butun Iştixon xalqiga foydasi tegadigan qanday manfaatli işlar qilindi?
Iştixon xalqi mulki muqaddas ekan, nega uni iştixonlik R.Hayitov iştixonliklardan söramasdan bitta imzosi va taşkilot muhri bilan garovga tikib yubormoqda va uning bu xatti-harakatidan biror jinoyat alomati topilmayapti? Nega hamma işni boşlagan inson Toşkentdan turib «tomoşa» qilib ötiribdi?
Masalaning yana bir tarafi bor
Aytaylik, auksion ğolibi uçun barçasi teskari ketsa, Kattaqörğondagi sud MTP tarafida turib olsa, xaridor öşa 1 yil muqaddam auksionga çiqarilgan obekti uçun tölagan (ötgan yilga nisbatan 20 foizlarga qadrsizlangan) 1,5 milliard söm pulini yugura-yugura qaytarib oladi.
«Turonbank»ga Iştixon tuman MTP yoki «Samarqand viloyat Agroservis MTP» MÇJ hozirgi kunda vazni ança yengillaşgan öşa pulni tölar ham. Nega bundan «insofli xaridor» zarar körişi kerak-da, şunça işni qilgan MTP tepasidagi rahbarlar suvdan quruq çiqişi kerak?
MTPning kreditlaridan ham boşqasidan ham bexabar, şunçaki internetda e'lon qilingan onlayn auksionda qatnaşib, ğolib bölgan xaridorlarning «boy berilgan foyda»sini kim qoplab beradi?
Nega masalaning bu tarafi rahbarlarni ham, sudni ham, huquq-tartibot organlarini ham ziğirça qiziqtirmayapti?
