4 noyabr kuni kechqurun Toshkentda g‘ayrioddiy chang-qumli tuman tushishi hodisasi kuzatildi. “O‘zgidromet”ga ko‘ra, so‘nggi 150 yil ichida bu kabi changning bir necha kun davomida havoda saqlanib qolishi kuzatilmagan va bu mutlaqo kutilmagan holatdir.
Gidrometeorologiya xizmati mutaxassisi Erkin Abdulahatovning Kun.uz’ga ma'lum qilishicha, hozirda ham Toshkent havosida chang zarralari kam miqdorda saqlanib turibdi. Bu moddalar o‘pka bilan bog‘liq kasalligi bor insonlar uchun zararli bo‘lishi mumkin.
Ayni paytda atmosferadagi holat qanday?
10 noyabr holatiga havoda mavjud mayda dispers chang zarrachalari o‘rganilganda, ular sog‘lom inson salomatligiga jiddiy ta'sir ko‘rsatmasligi aniqlandi. Chunki ayni paytda Toshkent havosidagi chang miqdori bir metr kub havo tarkibida 160 mikrogram(mkg)dan kam. Ya'ni 90-100 mkg/m³. Bu yuqori xavfni anglatmaydi.
Havoda mayda dispers zarrachalari ikki xil kattalikda bo‘ladi. 2,5 va 10 mikrondan kichik chang zarrachalari. Masalan, bir metr kub havo tarkibida 30 mkg/m³ miqdordagi 2,5 mikron zarrachalar gigiyenik me'yor hisoblanadi. 2,5 mikron zarracha soch tolasidan 40 barobar mayda zarrachadir. Ular niqob yoki boshqa xalqona himoya vositalardan (doka yoki boshqa matolar) ham kiradi va o‘pkaga bora oladi. Shuning uchun allergik bronxit, o‘pka bilan bog‘liq kasalligi bor bemorlar hozirgi havodan nafas olsa, chang zarralari kasallik qo‘zg‘atuvchi ta'sir ko‘rsatishi mumkin”, deydi mutaxassis.
O‘zbekiston iqlimi quruqlashib boryapti
Erkin Abdulahatovning aytishicha, o‘rganishlar oxirgi 10 yil ichida O‘zbekiston iqlimida keskin o‘zgarishlar kuzatilayotganini ko‘rsatmoqda. Mamlakatda avvallari yil davomida o‘rtacha hisobda 80 kun sovuq havo oqimlari kirib kelgan bo‘lsa, hozir bu ko‘rsatgich teng ikki barobarga kamayib, o‘rtacha hisobda 35-40 kunga kamaydi.
Yoz oylarida havoni biroz mo‘'tadillashtiradigan sovuq oqimlar oxirgi yillar respublikaga umuman kirib kelmayapti. Bu havo va tuproqda quruqlashishni kuchaytiradi. Bu dunyoda bo‘layotgan iqlim o‘zgarishi mintaqamizga jiddiy ta'sir qilayotganini anglatadi.
“Respublikada qish oylari ham qor kam yog‘yapti, yoz esa issiq bo‘lib ketmoqda. Bularning hammasi global iqlim o‘zgarishining bizning mamlakatga ta'siri bilan bog‘liq”,
