Grin-karta mojarosi. 350 nafar özbekistonlik AQŞ hukumati bilan sudlaşmoqda
|01:58 / 10.09.202174 28114 min
2019, 2020 va 2021 yilgi DV Lottery dasturi ğoliblari bölgan özbekistonliklar viza ololmayotganini aytişmoqda. AQŞning Toşkentdagi elçixonasi pandemiya tufayli hali normal viza amaliyotiga qaytmagan. Holbuki Markaziy Osiyodagi boşqa davlatlarda bu jarayon allaqaçon tiklangan.
Foto: ShutterstockFoto: Shutterstock
Özi nima gap?
Dunyo böylab grin-karta lotereyasining minglab ğoliblari AQŞ hukumatiga qarşi sudga da'vo kiritişmoqda. Ular orasida özbekistonliklar ham bor.
Da'vogarlar huquqlarini himoya qilayotgan advokat Kyortis Morrison tvitterda AQŞ hukumatiga qarşi da'vo 141 mamlakatdan 24 ming nafardan ortiq odam nomidan berilganini ma'lum qildi. Mazkur iş Kolumbiya okrugi sudi tomonidan körib çiqilişi kutilyapti.
Sudga murojaat qilgan “Turli millat vakillari uçun immigratsiyaviy viza dasturi” (Diversity Immigrant Visa Program – AQŞ rezidenti maqomini oliş huquqini beruvçi vizalar oliş dasturi)ning minglab ğoliblari AQŞ ularning arizalarini körib çiqişdan boş tortayotgani sababli Amerikada yangi hayot boşlaş imkoniyatini yöqotişdan xavotirda.
Har yili 55 mingta grin-karta
DV Lottery dasturida co‘nggi beş yilda AQŞga 50 ming fuqarosi immigratsiya qilgan davlatlardan taşqari barça davlatlar fuqarolari qatnaşa oladi. Özbekistonliklar ham dasturda iştirok eta oluvçilar jumlasidandir. Har yili lotereyada iştirok etganlar orasidan dunyo böylab 55 ming kişi tanlab olinadi. Ular orasida AQŞ fuqarolari va dasturda iştirok eta olmaydigan mamlakatlar vakillari bölmasligi kafolatlanadi.
Uşbu dastur oddiy, lekin qat'iy talablarga javob beradigan şaxslarga doimiy yaşaş maqomini berişni nazarda tutadi. Odatda anketa töldiruvçi heç bölmaganda örta ma'lumotga ega bölişi, Özbekiston şaroitida litsey yoki kollejni tamomlagan bölişi talab etiladi. Grin-karta egalari tasodifiy tanlanadi. Beriladigan vizalar mamlakat va mintaqa böyiça çeklangan. Heç qaysi mamlakatga umumiy «grin-karta»ning 7 foizidan (3,5 ming) ortiği berilmaydi.
Lekin grin-karta yutganlarning hammasi ham AQŞga keta olmagan. 2016 yil may oyida 4 501 nafar, 2017 yil mayida 4 494 nafar özbekistonlikka yutuq çiqqan. Biroq 2017 yilda faqatgina 3199 nafar, 2018 yilda 2058 nafar, 2019 yilda esa 823 nafar Özbekiston fuqarosi DV dasturi orqali AQŞda doimiy yaşaş huquqini
Koronavirus pandemiyasi immigratsion vizalar dasturiga ham öz ta'sirini ötkazmay qolmadi. 2020 yilning 20 martida AQŞ Davlat departamenti xorijiy davlatlardagi barça konsullik idoralari, vakolatxona va elçixonalari tomonidan viza xizmatlari körsatilişi töxtatilişini ma'lum qildi.
2020 yilning aprelida AQŞning öşa paytdagi prezidenti Donald Tramp mamlakatga immigratsiyani vaqtinça töxtatiş haqidagi farmonni imzolagan, hujjatda koronavirus sababli yuzaga kelgan inqiroz şaroitida amerikaliklarga iş örinlarini kafolatlaş uçun xorijliklarga kamida 60 kunga grin-kartalar berilişi töxtatilişi közda tutilgandi. Keyinçalik çeklov noma'lum muddatgaça uzaytirildi.
Şu örinda ta'kidlaş kerakki, DV Lottery dasturi orqali beriladigan vizalar qat'iy muddatlarga ega va agar ruxsat oliş muddati ötkazib yuborilsa, ariza beruvçi dastur böyiça AQŞga köçib ötiş imkoniyatidan butunlay mahrum bölişi mumkin.
“Mavhumlik bizni çarçatdi...”
