Kanadadan siyosiy boşpana söragan özbekistonlik şaxmatçi: u bu borada birinçi bölmagan
|17:16 / 19.02.202282 10710 min
Sportçilar ötirgan samolyot Kanadadagi aeroportiga qöngaç, şaxmatçi undan tuşib qoçadi. Delegatsiya a’zosi niqobi ostida bölgan KGB xodimi uning ortidan quvadi. Şaxmatçi töğri aeroport binosiga kiradi va politsiyaçilar oldiga borib, Kanadadan siyosiy boşpana söramoqçi ekanini aytadi.
1980 yilda Kubada xalqaro grossmeyster, şaxmat böyiça 3-jahon çempioni Xose Rual Kapablanka xotira turniri bölib ötadi. Unda jahonning köpgina davlatlari qatori SSSR şaxmatçilari ham qatnaşadi. Ittifoq şaxmatçilari orasida özbekistonlik Igor Ivanov ham bor edi. Turnir tugagandan söng Moskvaga uçayotgan samolyot yonilği quyiş uçun Kanadaning Nyufaundlend orolidagi aeroportga qönadi. Şunda Ivanov samolyotdan tuşib qoçadi va Kanada hukumatidan siyosiy boşpana söraydi.
Igor Ivanov qoçib ketişidan avval va AQŞda / Foto: jessekraai.com
Igor Ivanov haqida
1947 yilda Leningradda tuğilgan Igor Ivanov yoşligidan şaxmatga qiziqadi. U sakkiz yoşida pionerlar uyida oçilgan şaxmat tögaragiga qatnaydi. Avvaliga otasidan ayrilgan Igor, 14 yoşida onasidan ham judo böladi. Maktabni bitirgaç, u Leningrad davlat universitetiga öqişga kiradi. Biroz ötib öqişni taşlab ketadi va şaxmat bilan jiddiy şuğullana boşlaydi.
Igor yoşligidan isyonkor xarakterga ega bölgan. U ulğaygaç ma’muriy buyruqbozlikka asoslangan tuzumda yaşaşni xohlamaydi va SSSRdan çiqib ketiş haqida öylay boşlaydi. U döstlari davrasida bölganida doim sovet hukumatini tanqid qiladi va mamlakatni tark etiş rejasi borligini aytadi. Öşanda buning amalda iloji yöq edi. Döstlari unga bu gaplarni har joyda gapirib yurmaslikni maslahat berişadi.
Şundan söng yoş şaxmatçi Örta Osiyoga jönab ketadi. Avvaliga u biroz muddat Tojikistonda yaşaydi. Söng Özbekistonga köçib ötadi.
Toşkentda yaşagan Ivanov şaxmat bilan yanada jiddiy şuğullanadi. Yoş bolalarga şaxmatdan saboq beradi. SSSR böylab ötkazilgan köplab musobaqalarda Özbekiston nomidan qatnaşib, sovrinli örinlarni egallaydi.
Ivanov 1978 yilda Latviyaning Daugavapils şahrida ötkazilgan saralaş musobaqasida yoş şaxmatçi, bölajak jahon çempioni Garri Kasparovga yutqazib, ikkinçi örinni egallaydi.
Jahon çempionlari Gari Kasparov va Anatoliy Karpov / Foto: www.yaplakal.com
1979 yilda ötkazilgan SSSR spartakiadasida esa öşa paytda jahon çempioni bölgan Anatoliy Karpovni mağlub etadi. Öşanda u 32 yoşda bölgan. Şundan söng uning imkoniyatlarini yetarli baholaşadi va 1980 yilda Kubada ötkaziladigan Kapablanka xotira turnirida qatnaşadigan şaxmatçilar röyxatiga kiritişadi. Kubadagi musobaqagaça u yana ikkita — Yaroslavl va Aşxoboddagi musobaqalarda ğolib çiqadi.
Mavzuga oid
Kubadagi musobaqa va Kanadadan siyosiy boşpana söraş
Igor Ivanov Kubaga uçiş paytida grossmeyster Yuriy Razuvayev bilan yonma-yon ötirib qoladi. Parvoz paytida Igor unga musobaqadan söng ortga qaytmasligini aytadi. Kubaga yetib borgaç, Razuvayev Ivanovning rejasi haqida Gavanadagi sovet elçixonasiga xabar beradi. Ammo elçixonadagilar uning gaplarini jiddiy qabul qilişmaydi.
