Moliya vaziri o‘rinbosari Dilshod Sultonov mol-mulk solig‘i va yer solig‘ini isloh qilish hamda ko‘chmas mulkning joriy kadastr qiymati bilan bozor qiymatida baholash o‘rtasidagi asosiy farqlar to‘g‘risida gapirdi.
Qayd etilishicha, 2020 yil 3 dekabrda O‘zbekiston prezidentining "Resurs soliqlari va mol-mulk solig‘ini yanada takomillashtirish to‘g‘risida"gi farmoni qabul qilindi. Farmonda 2021-2024 yillar mobaynida mol-mulk va yer soliqlarini ko‘chmas mulk (bino, inshoot va yer uchastkalari) obektlarining bozor bahosiga yaqin bo‘lgan kadastr qiymati asosida hisoblash tizimini bosqichma-bosqich joriy etish nazarda tutilgan.
Shuningdek, respublikaning «tajriba-sinov» hududlarida (Toshkent shahrining Mirzo Ulug‘bek tumani, Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumani, Buxoro viloyatining Romitan tumani) zarur hollarda xorijlik ekspertlarni jalb etgan holda ushbu xarajatlarni aniqlash bo‘yicha tajriba o‘tkaziladi.
“Ko‘zda tutilgan chora-tadbirlarning ahamiyati shundaki, jismoniy shaxslarning mol-mulk solig‘ini hisoblash uchun olinadigan ko‘chmas mulk obektlarining joriy kadastr qiymati bozor qiymatidan ancha past. Aslida, bu 1991 yildagi obektlarini qurish vaqtida materiallar qiymati, amortizatsiya koeffitsiyenti va tuzatish koeffitsiyentlariga ko‘paytiriladi. Joriy kadastr qiymatini hisoblashda uyning joylashishi, infratuzilmaning mavjudligi, ko‘kalamzorlashtirish, obekt sinfi va boshqa ko‘pgina bozor ko‘rsatkichlari hisobga olinmaydi”, deya Dilshod Sultonovning so‘zlarini keltirgan Review.uz.
Bildirilishicha, joriy baholash mexanizmi ko‘ra, markazda yoki metro yaqinida va shahar chekkasida bir yilda qurilgan bir xonali uyning teng maydoni xarajati bir xil. Aslida, ko‘chmas mulk bozorida xonadonlar narxi ularning joylashishiga qarab katta farq qiladi. Masalan, Toshkent shahri markazida joylashgan ko‘chmas mulk obektlarining joriy kadastr qiymatining haqiqiy bozor narxi 4 baravargacha, shahar chekkasida esa 2 baravargacha qimmat.
2021 yil boshida turar-joy ko‘chmas mulk obektlari soni 7,8 mln obektni (2018 yil uchun - 6,4 mln obekt) tashkil etdi. Shu bilan birga, Toshkent shahrida 50 foizga yaqin obektlarning kadastr qiymati 50-100 mln so‘m, 23 foiz 50 mln so‘mgacha va 30 foizi 100 mln so‘mga tushirilgan ko‘chmas mulk obektlari hissasiga to‘g‘ri keladi.
“Biroq, joriy kadastr qiymati obektning haqiqiy qiymatiga mos kelmaydi va ijtimoiy nuqtai nazardan adolatsizdir. Bozor qiymati esa yuqoridagi barcha omillarni hisobga olgan holda ko‘chmas mulkni to‘liqroq baholash imkonini beradi va mohiyatan har bir obektning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda yanada adolatli bo‘ladi. Bu yerda ko‘chmas mulk obektlarining joriy kadastr qiymati va bozor qiymati bo‘yicha baholash o‘rtasidagi asosiy farqlar mavjud”, deydi Dilshod Sultonov.