2019, 2020 va 2021 yillarda ötkazilgan lotereyada ğolib çiqib, grin-karta sohibi bölgan öndan ortiq özbekistonliklar Kun.uz’ga murojaat qilib, haligaça suhbatga çaqirilmayotganliklarini ma'lum qilişdi.
“Davlat işida işlayman. Grin-kartani yutganimda nihoyatda quvongandim. Hali ota-onam ham bilmaydi bu haqda. Suhbatdan ötib, barçasi aniq bölgandan keyin aytmoqçi edim. Biroq endi barçasi sarobga aylanişidan xavotirdaman.
Bir qança mamlakatlarda, masalan, bizga qöşni davlatlarda grin-karta ğoliblari allaqaçon suhbatdan ötib, Amerikaga ketişyapti. Lekin negadir biz bundan çetda qolyapmiz”, – deydi uşbu sözlari arizasini körib çiqilişidan xavfsirab, ismi sir qolişini söragan vatandoşlardan biri.
“2019 yilda ötkazilgan grin-karta lotereyasida ayolimga yutuq çiqqan. 2020 yil 20 mart kuni suhbatga kirganmiz. Suhbatga kirişdan avval özim, ayolim va qizim uçun elçixonaga 330 dollardan jami 990 dollar, tibbiy körikdan ötiş uçun kişi boşiga 205 dollardan tölov tölaganmiz. Biroq haligaça viza ololganimiz yöq.
Şu paytgaça elektron poçta orqali murojaatlarimizga har safar bir xil – pandemiya tufayli ayni paytda viza berilmayotganligi ta'kidlangan javoblar kelgan. Elçixonaga telefon ham qilganmiz. Telefondayam şundan ortiq javob ololganimiz yöq. Mavhumlik rosa çarçatdi bizni.
Agar vaziyat çindan pandemiya bilan boğliq bölsa, u holda nima uçun Qozoğiston, Qirğiziston va boşqa davlatlarda grin-karta ğolibi bölgan şaxslarga viza berilmoqda? Ulardagi vaziyat bizdan yaxşimi? Bunga ham xöp deylik. Agar epidemiologik vaziyat şu qadar yomon bölsa, nega AQŞning Toşkentdagi elçixonasi noimmigrant vizalar, ya'ni turizm va sayohat, ta'lim va almaşinuv dasturi böyiça vizalarni berib kelmoqda. Axir AQŞ Davlat departamenti xorijiy davlatlardagi elçixonalariga birinçi navbatda immigratsion vizalarni körib çiqiş böyiça körsatma bergan bölsa-da, nima uçun uşbu toifaga kiruvçi DV-dasturi böyiça vizalarni berişni paysalga solib kelmoqda. Savollarimiz köp, ammo javob yöq”, – deydi Baxtiyor Badalov.
“Grin-karta lotereya ekanini deyarli hamma biladi. Omadimiz çopib ana şu lotereyada ğolib deb topildik. Biroq bizga va'da qilingan yutuqni oliş uçun, ya'ni AQŞga ketiş uçun sudga murojaat qilişga majburmiz. Töğri, pandemiya köp narsani özgartirib yubordi. Vaziyatni töğri baholaganimiz uçun ham şu paytgaça sabr bilan kutib keldik. Agar boşqa mamlakat fuqarolari ham biz kabi kutişayotgan bölganida, balki, huquqlarimiz himoyasi uçun sudga ham murojaat qilmagan bölardik. Biroq köplab davlatlardagi AQŞ elçixonalari faoliyatini tikladi, koronavirus pandemiyasi bilan boğliq çeklovlarni bekor qilib, viza beriş jarayonini yölga qöydi.
AQŞning Özbekistondagi elçixonasi ham boşqa turdagi vizalarni berayotganini eşitdik, biroq DV-vizalarga kelganda COVID-19 bahona qilib körsatilayotganini hazm qila olmayapmiz. Ustiga-ustak heç bir vakolatli şaxs bu jarayon qaçongaça davom etişi mumkinligi, avvalgi yillarda grin-karta yutganlarning taqdiri nima bölişi haqida aniq bir ma'lumot bermayapti.
Nega AQŞ hukumati va uşbu mamlakatnnig Özbekistondagi elçixonasi DV-lottery ğoliblarining huquqlarini poymol qilişmoqda. Axir DV-dasturi AQŞ hukumatining özi yaratgan dastur-ku?! Biz esa uşbu dasturda qonuniy tarzda ğolib bölganmiz. Nahot özlari yaratgan tizimni özlari inkor etişsa?!” – deydi deydi 2020 yili ötkazilgan DV-lottery ğolibi bölgan Nizomiddin Tölaganov.
