Zilziladan omon qoliş rekordlari: vayronalar orasida paymonasi tölmaganlar

Bungaça 6 fevral kuni sodir bölgan zilzilada omon qoliş rekordi 12 kun 8 soatga teng bölgandi.

“Bu – aql bovar qilmas voqea”: zilziladan 12 kun ötib tirik topilganlar

Antakyadagi Qanotli turar joy majmuasi vayronalari orasidan 49 va 45 yoşdagi er-xotin zilziladan 296 soat ötib qutqarilgan, biroq ularning 12 yaşar öğli qutqarilganidan söng jon bergandi. Dahşatli yer qimirlaşi vaqtida juftlikning yana ikki farzandi (bir qiz va bir öğil) halok bölgani aniqlangan.

Salkam bir oydan söng tirik topilgan erkak

2010 yili Karib dengizida joylaşgan Haitida röy bergan 7 hamda 5,9 balli vayronkor zilzilalar 222 mingdan ziyod insonning yostiğini quritgan, 311 ming kişi jarohat olgan, 900 ga yaqin odam bedarak yöqolgandi.

Yer silkinişidan eng köp mamlakat poytaxti zarar körgan bölib, umumiy hisobda mamlakat böylab 250 mingdan ziyod uy vayron bölgan, ayniqsa, bunday paytda eng zarur bölgan şifoxonalar ham bir uyum xarobaga aylangan. Zilzila vaqtida Milliy saroy, köplab vazirliklarning binolari ham kunpayakun bölgan. Tabiiy ofat oqibatida yetgan zarar 5,6 mlrd dollarga baholangan.

28 yaşar Evans Monsinyak Haiti poytaxti Port-o-Prensdagi oziq-ovqat bozorida guruç sotgan. U zilzilalar vaqtida vayronalar ostida qolib ketadi va qutqaruvçilar tomonidan 27 kundan söng tirik topiladi.

Bu vaqtga kelib Haiti hukumati qutqaruv işlarini rasman töxtatganiga ikki hafta bölgandi. Şu sababli uning tirik topilişi dunyo matbuotida şov-şuvlarga sabab böladi.

Şifokorlar qariyb bir oy oç-nahor qolgan erkakning haddan ziyod holdan toygani, taşnalik oqibatida uning tanasi suvsizlangani, yer qimirlaşi paytida oyoğidan olgan jarohatlari yiringlab ketganini qayd etişgan. 

Evans vayronalar ostida yotganida kimdir unga suv keltirib berganini ta’kidlaydi. Ammo şifokorlar buni gallyutsinatsiya deb hisoblaydi. Ekspertlar unda qançadir miqdorda içimlik suvi zaxirasi bölgani, şu omil uning 27 kun davomida jon saqlaşiga yordam berganiga işonişadi.

Qançalik ğalati eşitilmasin, haitilik guruç sotuvçi zilziladan söng omon qoliş böyiça dunyo rekordçisi hisoblanadi.

Zilziladan 64 kun ötib...

2005 yilning 8 oktyabr kuni ertalab Kaşmirning Pokiston nazoratidagi qismida 7,6 magnitudali zilzila röy bergan, u 85 mingdan ortiq odamning umriga zomin bölgandi. Yana 70 mingdan köproq kişi jarohatlangan. Oxirgi yuz yillikda Janubiy Osiyo tarixidagi eng vayronkor zilzila ekani aytiladigan tabiiy ofat oqibatida 32 mingdan ziyod bino yer bilan yakson bölgan, Pokiston hukumati talafot miqdorini 12 mlrd dollarga baholagandi.

Qutqaruvçilar Muzaffarobod yaqinidagi Qamsar qoçqinlar lageri [uşbu lager 1990 yilda Hindiston va Pokiston örtasida keskinlik kuçayib, çegaralar yopilib, arosatda qolib ketgan Kaşmirning Hindiston nazoratidagi qismida yaşovçi odamlar uçun taşkil etilgan – tahr.] vayronalari orasidan jasadlarni qidirib yurgan vaqtda tirik odamga duç kelişadi. Bu vaqtga kelib zilzila sodir bölganiga 64 kun tölgandi.

Topilgan vaqtda 40 yoşdagi Naqşa Bibi juda holsiz bölgani, organizmi haddan ziyod suvsizlanib ketgani aytiladi. Tezda tibbiyot muassasasiga olib borilgan ayolni közdan keçirgan şifokorlar uning biror yeri hatto tilinmagani, ammo muşaklarining 80 foizi qurib qolganini aniqlaşadi.

Ayol çirigan oziq-ovqat va yomğir suvi yordamida 2 oydan ziyodroq jon saqlagani taxmin qilinadi. Vazni 35 kg bölib qolgan ayolni topib olgan qarindoşlari avvaliga uni ölgan deb taxmin qilişadi. U közlarini oçgandan keyin suv va ovqat taklif qilişadi. Biroq ayol yetarliça reaksiya körsata olmagaç tinçgina ölişi uçun çodirga kiritib qöyişadi.