Moskva-Gavana aviayönalişi
Kubadagi musobaqada qatnaşar ekan, Ivanov bu davlatdan siyosiy boşpana söray olmasligini bilib turardi. Çunki Kuba töliq SSSR ta’sirida bölib, siyosiy boşpana söragan sovet fuqarolarini Moskvaga jönatişi aniq edi. Şu sababli Ivanov boşqa çora izlay boşlaydi.
Kutilmaganda Ivanov uçun yaxşi imkoniyat paydo böladi. Töğridan töğri Moskvaga uçişi lozim bölgan sovet samolyoti yonilği quyiş uçun Kanadaga qönib ötişi aytiladi.
Nyufaundlend oroli
Samolyot Nyufaundlend provinsiyasidagi Gander aeroportiga qöngaç, Ivanov sportçilarga hamroh bölib ketayotgan KGB xodimining közini şamğalat qilib, samolyotdan tuşib qoçadi. Öşanda u özi bilan faqat ust kiyimi va çöntak şaxmatini olgan edi. Delegatsiya a’zosi niqobi ostida bölgan xodim uning ortidan quvadi. Ivanov töğri aeroport binosiga kiradi va politsiyaçilar oldiga borib, Kanadadan siyosiy boşpana söramoqçi ekanini aytadi.
Şundan söng Ivanovni politsiya bölimiga olib borişadi va unga uçta savol berişadi. Giyohvand moddalar qabul qilgani haqidagi savolga u «yöq» deb javob beradi. Qarorini özgartirişi mumkinligi haqidagi savolga javoban yakuniy qarorga kelganini aytadi. «Samolyotda qolgan şaxsiy yuklarni olişni xohlaysizmi?» degan savolga u «ha» deydi.
Ivanov politsiyaçilar hamrohligida samolyotdan jomadonini oliş uçun borayotganda uning orqasidan quvib kelgan KGB xodimi rus va ingliz tillarida «u aşaddiy jinoyatçi, vatanida jazolanişdan qörqib, Kanadada qolmoqçi bölyapti», deb baqira boşlaydi. Unga e’tibor berişmaydi.
Gander aeroporti / Foto: www.cnn.com
Politsiyaçilar Ivanovni mehmonxonaga olib borib joylaştirişadi. Samolyot Moskvaga usiz uçib ketadi. Oradan biroz ötib Kanada hukumati SSSRning Ivanovni Moskvaga topşiriş talabini rad etadi va unga siyosiy boşpana beradi.
Ğarbiy yarim şardagi faoliyati
Ivanov Kanadada qolgaç Monreal şahrida yaşay boşlaydi va ketma-ket tört marta Kanada çempionatida ğolib böladi. Şuningdek, 1982 yilda jahon çempioniga da’vogar nomini aniqlaş uçun ötkazilgan saralaş turnirida muvaffaqiyatli qatnaşadi. U bir neça nafar şaxmatçilar bilan bir xil oçko töplab 4-7 örinlarga joylaşadi.
Musobaqa davomida Ivanov Britaniya va Niderlandiyaning birinçi raqamli şaxmatçilari Entoni Mayls hamda Yan Timmanni yengadi. Biroq grossmeysterlik talabini bajarişi uçun unga yarim oçko yetmay qoladi. Ungaça u 1981 yilda xalqaro darajadagi sport ustasi unvonini qölga kiritgandi.
Biroz ötib, Ivanov Kanada terma jamoasining birinçi raqamli şaxmatçisiga aylanadi. U 1982 va 1988-yillarda ötkazilgan şaxmat olimpiadasida Kanada bayroği ostida dona suradi.
Igor Ivanov / Foto: Fanler.com
Bundan taşqari, Ivanov Kanada va AQŞda ötkazilgan köplab tijoriy turnirlarda qatnaşadi. 1990-yillar boşida u Kanada fuqaroligidan voz keçmagan holda doimiy yaşaş uçun AQŞga köçib ötadi. 1997 yilgaça Ivanov töqqiz marta AQŞ şaxmat federatsiyasi tomonidan ötkazilgan Gran-pri musobaqasida ğolib çiqadi.
Keyinçalik Ivanov şaxmat murabbiyi bölib işlaydi. U 1970-yillar oxirida Ğarbga qoçib ketgan taniqli şaxmatçi Viktor Korçnoyga bir neça musobaqalarda sekundantlik qiladi. Şu bilan birga AQŞdagi musobaqalarda ham qatnaşadi.