Grin karta yutgan 11 mingdan ortiq şaxs AQŞni sudga bergan
Ayni paytda AQŞda yaşab, faoliyat yuritayotgan, amerikalik advokat Kyortis Morrison va özbekistonliklar örtasida vositaçilik qilayotgan Ötkir Rahmatullayev 350 nafar vatandoşning huquqlarini himoya qiliş uçun Kolumbiya okrugi sudiga da'vo arizasi kiritilganini ma'lum qildi.
– 2021 yilning 7 iyunida Kolumbiya okrug sudiga kiritilgan ““Mr. Goodluck v. Bayden” (“Janob Gudlak Baydenga qarşi”) deb nomlangan da'vo doirasida 11 ming nafardan ortiq DV-dasturi lotereyasi ğoliblari va ularning oilalari (jami 24 089 nafar da'vogar)ning manfaatlari himoya qilinmoqda. Da'vogarlarning 1341 nafari Nepal, 1295 nafari Marokaş, 910 nafari Jazoir, 896 nafari Misr, 689 nafari Sudan, 548 nafari Rossiya, 539 nafari Albaniya, 385 nafari Turkiya, 355 nafari Eron va 350 nafari Özbekiston fuqarolaridir.
Uşbu da'vogarlarning manfaatlarini Kyortis Morrison, Rafael Urena, Abadir Barre, Filipp Daklos, Jonatan Aftalion va boşqa advokatlar himoya qilişmoqda. 2021 yilning 8 iyun kuni sudya Amit Mehta “Janob Gudlak Baydenga qarşi” deb nomlangan işni körib çiquvçi sudya sifatida tayinlangan.
“Da'vogarlar Departamentning immigratsion viza uçun arizalarini körib çiqiş va hal qilişni töxtatuvçi siyosati, protseduralari va amaliyotini tugatişni talab qilişmoqda. Ular suddan 2021 yil 30 sentyabrgaça DV-lotery ğoliblarining immigratsion viza talablarini körib çiqiş va ularning arizalari böyiça qaror qabul qiliş majburiyatlarini bajarişga hamda başarti javobgarlar da'vogarlar vizasini muddatidan oldin töliq hal qilmagan va bermagan taqdirda, 2021 yil 30 sentyabrdan keyin da'vogarlar uçun işlatilmaydigan DV-lotereya vizalari raqamlarini zaxiralaşga majburlaydigan sud buyruği çiqarib berişni söraşmoqda”, – deydi Ötkir Rahmatullayev.
Uning qöşimça qilişiça, 2021 yilning 19 iyul kuni birinçi sud tinglovi bölib ötgan. Sud da'voning 2021 yil 30 sentyabrgaça DV-lottery ğoliblarining immigratsion viza talablarini körib çiqiş va ularning arizalari böyiça qaror qabul qiliş majburiyatlarini bajarişga majburlaydigan sud qarori çiqarilişi haqidagi qismi böyiça allaqaçon öz hukmini e'lon qilişi kerak bölsa-da, bu jarayon negadir çözilib ketgan.
– Da'voning başarti javobgarlar da'vogarlar vizasini muddatidan oldin töliq hal qilmagan va bermagan taqdirda, 2021 yil 30 sentyabrdan keyin da'vogarlar uçun işlatilmaydigan DV-lottery vizalari raqamlarini zaxiralaşga majburlaşga doir qismi böyiça sud qarori 30 sentyabrgaça qabul qilinişi şart. Uşbu sanadan keçiktirib qabul qilingan hujjat qonuniy kuçga ega bölmaydi.
Xuddi şunday holat ötgan yili DV-2020 dasturi buyiça ham yuz bergandi. AQŞ COVID-19 tufayli 2020 yilning 20 martidan dunyo böylab konsulliklari orqali viza berişni töxtatgandi. Keyinroq Trampning mamlakatga immigratsiyani vaqtinça töxtatiş haqidagi farmoni çiqdi. Uşbu farmon DV-2020 dasturi uçun katta xatarni yuzaga keltirdi. Çunki uşbu dastur ğoliblari 2021 yil 30 sentyabrgaça yilgaça viza olişolmasa, ularning vizasi kuyardi. Aynan şu muammo “Mr. Gomez v. Trump” (“Janob Gomez Tramga qarşi”) deb nomlanuvçi da'voni yuzaga keltirdi. 2020 yilning iyulida start olgan sud işi hozirgaça davom etmoqda. Yaqinda bu borada yakuniy qaror qabul qilinişi kutilmoqda.
