Artel maxsus imtiyozlarga ega emasligini aytib çiqdi, iqtisodçi bunga qarşi asoslar keltirdi

Artel bayonotida “100 dan ortiq” degan sözlar alohida ta’kidlanib (qoraytirib) körsatilgan. Biroq qayd etiş kerakki, “Özeltexsanoat” rasmiy saytida uyuşma a’zolari soni 86 ta ekani körsatilgan. Va ulardan faqat 40 tasi – maişiy texnika işlab çiqaruvçilar.

Iqtisodçi Otabek Bakirov mazkur 40 ta korxonaning kamida 7 tasi Artel savdo belgisi ostida faoliyat yurituvçi yoki ularga affillangan kompaniyalar ekanini aytadi. Unga köra, bular quyidagilar: “Techno Continental” MÇJ, “Next Generation Product” MÇJ, “New Profi Technology” MÇJ, “Quality Device” MÇJ, “Future Industry Systems” MÇJ, “Prime Electric Engineering” MÇJ, “Quality Electronics” MÇJ.

Davlat soliq qömitasi saytidagi ma’lumotlardan mazkur 7ta kompaniyaga bir neçta turdagi soliqlardan milliardlab sömlik imtiyozlar berilganini köriş mumkin.

DSQ ma’lumotlarida yuqoridagi 7ta korxonadan taşqari, “Artel Electronics” MÇJ va “Artel Technical School” MÇJ ham soliq imtiyozlarini olganlar qatorida qayd etilgan.

Otabek Bakirov röyxatda Artel savdo belgisiga oid kompaniyalar köpligiga e’tibor qaratib, bu imtiyozlarning lobbisi ortida kim turgani, kim uçun bu imtiyozlar yaratilganini savol ostiga oladi.

“Qolgan 33ta kompaniyaning jami işlab çiqariş miqdorini qöşsangiz ham [bozordagi uluşi] bir neça foizga yetmasa kerak”, deya “Özeltexsanoat” uyuşmasining Artel'ga aloqador bölmagan maişiy texnika işlab çiqaruvçilarini nazarda tutadi iqtisodçi.

“Törtinçidan, qarorga köra, Artel savdo belgisiga oid kompaniyalarga faqat mulk soliği bilan boğliq imtiyozlar berilmagan. Imtiyozlar qatorida subsidiyalar ham bor. Artel savdo belgisiga oid kompaniyalar eksportining 20 foizidan köp bölmagan miqdorda subsidiyalar olib kelişadi. Ya’ni siz-u, biz ularga subsidiya ham tölaymiz.

Beşinçidan, yana bularga tovarlarni eksport qilişda nol darajali soliq stavkasi qöllanilişi natijasida hosil bölgan qöşilgan qiymat soliğining salbiy farq summasi uç kun içida qoplab beriladi ham.

Qöşimçasiga bular falon ming işçi örinlari yaratilganini aytişdan, takrorlaşdan heç qaçon uyalmaydi (aslida har qanday biznesdan maqsad foyda, agar bunday bölmasa, bu biznes emas, pul özlaştiriş), vaholanki öşa falon ming işçi örni bahona 35 million özbekistonlik yillar davomida jazolab kelinmoqda.

Masalan, qöşni mamlakatlardan bir donadan ortiq maişiy yo elektr texnikasi olib kela olmaysiz. Aks holda Artel'ni kim sotib oladi. Maişiy va elektr texnikasini tijoriy maqsadlarda keltirmoqçi bölsangiz, otning kallasidek bojlar tölaşga majbur bölasiz”, deydi Otabek Bakirov.

Ma’lumot uçun, “Elektrotexnika sanoatini yanada rivojlantiriş va mahalliy mahsulotlarning raqobatbardoşligini oşirişga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi qarorda elektrotexnika tarmoği korxonalariga bir qança imtiyozlar taqdim qilingan:

• 2021 yil 1 apreldan 2024 yil 1 yanvargaça elektrotexnika mahsulotlarini sotişdan tuşgan tuşumi miqdori umumiy tuşumning 80 foizidan kam bölmagan elektrotexnika tarmoği korxonalariga foyda soliği va mol-mulk soliği böyiça stavkalar 50 foizga kamaytirilgan;
• 2024 yil 1 yanvargaça elektrotexnika va elektromaişiy mahsulotlarni barça mamlakatlarga eksport qilişda avtomobil, temir yöl va havo transportida taşiş xarajatlarining 50 foizini, biroq mahsulotlar eksport qiymatining (transport xarajatlarisiz) avtomobil transportida 15 foizidan, temir yöl transportida 20 foizidan köp bölmagan miqdorda qoplaşga subsidiyalar taqdim etilgan;
• xorijiy valutadagi şartnoma şartlarini bajariş va yetkazib berilgan tovarlar (işlar, xizmatlar) böyiça kafolat muddatlarini ta’minlaş yuzasidan mahalliy tijorat banklaridan kafolatlar olişda garov ta’minoti sifatida kafolat summasining 50 foizigaça, biroq 3 million AQŞ dollaridan oşmagan miqdorda kafilliklar berilgan;
• 2021 yil 1 martdan elektrotexnika tarmoği korxonalariga asosiy stavkasining 1,5 baravaridan oşmagan miqdorda milliy valutada beriladigan kreditlarning 20 milliard sömgaça bölgan qismining oşirilgan foizi Markaziy bank tomonidan uç yilgaça kompensatsiya qilinadi (5 foizli punktdan köp bölmagan miqdorda).

Şuningdek, Vazirlar Mahkamasining “Özbekiston hukumatining ayrim qarorlariga özgartiriş va qöşimçalar kiritiş töğrisida”gi qarori bilan elektrotexnika korxonalarini qöllab-quvvatlaş uçun har yili davlat budjetidan 10 mln dollar ajratiladi.

Doston Ahrorov tayyorladi.