Mamlakat namozxonlari uçun masjidlar yetarlimi?

2020 yil 31 avgust holatiga köra, Özbekistonda 2072 masjid faoliyat yuritmoqda. Mamlakatimizda musulmonlar soni qariyb 32 million kişini taşkil qiladi. Faoliyat yuritib turgan masjidlar esa hududlar kesimida quyidagiça köriniş oladi:

Körinib turibdiki, bu borada körsatkiçlarimiz boşqalardan ança farq qiladi, manfiy tarafga, albatta.

Biz Özbekiston musulmonlar idorasi bilan boğlanib, mazkur holat sababini söradik. ÖMI mas'uli tartib böyiça idoraning vakolati faqatgina masjid oçiş uçun taqdim etilgan hujjatlarni olib, diniy taşkilotni davlat röyxatidan ötkaziş uçun rozilik xatini oliş uçun Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din işlari böyiça qömitaga çiqariş bölib, boşqa jarayonlarda iştirok etmasligini, masjid oçiş uçun kelib tuşgan arizalarning ijobiy hal qilinişi Din işlari böyiça qömitaga boğliqligini aytdi.

Faqatgina Diniy qömitaning rozilik xati olingandan söng, Adliya boşqarmasi özining vakolat doirasida masjidni diniy taşkilot sifatida röyxatdan ötkazib beradi. Ammo aytilgan holatlar, ya'ni 2018 yilda 86 dona murojaatdan 13 tasi, 2019 yilda esa 140 murojaatdan atigi 9 tasi ijobiy hal qilingani sababi – masjid oçiş uçun taqdim etilgan hujjatlar Diniy qömita tomonidan xato-kamçiliklarni tuzatiş uçun bir emas, balki bir neça marta qaytarilib yuborilişining natijasidir. Holbuki, mantiqan olganda, xato-kamçiliklar birinçi örganişdayoq aniqlanişi va arizaçi taşabbuskorlarga bildirilişi kerak, deydi ÖMI mas'uli.

Masjidlar soni aholi kesimi va talabiga mos bölişining nimasi yaxşi va buning aksi – yetişmasligining nimasi yomon?

Aslida bunday savol yangraşining özi beodoblik – foydalar muqaddas manbalarda nozil bölgan, biz köp tilga oladiganimiz – buyuk bobokalonlarimiz masjidda qilinadigan ibodatlarning foydasi, masjidlarning köpligi haqida bahs ham qilişmagan.

Avvalo, yuqorida aytganimiz: masjid – moddiy dunyoni ma'naviy dunyo bilan boğlovçi köprik, duolar ijobatini yaqinlaştiruvçi maskan. Insoniyat esa ayni kez jamoa bölib qilinadigan duolarga har doimgidan-da köproq muhtoj.

Ikkinçidan, masjidlarning yetişmasligi degani – diniy arkon-u ahkomlarni asosli manbalardan örganiş imkoniyati yetişmasligi degani, turfa zaif manba-yu ta'sirlarga tuşib qoliş imkoniyati oşişi degani. Bu esa, öz navbatida, muammolarning yanada ortişiga sabab bölişi mumkinligini anglatadi.

Pandemiya özining ketma-ket zarbalari bilan insoniyatni tobora tiz çöktiryapti. Va bu fantastik xayol emas – voqelik. Bunday paytda har bir xalq, har bir millat özi bilgan, özi işongan, özi e'tiqod qilgan manbalarga murojat etyapti. Biz musulmonlar bilgan najot manbalaridan biri esa – ibodat, masjidda köpçilik bölib qilinadigan duo.

Şu örinda, oxirgi yillarda diniy sohaga munosabat ijobiy tomonga özgarganini e'tirof etiş joiz. Buning tasdiği sifatida, aprel oyida Xalqaro diniy erkinlik böyiça AQŞ Komissiyasi Özbekistonni diniy erkinlik borasidagi vaziyat alohida xavotirga molik mamlakatlar röyxatidan çiqargan edi.

Davlatimiz rahbari şu yil 22 iyun kuni imzolagan «Inson huquqlari böyiça Özbekiston Respublikasining milliy strategiyasini tasdiqlaş töğrisida»gi farmonda Özbekistonda vijdon erkinligi huquqini ta'minlaş sohasida keng kölamli çora-tadbirlar amalga oşirilayotgani, «Jaholatga qarşi ma'rifat» ğoyasini amalga oşirişga, diniy ta'lim va ma'rifat tizimini rivojlantirişga, diniy xodimlar tayyorlaşga alohida e'tibor qaratilayotgani e'tirof etildi.

Qolaversa, Prezidentning 2018 yilda qabul qilingan «Diniy-ma'rifiy soha faoliyatini tubdan takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi farmonida ham masjidlar va diniy ta'lim muassasalarining binolarini quriş, ta'mirlaş, rekonstruksiya qiliş, obodonlaştiriş, moddiy-texnik bazasini mustahkamlaş lozimligi haqida söz yuritilgan edi.

2020 yil 13 oktabr kuni BMT Boş assambleyasi sessiyasida Özbekiston öz tarixida ilk bor BMTning Inson huquqlari böyiça kengaşi a'zoligiga uç yil muddatga – 2021-2023 yillarga saylandi. BMT maxsus vakili Natalya Germanning sözlariga köra, Özbekiston taşkilotning inson huquqlari böyiça kengaşiga a'zo bölişiga erişiş oson bölmagan, bundan keyin esa mas'uliyat yanada oşadi.

Inson huquqlari qatorida din va ibodat erkinligi ham davlat siyosati darajasiga kötarilayotgan hamda hukumatning bu boradagi sa'y-harakatlari xalqaro miqyosda e'tirof etilayotgan bir vaqtda, eşiklariga qulf solingan masjidlarning imkon qadar köproq qismida namoz öqilib, duolar qilinsa, mamlakat va xalq farovonligi uçun foyda bölsa böladiki, zarar bölmaydi, deb öylaymiz.

Şokir Şaripov