Bungaça esa 2020 yilning 4 sentyabrida sud tomonidan vaqtinçalik qaror qabul qilingan bölib, unga köra 2020 yil 24 sentyabrgaça 974 nafar da'vogardan 948 nafar da'vogarning arizasi işi körib çiqildi. Vaqtinçalik qaror tufayli uç hafta içida jahon böylab DV-2020 ğoliblarining 5093ta arizasi körib çiqildi. 2020 yil 3 sentyabrda esa sudya AQŞ Davlat departamenti DV-2020 dasturini noqonuniy tarzda töxtatgani uçun 9095ta vizani zaxiralaş haqida qaror qabul qildi. Zaxira qilingan vizalar berilişini ijro etiş muddatini aniqlovçi sud qarori yaqin orada çiqişi kutilmoqda.
Ötkir Rahmatullayevning ta'kidlaşiça, DV-2020 dasturi buyiça viza oliş muddati 2020 yil 30 sentyabrgaça, DV-2021 dasturi böyiça esa 2021 yil 30 sentyabrgaça davom etadi.
Markaziy Osiyoda faqat özbekistonliklar viza ololmayapti
Özbekistonda DV-2021 dasturi buyiça 2082 nafar (oila a'zolari bilan birga 5319 kişi) ğolib mavjud. Kun.uz bilan suhbatda vatandoşlar hali birorta ham özbekistonlik viza suhbatidan ötmagani, 2020 yil 1 oktyabrdan boşlab hozirgaça Toşkentdagi AQŞ elçixonasi tomonidan DV-2021 dasturi buyiça bir dona ham viza berilmaganini aytişmoqda.
AQŞning Toşkentdagi elçixonasining 2021 yil 16 apreldagi axborotida sönggi ikki hafta mobaynida yangi, rasman xabar qilingan holatlar tendensiyasi oşgani, biroq işonçli ma'lumotlarga kiriş imkoni yöqligi va testlar yetarli emasligi tufayli ularning soni kamligi haqida söz borgan hamda şu munosabat bilan viza xizmatlari töxtatilganini ma'lum qilgan.
Kun.uz’ga murojaat qilgan vatandoşlarning aytişiça, Markaziy Osiyo mintaqasidagi boşqa tört mamlakat – Qozoğiston, Qirğiziston, Tojikiston va Turkmanistonning DV-2021 dasturida ğolib çiqqan fuqarolariga viza berib kelinmoqda.
“2021 yil 3 iyun holatidagi ma'lumotlarga köra, AQŞning Olmaotadagi elçixonasi tomonidan DV-2021 dasturida ğolib çiqqan 1593ta keys (grin-karta yutgan şaxslarning oila a'zolari soni bilan birga jami 4 mingdan ziyod kişi AQŞga viza oliş huquqiga ega bölgan)dan 70tasi böyiça ötkazilib, 140 kişiga viza berilgan. Şuningdek, Amerikaning Bişkek şahridagi elçixonasi tomonidan 2021 yilgi grin-karta lotereyasida ğolib bölgan 760 keysdan 26tasi suhbatdan ötkazilib, 48 kişiga viza berilgan. Bu ma'lumotlar sudga ham taqdim etilgan.
Tojikistonliklar AQŞning Olmaota şahridagi elçixonasi orqali suhbatdan ötib kelişmoqda. Turkmaniston pandemiya tufayli şu paytgaça taşqi dunyo uçun yopiq edi, u ham yaqinda oçildi va AQŞning uşbu mamlakatdagi elçixonasi ham faoliyatini tikladi. Biroq AQŞning Toşkentdagi elçixonasi haligaça pandemiyani bahona qilib na viza berişni yölga qöydi va na grin-karta ğoliblarini viza suhbatlariga çaqirmoqda. DV-2021 dasturida ğolib çiqqan 2082 nafar özbekistonlikdan heç biri şu paytgaça suhbatga çaqirilmagan.
AQŞning Özbekistondagi konsulligi bu harakatini quyidagiça izohlamoqda: “COVID-19 pandemiyasi tufayli AQŞning Özbekistondagi elçixonasi hali ham normal viza amaliyotiga qaytmagan. Biz immigratsion vizalarning ayrim toifalarini qayta körib çiqişni boşlagan bölsak-da, bizning resurslarimiz çeklangan bölib qolmoqda va biz hozirça töliq hajmli viza xizmatlarini taqdim qila olmaymiz”.
Kun.uz tahririyati AQŞning Toşkentdagi elçixonasiga bir qator savollar bilan murojaat qildi. Elçixona mas'ul xodimi uşbu savollarga kelasi haftada batafsil javob berilişini ma'lum qildi.