Tört opa-singil, 7 yaşar bola, 17 yoşli ösmir – zilzilaning 7-kunida qutqarilganlar

Oradan ikki kun ötgaç hududga daniyalik şifokorlar keladi, şunda ayolning qarindoşlari haligaça joni uzilmagan Naqşa Bibi haqida ularga aytib berişadi. Şundan söng ayol zudlik bilan Pokiston islom tibbiyot akademiyasiga olib ketiladi.

Ayolni davolagan şifokorlardan biri doktor Abdul Hamid u qanday qilib şunçalik uzoq vaqt davomida tirik qolgani haqidagi savolga javob berarkan, “tibbiyot buni qabul qilişga qiynalişi mumkin, lekin dunyoda möjizalar sodir bölib turadi”, deya javob qilgan.

Boşqa rekordlar

Garçi omon qoliş bobida Naqşa Bibidan ötadigani bölmasa-da, zilziladan söng ön kundan köproq vayronalar ostida qolib ketganiga qaramay tirik topilganlar talaygina.

2003 yil dekabrida Eronning qadimiy Bam şahrini yer bilan yakson qilgan, 40 ming inson halokatiga sabab bölgan zilziladan 13 kun ötib 57 yaşar erkak tirik topilgandi.

Jumladan, Pedrito Dey 1990 yilgi Filippin zilzilasidan söng omon qolganlardan. U vayronalar orasida 14 kun qolib ketganidan söng qutqarilgandi.

17 yaşar Darlen Eten ismli qiz 2010 yilgi Haiti zilzilasidan 15 kun ötib tirik topilgan. Şifokorlarga köra, qizning çap oyoği singan va tanasi juda suvsizlangan edi.

Xitoyning Siçuan provinsiyasidagi GES xodimi Gan Yu 2022 yil 5 fevralda sodir bölgan 6,8 magnitudali zilziladan 17 kun ötib tirik topilgan. Bedarak yöqolgaç, ölgani gumon qilingan erkakning bir neça suyaklari singani aniqlangan. Mahalliy matbuotga köra, u 17 kun davomida yovvoyi mevalar va suv yordamida jon saqlagan.

2013 yilning may oyida Bangladeşda sakkiz qavatli zavod binosi qulaganidan 17 kun ötib, uning vayronalari ostida bir ayol omon qolgandi. Garçi uşbu voqea zilzila bilan boğliq bölmasa-da, tirik qolganlarning holati deyarli bir xil. Uşbu voqeada zavod işçilari ayolning yordam sörab baqirgan ovozini eşitib qolişadi hamda video va audio aniqlaş uskunasidan foydalangan holda u yotgan joyni aniqlab, vayronalar orasidan olib çiqişadi. U jurnalistlarga kun davomida quritilgan ovqat yeb jon saqlagani, sönggi ikki kunda esa faqat suv içganini aytib bergan.

Odamzod oç-nahor holatda qança vaqt jon saqlaşi mumkin?

Mutaxassislarning ta’kidlaşiça, vayronalar orasida omon qoliş bir qança omillarga boğliq. Jumladan, jabrlanuvçilarda suv bölişi va nafas oliş uçun havo yetarli bölişi lozim.

Vayronalar ostida jarohatlangan odamlar uçun vaziyat qiyinroq. Dastlabki voqeadan omon qolgan ba’zi odamlar siqiliş sindromidan aziyat çekişadi, bu esa ularni harakatlantira olmaydi. Çeklangan maydonda qolib ketiş, şuningdek, haroratning kötarilişi va karbonat angidridning köpayişini anglatadi, agar u juda yuqori darajaga yetsa, böğilişga olib kelişi mumkin.

Suvsiz, ovqatsiz 8 kun: navbatdagi qutqaruv rekordlari

Buyuk Britaniyada joylaşgan Xalqaro qutqaruv korpusi (IRS) koordinatori Juli Rayanga köra, vayronalar ostida qolib ketganda jiddiy jarohatlar bölmasligi ham juda muhim. Yöqsa bu qöşimça muammolarni keltirib çiqaradi, aksar holatlarda tirik qoliş imkoniyatini keskin tuşirib yuboradi.

Insonlar namliksiz qança vaqt yaşaşi mumkinligini aytiş qiyin: ba’zi hisob-kitoblarga köra, odamzod oç-nahor qolganidan söng örtaça uç kundan yetti kungaça omon qola oladi. Ammo bu yerda köp narsa jabrlanuvçi qamalib qoladigan joyning haroratiga boğliq: Ya’ni terlaş orqali qança suyuqlik yöqotayotgani va jismoniy holati ham vayronalar orasida qolib ketgan şaxsning omon qoliş imkoniyatini belgilab beradi.

Hayot uçun haqiqiy kuraş: zilziladan 9 kun ötib tirik topilganlar

Professor Riçard Edmon Munning ta’kidlaşiça, odatda katta yoşli odam 21 darajagaça bölgan haroratga doş beradi va organizm issiqlikni saqlab qoliş xususiyatini yöqotmaydi. Lekin sovuq va issiqda vaziyat özgaradi. Sovuq havoda qolganlarning joyi yetarliça izolyatsiya qilinmagan bölsa ular gipotermiyaga duçor bölişi mumkin. Agar havo issiq bölsa, vayronalar ostida qolganlarning tanasi tez suvsizlanib, omon qoliş imkoniyati kamayib ketadi.

Jamşid Niyozov, jurnalist