Anatoliy Karpov va Viktor Korçnoy musobaqada / Foto: www.infobae.com
2005 yilda unda saraton aniqlanadi. Ivanov bir neça marta muolaja oladi va Arizonada ötkazilgan ştat oçiq çempionatida qatnaşib, ğalaba qozonadi. Oradan uç hafta ötib, 58 yoşida vafot etadi. Vafotidan biroz avval esa unga nihoyat grossmeyster unvonini berişadi.
SSSRdan qoçgan şaxmatçilar
Igor Ivanovgaça SSSRni bir qança sportçilar tark etgan va ular orasida şaxmatçilar ham bor. Jumladan, taniqli rus şaxmatçisi, törtinçi jahon çempioni Aleksandr Alyoxin 1921 yilda avval Germaniyaga, söng Fransiyaga köçib ötib, SSSR fuqaroligidan voz keçadi. Keyinçalik u Fransiya fuqaroligini oladi va şu davlat bayroği ostida musobaqalarda qatnaşadi.
Aleksandr Alyoxin / Foto: onedio.com
Yana bir taniqli sovet şaxmatçisi köp marotaba SSSR çempioni bölgan Viktor Korçnoyning taqdiri ham Ivanovnikiga öxşab ketadi. U 1976 yilda Amsterdam şahrida ötkazilgan xalqaro musobaqa tugagaç SSSRga qaytmasligini e’lon qiladi.
Korçnoy Şveytsariyaga köçib ötib, şu mamlakat bayroği ostida musobaqalarda qatnaşadi. Ungaça u bir neça marta SSSR çempioni va ötgan asrning 60-yillarida jahon çempionligiga nomzod bölgandi .
1989 yilda yana bir şaxmatçi Gata Kamskiy AQŞdagi musobaqaga boradi va u yerdan qaytmaydi. Öşanda u 14 yoşda bölgan va AQŞda qoliş qarorini Nyu-Yorkdagi musobaqaga birga borgan otasi qabul qilgandi.
«Öşanda hali 15 ga ham tölmagandim. AQŞda yaşaş rejasi otamda avvaldan bölgandi. 1988 yilda men AQŞda bölib ötgan ösmirlar çempionatida qatnaşdim. Öşandayoq otam Ğarbga qoçiş rejasini tuzgandi», deb eslagandi keyinçalik asl ismi Gataulla Sobirov bölgan şaxmatçi.
Gata Kamskiy / Foto: tt.wikipedia.org
Özbekistondan çiqib ketgan şaxmatçilar
Özbekiston mustaqil bölgaç ham şaxmatçilar xorij davlatlari bayroği ostida musobaqalarda qatnaşiş davom etayapti. Mustaqillikdan keyin özbekistonlik şaxmatçining vatanni tark etişi bilan boğliq ilk voqea 1998 yilda sodir böladi. Öşanda 16 yoşgaça ösmirlar örtasida jahon çempioni bölgan samarqandlik xalqaro grossmeyster Ibrohim Hamroqulov musobaqalarda Ispaniya bayroği ostida qatnaşişini e’lon qiladi.
FIDe sahifasidagi Ibrohim Hamroqulov haqida ma’lumotlar
Keyinroq, toşkentlik Temur Gareyev AQŞga köçib ketadi va şu davlat bayroği ostida musobaqalarda qatnaşadi.
Temur Gareyev / Foto: media.kpfu.ru
2020 yilda özbekistonlik yana bir taniqli şaxmatçi Gulruxbegim Tohirjonova musobaqalarda AQŞ nomidan qatnaşa boşladi. Şuningdek, uning ikki singlisi ham Özbekiston terma jamoasi safidan çiqarilgan. Yaqinda Gulruxbegim Tohirjonova faoliyatini AQŞda davom ettirişiga Şaxmat federatsiyasi raisining birinçi örinbosari Husan Turdialiyev sabab bölganini ma’lum qildi.
Şuningdek, yana bir özbekistonlik grossmeyster Sergey Qayumov hozirgi kunda BAAda faoliyat yuritmoqda. U ham ijtimoiy tarmoqlar orqali qilgan murojaatida «Husan Turdialiyevning oxirgi 20 yildagi diktaturasi» haqida gapirgandi. Uning sözlariga köra, şaxmatçilarni qöllab-quvvatlaşga ajratilgan pullar «manziliga yetib bormagan».
